فَکَتَبَ عَزِیزُ مِصْرَ إِلَی یَعْقُوبَ: أَمَّا بَعْدُ فَهَذَا ابْنُکَ قَدِ اشْتَرَیْتُهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدُودَهًٍْ وَ هُوَ یُوسُفُ وَ اتَّخَذْتُهُ عَبْداً وَ هَذَا ابْنُکَ بِنْیَامِینُ وَ قَدْ وَجَدْتُ مَتَاعِی عِنْدَهُ وَ اتَّخَذْتُهُ عَبْداً، فَمَا وَرَدَ عَلَی یَعْقُوبَ شَیْءٌ أَشَدُّ عَلَیْهِ مِنْ ذَلِکَ الْکِتَابِ فَقَالَ لِلرَّسُولِ مَکَانَکَ حَتَّی أُجِیبَهُ فَکَتَبَ إِلَیْهِ یَعْقُوبُ (علیه السلام) بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مِنْ یَعْقُوبَ إِسْرَائِیلِ اللَّهِ ابْنِ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلِ اللَّهِ أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ فَهِمْتُ کِتَابَکَ تَذْکُرُ فِیهِ أَنَّکَ اشْتَرَیْتَ ابْنِی وَ اتَّخَذْتَهُ عَبْداً وَ إِنَّ الْبَلَاءَ مُوَکَّلٌ بِبَنِی آدَمَ إِنَّ جَدِّی إِبْرَاهِیمَ أَلْقَاهُ نُمْرُودُ مَلِکُ الدُّنْیَا فِی النَّارِ فَلَمْ یَحْتَرِقْ وَ جَعَلَهَا اللَّهُ عَلَیْهِ بَرْداً وَ سَلاماً وَ إِنَّ أَبِی إِسْحَاقَ أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَی جَدِّی أَنْ یَذْبَحَهُ بِیَدِهِ فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ یَذْبَحَهُ فَدَاهُ اللَّهُ بِکَبْشٍ عَظِیمٍ وَ إِنَّهُ کَانَ لِی وَلَدٌ لَمْ یَکُنْ فِی الدُّنْیَا أَحَدٌ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْهُ وَ کَانَ قُرَّهًَْ عَیْنِی وَ ثَمَرَهًَْ فُؤَادِی فَأَخْرَجُوهُ إِخْوَتُهُ ثُمَّ رَجَعُوا إِلَیَّ وَ زَعَمُوا أَنَّ الذِّئْبَ أَکَلَهُ فَاحْدَوْدَبَ لِذَلِکَ ظَهْرِی وَ ذَهَبَ مِنْ کَثْرَهًِْ الْبُکَاءِ عَلَیْهِ بَصَرِی وَ کَانَ لَهُ أَخٌ مِنْ أُمِّهِ کُنْتُ آنَسُ بِهِ فَخَرَجَ مَعَ إِخْوَتِهِ إِلَی مُلْکِکَ لِیَمْتَارُوا لَنَا طَعَاماً فَرَجَعُوا وَ ذَکَرُوا أَنَّهُ سَرَقَ صُوَاعَ الْمَلِکِ وَ أَنَّکَ حَبَسْتَهُ وَ إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ لَا یَلِیقُ بِنَا السَّرَقُ وَ لَا الْفَاحِشَهًُْ وَ أَنَا أَسْأَلُکَ بِإِلَهِ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ إِلَّا مَا مَنَنْتَ عَلَیَّ بِهِ وَ تَقَرَّبْتَ إِلَی اللَّهِ وَ رَدَدْتَهُ إِلَیَ فَلَمَّا وَرَدَ الْکِتَابُ عَلَی یُوسُفَ أَخَذَهُ وَ وَضَعَهُ عَلَی وَجْهِهِ وَ قَبَّلَهُ وَ بَکَی بُکَاءً شَدِیداً ثُمَّ نَظَرَ إِلَی إِخْوَتِهِ فَقَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِیُوسُفَ وَ أَخِیهِ إِذْ أَنْتُمْ جاهِلُونَ قالُوا أَ إِنَّکَ لَأَنْتَ یُوسُفُ قالَ أَنَا یُوسُفُ وَ هذا أَخِی قَدْ مَنَّ اللهُ عَلَیْنا إِنَّهُ مَنْ یَتَّقِ وَ یَصْبِرْ فَإِنَّ اللهَ لا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ فَقَالُوا کَمَا حَکَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ لَقَدْ آثَرَکَ اللهُ عَلَیْنا وَ إِنْ کُنَّا لَخاطِئِینَ قالَ لا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ أَیْ لَا تَعْیِیرَ یَغْفِرُ اللهُ لَکُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ قَالَ فَلَمَّا وَلَّی الرَّسُولُ إِلَی الْمَلِکِ بِکِتَابِ یَعْقُوبَ رَفَعَ یَعْقُوبُ یَدَیْهِ إِلَی السَّمَاءِ فَقَالَ: «یَا حَسَنَ الصُّحْبَهًِْ یَا کَرِیمَ الْمَعُونَهًِْ یَا خَیْراً کُلُّهُ ائْتِنِی بِرَوْحٍ مِنْک وَ فَرَجٍ مِنْ عِنْدِکَ» فَهَبَطَ عَلَیْهِ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) فَقَالَ یَا یَعْقُوبُ أَ لَا أُعَلِّمُکَ دَعَوَاتٍ یَرُدُّ اللَّهُ عَلَیْکَ بَصَرَکَ وَ ابْنَیْکَ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْ: «یَا مَنْ لَا یَعْلَمُ أَحَدٌ کَیْفَ هُوَ إِلَّا هُوَ یَا مَنْ شَیَّدَ {سَدَّ} السَّمَاءَ بِالْهَوَاءِ وَ کَبَسَ الْأَرْضَ عَلَی الْمَاءِ وَ اخْتَارَ لِنَفْسِهِ أَحْسَنَ الْأَسْمَاءِ ائْتِنِی بِرَوْحٍ مِنْکَ وَ فَرَجٍ مِنْ عِنْدِکَ قَالَ فَمَا انْفَجَرَ عَمُودُ الصُّبْحِ حَتَّی أُوتِیَ بِالْقَمِیصِ فَطُرِحَ عَلَیْهِ فَرَدَّ اللَّهُ عَلَیْهِ بَصَرَهُ وَ وُلْدَهُ. قَالَ وَ لَمَّا أَمَرَ الْمَلِکُ بِحَبْسِ یُوسُفَ فِی السِّجْنِ أَلْهَمَهُ اللَّهُ تَأْوِیلَ الرُّؤْیَا فَکَانَ یُعَبِّرُ لِأَهْلِ السِّجْنِ فَلَمَّا سَأَلَاهُ الْفَتَیَانِ الرُّؤْیَا وَ عَبَّرَ لَهُمَا وَ قالَ لِلَّذِی ظَنَّ أَنَّهُ ناجٍ مِنْهُمَا اذْکُرْنِی عِنْدَ رَبِّکَ وَ لَمْ یَفْزَعْ فِی تِلْکَ الْحَالَهًِْ إِلَی اللَّهِ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ مَنْ أَرَاکَ الرُّؤْیَا الَّتِی رَأَیْتَهَا قَالَ یُوسُفُ أَنْتَ یَا رَبِّ قَالَ فَمَنْ حَبَّبَکَ إِلَی أَبِیکَ قَالَ أَنْتَ یَا رَبِّ، قَالَ فَمَنْ وَجَّهَ إِلَیْکَ السَّیَّارَهًَْ الَّتِی رَأَیْتَهَا قَالَ أَنْتَ یَا رَبِّ، قَالَ فَمَنْ عَلَّمَکَ الدُّعَاءَ الَّذِی دَعَوْتَ بِهِ حَتَّی جَعَلْتُ لَکَ مِنَ الْجُبِّ فَرَجاً قَالَ أَنْتَ یَا رَبِّ قَالَ فَمَنْ أَنْطَقَ لِسَانَ الصَّبِیِّ بِعُذْرِکَ قَالَ أَنْتَ یَا رَبِّ قَالَ فَمَنْ أَلْهَمَکَ تَأْوِیلَ الرُّؤْیَا قَالَ أَنْتَ یَا رَبِّ، قَالَ فَکَیْفَ اسْتَعَنْتَ بِغَیْرِی وَ لَمْ تَسْتَعِنْ بِی وَ أَمَّلْتَ عَبْداً مِنْ عَبِیدِی لِیَذْکُرَکَ إِلَی مَخْلُوقٍ مِنْ خَلْقِی وَ فِی قَبْضَتِی وَ لَمْ تَفْزَعْ إِلَیَّ وَ لَبِثْتَ السِّجْنَ بِضْعَ سِنِینَ! فَقَالَ یُوسُفُ: أَسْأَلُکَ بِحَقِّ آبَائِی وَ أَجْدَادِی عَلَیْکَ إِلَّا فَرَّجْتَ عَنِّی فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ یَا یُوسُفُ وَ أَیُّ حَقٍّ لِآبَائِکَ وَ أَجْدَادِکَ عَلَیَّ إِنْ کَانَ أَبُوکَ آدَمَ خَلَقْتُهُ بِیَدِی وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی وَ أَسْکَنْتُهُ جَنَّتِی وَ أَمَرْتُهُ أَنْ لَا یَقْرَبَ شَجَرَهًًْ مِنْهَا فَعَصَانِی وَ سَأَلَنِی فَتُبْتُ عَلَیْهِ، وَ إِنْ کَانَ أَبُوکَ نُوحَ انْتَجَبْتُهُ مِنْ بَیْنِ خَلْقِی وَ جَعَلْتُهُ رَسُولًا إِلَیْهِمْ فَلَمَّا عَصَوْا دَعَانِی فَاسْتَجَبْتُ لَهُ وَ أَغْرَقْتُهُمْ وَ أَنْجَیْتُهُ وَ مَنْ مَعَهُ فِی الْفُلْکِ، وَ إِنْ کَانَ أَبُوکَ إِبْرَاهِیمَ اتَّخَذْتُهُ خَلِیلًا وَ أَنْجَیْتُهُ مِنَ النَّارِ وَ جَعَلْتُهَا بَرْداً وَ سَلاماً، وَ إِنْ کَانَ أَبُوکَ یَعْقُوبَ وَهَبْتُ لَهُ اثْنَیْ عَشَرَ وَلَداً فَغَیَّبْتُ عَنْهُ وَاحِداً فَمَا زَالَ یَبْکِی حَتَّی ذَهَبَ بَصَرُهُ وَ قَعَدَ فِی الطَّرِیقِ یَشْکُونِی إِلَی خَلْقِی فَأَیُّ حَقٍّ لِآبَائِک وَ أَجْدَادِکَ عَلَیَّ قَالَ فَقَالَ جَبْرَئِیلُ یَا یُوسُفُ قُلْ: أَسْأَلُکَ بِمَنِّکَ الْعَظِیمِ وَ سُلْطَانِکَ الْقَدِیمِ فَقَالَهَا فَرَأَی الْمَلِکُ الرُّؤْیَا فَکَانَ فَرَجُهُ فِیهَا.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- عزیز مصر به یعقوب (علیه السلام) نامه نوشت: «امّا بعد؛ پسرت یوسف (علیه السلام) را به بهایی ناچیز، چند درهم، خریداری کرده و او را به بردگی گرفته‌ام و بنیامین، دیگر فرزندت؛ را نیز که دزدی کرده به بردگی من درآمده است». یعقوب (علیه السلام)، پیش از آن، هرگز چنین ضربه‌ی روحی را تجربه نکرده بود. محتوای نامه، برای او بسیارگران بود؛ بنابراین به پیکی که نامه را آورده بود گفت: «اینجا بمان تا پاسخ نامه را بنویسم». یعقوب (علیه السلام) در پاسخ به عزیز مصر نوشت: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم؛ از یعقوب (علیه السلام)، اسرائیل الله (بنده‌ی خالص خدا)، فرزند اسحاق‌بن‌ابراهیم خلیل الله (علیه السلام) به عزیز مصر. امّا بعد؛ از محتوای نامه چنین برمی‌آمد که پسر مرا خریداری کرده و او را به بردگی گرفته‌ای. گریزی نیست؛ چراکه بلادیدگی، تقدیر آدمیان است. نیای من، ابراهیم (علیه السلام) نیز توسط پادشاه آن روز، به آتش درافتاد؛ امّا نسوخت و خداوند، آتش را بر او گلستان کرد. خداوند به جدّم ابراهیم (علیه السلام) فرمان داد که پدرم اسحاق پیامبر (علیه السلام) را با دستان خود ذبح کند و همین‌که خواست او را ذبح کند، خداوند، قوچ بزرگی را فدیه‌ی او قرار داد. من نیز پسری داشتم که مرا در این دنیا، کسی عزیزتر از او نبود؛ نور چشم و میوه‌ی دل من بود. برادرانش او را از من گرفته و با خود بردند و وقتی نزد من برگشتند، چنین ادّعا کردند که او را گرگ خورده است. از این خبر، پشتم خم شد و تا بدانجا گریه کردم که سوی چشمانم رفت و نابینا شدم. او برادری از طرف مادر داشت که بعد از وی، مونس من بود. او همراه با دیگر برادران به‌سوی سرزمین تو آمدند تا غذا و آذوقه‌ای برای ما بیاورند. برادران برگشتند و چنین ادّعا نمودند که وی پیمانه‌ی شاه را دزدیده است، و تو، او را زندانی کرده‌ای. ما از خانواده‌ای هستیم که دزدی و زشتی در شأن ما نیست و بر ما صدق نمی‌کند. من تو را به خدای ابراهیم و اسحاق و یعقوب (قسم می‌دهم که بر من منّت گذاری و به خاطر رضای خدا، او را آزاد کرده و به من بازگردانی». وقتی جواب نامه‌ی یعقوب (علیه السلام) به یوسف (علیه السلام) رسید، آن را برگرفته و بر روی چهره نهاد و بوسید و سخت گریست. سپس به برادران نگاه کرد و گفت: آیا دانستید آنگاه که جاهل بودید با یوسف و برادرش چه کردید؟ گفتند: «آیا تو همان یوسفی»؟! گفت: «[آری]، من یوسفم، و این برادر من است! خداوند بر ما منّت گذارد هرکس تقوا پیشه کند، و شکیبایی و استقامت نماید، [سرانجام پیروز می‌شود] چراکه خداوند پاداش نیکوکاران را ضایع نمی‌کند»!. ( یوسف/۹۰۸۹ ) بنا به فرموده‌ی پروردگار، برادران به یوسف (علیه السلام) گفتند: «به خدا سوگند، خداوند تو را بر ما برتری بخشیده و ما خطاکار بودیم»!. [یوسف] گفت: «امروز ملامت و توبیخی بر شما نیست»!. ( یوسف/۹۲۹۱ ) یعنی ملامت و سرزنشی بر شما نیست، خداوند شما را می‌بخشد و او مهربان‌ترین مهربانان است!. ( یوسف/۹۲ ) وقتی فرستاده‌ی یوسف (علیه السلام) همراه با نامه‌ی یعقوب (علیه السلام) به‌سوی وی روانه گشت، یعقوب (علیه السلام) دو دستش را به‌سوی آسمان، فراز کرده و گفت: ای که همدمی با تو نیکوست و یاری‌ات بزرگوارانه! ای بهترین سخن! گشایش و آرامش را از جانب خویش بر من ارزانی دار. دراین‌هنگام، جبرئیل بر او نازل شد و گفت: «ای یعقوب (علیه السلام)! دوست داری به تو دعاهایی را بیاموزم که با این دعاها خداوند، بینایی تو را به تو باز پس دهد و دو پسرت را نیز به تو بازگرداند»؟ گفت: «آری». جبرئیل گفت: «پس این چنین بگوی: «ای خدایی که جز خودش کسی نمی‌داند که وی چگونه است! ای آن که هوا را با آسمان، مسدود ساخته و زمین را با آب انباشت و بهترین نام‌ها را برای خویش برگزید! از جانب خودت آسایش و گشایشی به من ارزانی دار». امام (علیه السلام) فرمود: «هنوز سپیده‌ی صبح ندمیده و همه جا را فرا نگرفته بود که پیراهن یوسف (علیه السلام) بر روی صورت او افکنده شد و خداوند متعال بینایی او را به او باز پس داد و پسرانش را نیز به وی بازگرداند». امام (علیه السلام) فرمود: «هنگامی‌که پادشاه مصر دستور داد که یوسف (علیه السلام) در زندان محبوس شود، خداوند، تعبیر خواب را به وی الهام فرمود؛ بنابراین یوسف (علیه السلام)، خواب زندانیان را تأویل می‌کرد و وقتی آن دو جوان تعبیر و تفسیر خواب خویش را از یوسف (علیه السلام) خواستند، یوسف (علیه السلام)، خواب آنان را تفسیر کرد و به آنکه فکر می‌کرد از زندان رهایی می‌یابد، گفت: مرا نزد صاحبت [سلطان مصر] یادآوری کن. ( یوسف/۴۲ ) و در آن شرایط به درگاه خداوند، تضرّع نکرد و خداوند به او وحی کرد: «چه کسی آن خواب را به تو نمایاند»؟ یوسف (علیه السلام) عرض کرد: «تو ای خدای من»! پروردگار فرمود: «چه کسی تو را عزیز پدر و نزد او بسیار محبوب نمود»؟ عرض کرد: «تو ای خدای من»! پروردگار فرمود: «چه کسی آن کاروان را که دیدی، به‌سوی تو روانه کرد»؟ عرض کرد: «تو ای پروردگار من»! فرمود: «چه کسی آن دعا را به تو آموخت تا با آن تو را از آن چاه بیرون کشیده و رهایی داد»؟ عرض کرد: «تو ای خدای من»! فرمود: «چه کسی آن کودک را به سخن درآورد تا بی‌گناهی تو را ثابت کند»؟ عرض کرد: «تو ای خدای من»! فرمود: «چه کسی تفسیر خواب را به تو الهام کرد»؟ عرض کرد: «تو ای خدای من»! فرمود: «چگونه جسارت کردی و از غیر من یاری جستی و از من استعانت نخواستی؟ امید به بنده‌ای از بندگانم بستی تا تو را نزد یکی از آفریده‌های من که در چنگ قدرت من، اسیر است، یاد کند و به درگاه من تضرّع نکردی و پریشان خاطری خویش را برای من بازگو نکردی؛ پس چند سال در زندان درنگ کن». