فِیخَبَرِالزِّنْدِیقِ الَّذِی سَأَلَ امیرالمؤمنین (علیه السلام) عَمَّا زَعَمَ مِنَ التَّنَاقُضِ فِی الْقُرْآن ... قَالَ (علیه السلام) لِلْإِیمَانِ حَالَاتٌ وَ مَنَازِلُ یَطُولُ شَرْحُهَا وَ مِنْ ذَلِکَ أَنَّ الْإِیمَانَ قَدْ یَکُونُ عَلَی وَجْهَیْنِ إِیمَانٍ بِالْقَلْبِ وَ إِیمَانٍ بِاللِّسَانِ کَمَا کَانَ إِیمَانُ الْمُنَافِقِینَ عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لَمَّا قَهَرَهُمُ السَّیْفُ وَ شَمَلَهُمُ الْخَوْفُ فَإِنَّهُمْ آمَنُوا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ فَالْإِیمَانُ بِالْقَلْبِ هُوَ التَّسْلِیمُ لِلرَّبِّ وَ مَنْ سَلَّمَ الْأُمُورَ لِمَالِکِهَا لَمْ یَسْتَکْبِرْ عَنْ أَمْرِهِ کَمَا اسْتَکْبَرَ إِبْلِیسُ عَنِ السُّجُودِ لآِدَمَ وَ اسْتَکْبَرَ أَکْثَرُ الْأُمَمِ عَنْ طَاعَهًِْ أَنْبِیَائِهِمْ فَلَمْ یَنْفَعْهُمُ التَّوْحِیدُ کَمَا لَمْ یَنْفَعْ إِبْلِیسَ ذَلِکَ السُّجُودُ الطَّوِیلُ ... وَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ عُذْرَ عِبَادِهِ بِتَبْیِینِ آیَاتِهِ وَ إِرْسَالِ رُسُلِهِ لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی اللَّهِ حُجَّهًٌْ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ لَمْ یُخْلِ أَرْضَهُ مِنْ عَالِمٍ بِمَا یَحْتَاجُ الْخَلِیقَهًُْ إِلَیْهِ وَ مُتَعَلِّمٍ عَلَی سَبِیلِ نَجَاهًٍْ أُولَئِکَ هُمُ الْأَقَلُّونَ عَدَداً وَ قَدْ بَیَّنَ اللَّهُ ذَلِکَ فِی أُمَمِ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) وَ جَعَلَهُمْ مَثَلًا لِمَنْ تَأَخَّرَ مِثْلَ قَوْلِهِ فِی قَوْمِ نُوحٍ (علیه السلام) وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیلٌ ... وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِلْعِلْمِ أَهْلًا وَ فَرَضَ عَلَی الْعِبَادِ طَاعَتَهُمْ بِقَوْلِهِ أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ وَ بِقَوْلِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلی أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ بِقَوْلِهِ اتَّقُوا اللهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ وَ بِقَوْلِهِ وَ ما یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ وَ بِقَوْلِهِ وَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوابِها وَ الْبُیُوتُ هِیَ بُیُوتُ الْعِلْمِ الَّذِی اسْتَوْدَعَهُ الْأَنْبِیَاءَ (علیهم السلام) وَ أَبْوَابُهَا أَوْصِیَاؤُهُمْ فَکُلُّ عَمَلٍ مِنْ أَعْمَالِ الْخَیْرِ یَجْرِی عَلَی غَیْرِ أَیْدِی أَهْلِ الِاصْطِفَاءِ وَعُهُودِهِمْ وَ حُدُودِهِمْ وَ شَرَائِعِهِمْ وَ سُنَّتِهِمْ وَ مَعَالِمِ دِینِهِمْ مَرْدُودٌ غَیْرُ مَقْبُولٍ وَ أَهْلُهُ بِمَحَلِّ کُفْرٍ وَ إِنْ شَمِلَتْهُمْ صِفَهًُْ الْإِیمَانِ أَ لَمْ تَسْمَعْ إِلَی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی وَ ما مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللهِ وَ بِرَسُولِهِ. وَ ماتُوا وَ هُمْ کافِرُونَ. فَمَنْ لَمْ یَهْتَدِ مِنْ أَهْلِ الْإِیمَانِ إِلَی سَبِیلِ النَّجَاهًِْ لَمْ یُغْنِ عَنْهُ إِیمَانُهُ بِاللَّهِ مَعَ دَفْعِهِ حَقَّ أَوْلِیَائِهِ وَ حَبِطَ عَمَلُهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِینَ وَ کَذَلِکَ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ فَلَمْ یَکُ یَنْفَعُهُمْ إِیمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا وَ هَذَا کَثِیرٌ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ الْهِدَایَهًُْ فِی الْوَلَایَهًِْ کَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَمَنْ یَتَوَلَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغالِبُون وَ الَّذِینَ آمَنُوا فِی هَذَا الْمَوْضِعِ هُمُ الْمُؤْتَمَنُونَ عَلَی الْخَلَائِقِ مِنَ الْحُجَجِ وَ الْأَوْصِیَاءِ فِی عَصْرٍ بَعْدَ عَصْرٍ.
امام علی (علیه السلام)- در یک روایت که ذکر می‌کند مردی از کفار خدمت امیرالمؤمنین (علیه السلام) رسید و سؤال‌هایی از آیات قرآن‌که خیال می‌کرد این آیات تناقض دارد پرسید... و ایمان را حالات و منازلی است که شرح آن‌ها به درازا می کشد و از آن جمله اینکه ایمان گاه بر دو وجه است: ایمان با دل و ایمان با زبان؛ همچون ایمانی که منافقان در روزگار رسول خدا (صلی الله علیه و آله) داشتند، وقتی حضرت (صلی الله علیه و آله) با شمشیر، آنان را در هم شکست و ترس در دلشان افتاد، با زبان هایشان ایمان آوردند، حال آنکه با دل هایشان ایمان نیاورده بودند. ایمان با دل، تسلیم پروردگارشدن است و هرکه امور را به صاحبش تسلیم کند، در برابر او تکبّر نورزیده است؛ آن‌چنان که ابلیس در سجده به آدم بزرگی فروخت و بیشتر امّت ها در برابر فرمانبری از پیامبران تکبّر پیشه کردند و این‌گونه توحید سودی به آنان نرساند؛ هم‌چنان که آن سجده طولانی برای ابلیس سودمند نیفتاد... خداوند با تبیین و روشنگری آیات و فرستادن رسولان خود، راه هرعذری را بر بندگانش بسته است تا پس از فرستادگان، مردم هیچ حجّتی بر خداوند نداشته باشند و زمینش از کسی که دانای نیاز بندگان است و رهنمای راه نجات است، تهی نمی شود و ایشان شمارشان بسی اندک است. خداوند این امر را درباره‌ی امّت های پیامبران بیان کرده و آنان را مثالی برای پسینیان قرار داده است، همچون کلامش درباره‌ی قوم نوح (علیه السلام) که فرمود: اما جز عدّه‌ی کمی همراه او ایمان نیاوردند!. ( هود/۴۰ ) خداوند برای علم، اهلی قرار داد و بر بندگان، فرمانبرداری از ایشان را واجب کرد و فرمود: اطاعت کنید خدا را! و اطاعت کنید پیامبر خدا و اولو الأمر [اوصیای پیامبر] را!. ( نساء/۵۹ ). و حال آن که اگر در آن به پیامبر و اولو الامرشان رجوع می‌کردند، حقیقت امر را از آنان درمی‌یافتند. ( نساء/۸۳ ) و از خدا بترسید و با راستگویان باشید. ( توبه/۱۱۹ ) و درحالی‌که تأویل آن را جز خدای نمی‌داند. و آنانکه قدم در دانش استوار کرده‌اند. ( آل عمران/۷ ) و از درها به خانه‌ها درآیید. ( بقره/۱۸۹ ) و منظور از خانه ها، خانه های علم است که نزد پیامبران به امانت است و درهای این خانه ها اوصیا (علیهم السلام) هستند. پس هر عمل نیکی که بر دستی به جز دست اهل برگزیده و بر اساسی جز پیمان ها و حدود و قانون ها و سنت ها و نشانه های دین ایشان جاری شود، مردود است و پذیرفته نمی شود و اهل چنین عملی، گرچه مشمول صفت ایمان باشند، در جایگاه کفر هستند؛ مگر نشنیده ای که خداوند متعال فرمود: هیچ چیز مانع قبول انفاق‌هایشان نشده مگر آنکه به خدا و پیامبرش ایمان نیاورده‌اند. ( توبه/۵۹ ) و مردند درحالی‌که کافر بودند. ( توبه/۱۲۵ ) پس هر که از اهل ایمان به‌سوی راه نجات، هدایت نیابد، ایمان او به خداوند تبارک‌وتعالی همراه با پایمال‌کردن حقّ اولیای خدا، هیچ بهره‌ای به او نمی رساند و عملش به هیچ می انجامد و در آخرت از جمله زیانکاران خواهد بود. همچنین خداوند سبحان فرمود: امّا بدان هنگام که عذاب ما را دیدند دیگر ایمانشان برایشان سودی نبخشید. ( غافر/۸۵ ) و از این دست آیه، در کتاب خداوند عزّوجلّ بسیار است و هدایت همان ولایت است، چنانچه خداوند عزّوجلّ فرمود: وَمَن یَتَوَلَّ الله وَرَسُولَهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ فَإِنَّ حِزْبَ الله هُمُ الْغَالِبُونَ و کسانی که در این جایگاه ایمان آورده‌اند، همان کسانی هستند که از جانب حجّت ها و اوصیا (علیهم السلام) و در هر عصری بر آفریدگان گمارده شده اند.
Imam Ali (peace be upon him): In a narration which mentions that a man from among the disbelievers came to Amir al-Mu'minin (peace be upon him) and asked questions about verses of the Quran which he imagined contained contradictions... And faith has states and stages the explanation of which would run long, and among them is that faith is sometimes of two kinds: faith with the heart and faith with the tongue — like the faith of the hypocrites in the days of the Messenger of Allah (peace be upon him and his family), when he (peace be upon him and his family) crushed them with the sword and fear fell into their hearts, so they believed with their tongues while they had not believed with their hearts. Faith with the heart is submission to the Lord, and whoever submits matters to their Owner has not shown arrogance before Him — as Iblis showed pride in refusing to prostrate to Adam, and as most nations were arrogant against obeying their prophets, and so tawhid (monotheism) did not benefit them, just as that long prostration did not benefit Iblis... Allah, by clarifying His signs and sending His messengers, has closed every path of excuse to His servants, so that after the messengers people would have no argument against Allah, and He does not leave His earth empty of one who knows what the creation needs, and of one who learns upon the path of salvation — and they are very few in number. Allah has explained this concerning the nations of the prophets and made them a lesson for those who came after, as in His word about the people of Nuh (peace be upon him): "But none had believed with him except a few." (Hud/40) Allah appointed for knowledge a people, and made obedience to them obligatory upon the servants, saying: "Obey Allah, and obey the Messenger and those in authority [the successors of the Prophet] from among you!" (al-Nisa/59). And: "If they had referred it to the Messenger and to those in authority among them, those who could draw out its meaning would have known it." (al-Nisa/83) And: "Fear Allah, and be with the truthful." (al-Tawba/119) And: "While none knows its interpretation except Allah and those firmly grounded in knowledge." (Al Imran/7) And: "Enter houses by their doors." (al-Baqara/189) — and what is meant by "the houses" is the houses of knowledge which are entrusted with the prophets, and the doors of these houses are the awsiya (successors) (peace be upon them). So every good deed that is carried out by other than the hand of the chosen ones and upon other than their covenants, limits, laws, sunan and the landmarks of their religion is rejected and not accepted, and the doer of such a deed — even if he is included under the description of faith — stands in a place of disbelief. Have you not heard that Allah the Exalted said: "Nothing prevented their contributions from being accepted from them except that they disbelieved in Allah and His Messenger" (al-Tawba/59), "and they died while they were disbelievers." (al-Tawba/125) So whoever from the people of faith is not guided to the path of salvation, his faith in Allah, the Blessed and Exalted, together with his trampling of the right of the awliya' of Allah, benefits him nothing, and his deed comes to nothing, and in the Hereafter he will be among the losers. Likewise, Allah the Glorified said: "But their faith did not benefit them once they saw Our punishment." (Ghafir/85) And there are many verses of this sort in the book of Allah, the Mighty and Majestic. And guidance is wilaya (allegiance) itself, as Allah, the Mighty and Majestic, said: وَمَن یَتَوَلَّ الله وَرَسُولَهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ فَإِنَّ حِزْبَ الله هُمُ الْغَالِبُونَ [And whoever takes Allah and His Messenger and those who believe as guardian, then indeed the party of Allah are the victorious]. And "those who believe" in this place are the very ones who have been appointed over creation from among the Hujjas (Proofs) and awsiya (successors) (peace be upon them), age after age.
ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): એક રિવાયતમાં ઉલ્લેખ છે કે કાફિરોમાંનો એક માણસ અમીરુલ મોમેનીન (અલયહિસ્સલામ)ની ખિદમતમાં આવ્યો અને કુરઆનની આયતો વિશે, જેને તે વિરોધાભાસી માનતો હતો, પ્રશ્નો પૂછ્યા... અને ઈમાનની અવસ્થાઓ અને દરજ્જાઓ છે જેનું વર્ણન લાંબુ થશે, અને તેમાંથી એક એ છે કે ઈમાન ક્યારેક બે પ્રકારનું હોય છે: દિલથી ઈમાન અને જીભથી ઈમાન; જેમ મુનાફિકોનું ઈમાન રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ના જમાનામાં હતું, જ્યારે હઝરત (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ તલવારથી તેમને ભાંગી નાખ્યા અને તેમના દિલમાં ડર ઉતરી આવ્યો, તો તેઓ પોતાની જીભથી ઈમાન લાવ્યા, જ્યારે તેઓ પોતાના દિલથી ઈમાન લાવ્યા ન હતા. દિલથી ઈમાન એ પરવરદિગારને સમર્પણ કરવું છે, અને જે માણસ મામલાઓને તેમના માલિકને સોંપી દે છે તેણે તેમની સામે તકબ્બુર કર્યું નથી; જેમ ઇબ્લિસે આદમને સજદો કરવામાં તકબ્બુર કર્યું અને મોટાભાગની ઉમ્મતોએ પોતાના પયગંબરોની ફરમાબરદારી કરવામાં તકબ્બુર કર્યું, અને આ રીતે તૌહીદ (એકેશ્વરવાદ) તેમને કોઈ ફાયદો ન પહોંચાડ્યો; જેમ તે લાંબો સજદો ઇબ્લિસ માટે ફાયદાકારક નીવડ્યો નહીં... અલ્લાહે પોતાની આયતોના તબ્યીન અને રોશન કરવા દ્વારા અને પોતાના રસૂલોને મોકલવા દ્વારા બંદાઓ પર દરેક બહાનાનો રસ્તો બંધ કરી દીધો છે, જેથી રસૂલો પછી લોકો પાસે અલ્લાહ સામે કોઈ હુજ્જત ન રહે, અને તેમની ધરતી બંદાઓની જરૂરિયાતોને જાણનાર અને નજાતના રસ્તાના રહનુમા વ્યક્તિથી ખાલી રહેતી નથી, અને તેમની સંખ્યા બહુ ઓછી છે. અલ્લાહે આ બાબત પયગંબરોની ઉમ્મતો વિશે બયાન કરી છે અને તેમને પછીના લોકો માટે ઉદાહરણ બનાવ્યા છે, જેમ કે નૂહ (અલયહિસ્સલામ)ની કૌમ વિશે તેમનું કથન: "પરંતુ થોડા સિવાય કોઈ તેમની સાથે ઈમાન લાવ્યા નહીં!" (હૂદ/૪૦) અલ્લાહે ઇલ્મ માટે અહલ નિયુક્ત કર્યા અને બંદાઓ પર તેમની ફરમાબરદારી વાજિબ કરી, ફરમાવ્યું: "અલ્લાહની ઇતાઅત કરો! અને પયગંબરે ખુદા અને ઓલુલ અમ્ર [પયગંબરના અવસિયા]ની ઇતાઅત કરો!" (નિસા/૫૯). અને જો તેઓ તેમાં પયગંબર અને પોતાના ઓલુલ અમ્ર તરફ રુજૂ કરત, તો હકીકતને તેમનાથી સમજી લેત. (નિસા/૮૩) અને "અલ્લાહથી ડરો અને સાચા લોકોની સાથે રહો." (તૌબા/૧૧૯) અને "તેની તાવીલ અલ્લાહ સિવાય કોઈ જાણતું નથી, અને તે લોકો જેઓએ ઇલ્મમાં દૃઢ કદમ મૂક્યાં છે." (આલે ઇમરાન/૭) અને "ઘરોમાં તેમના દરવાજાઓ દ્વારા દાખલ થાઓ." (બકરહ/૧૮૯) અને ઘરોથી મતલબ ઇલ્મના ઘરો છે જે પયગંબરો પાસે અમાનત તરીકે છે, અને આ ઘરોના દરવાજા અવસિયા (અલયહેમુસ્સલામ) છે. તો દરેક નેક અમલ જે અહલે બરગુઝીદા (પસંદ કરાયેલા)ના હાથ સિવાય બીજા હાથ પર, અને તેમના પયમાનો, હદો, કાયદાઓ, સુન્નતો અને દીનની નિશાનીઓ સિવાય બીજા આધાર પર જારી થાય, તે મરદૂદ છે અને કબૂલ કરવામાં આવતો નથી, અને આવા અમલવાળા લોકો, ભલે ઈમાનની સિફતમાં શામિલ હોય, કુફ્રના મુકામ પર છે; શું તમે સાંભળ્યું નથી કે અલ્લાહ તઆલાએ ફરમાવ્યું: "તેમના ખર્ચને કબૂલ કરવામાં કંઈ પણ રોકતું નથી સિવાય એ કે તેઓ અલ્લાહ અને તેના પયગંબર પર ઈમાન લાવ્યા નથી." (તૌબા/૫૯) અને "તેઓ કાફિર હાલતમાં મરી ગયા." (તૌબા/૧૨૫) તો ઈમાનવાળાઓમાંથી જે નજાતના રસ્તા તરફ હિદાયત પામતો નથી, તેનું અલ્લાહ તબારક વ તઆલા પરનું ઈમાન અલ્લાહના અવલિયાના હકને પાયમાલ કરવાની સાથે તેને કોઈ ફાયદો પહોંચાડતું નથી, અને તેનો અમલ બરબાદ થઈ જાય છે, અને આખિરતમાં તે નુકસાન ઉઠાવનારાઓમાંનો હશે. તે જ રીતે અલ્લાહ સુબ્હાનહુએ ફરમાવ્યું: "પરંતુ જ્યારે તેમણે અમારો અઝાબ જોઈ લીધો ત્યારે તેમનું ઈમાન તેમને કોઈ ફાયદો પહોંચાડી શક્યું નહીં." (ગાફિર/૮૫) અને આ પ્રકારની આયતો અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લની કિતાબમાં ઘણી છે, અને હિદાયત એ જ વિલાયત છે, જેમ કે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લે ફરમાવ્યું: وَمَن یَتَوَلَّ الله وَرَسُولَهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ فَإِنَّ حِزْبَ الله هُمُ الْغَالِبُونَ [અને જે લોકો અલ્લાહ અને તેના પયગંબર અને ઈમાનવાળાઓની વિલાયત કબૂલ કરે, તો ખરેખર અલ્લાહનું ગ્રુપ જ ગાલિબ છે]. અને આ મુકામમાં જેઓ ઈમાન લાવ્યા છે, તે એ જ લોકો છે જેઓ હુજ્જતો અને અવસિયા (અલયહેમુસ્સલામ) તરફથી દરેક જમાનામાં મખ્લૂક પર નિયુક્ત કરાયેલા છે.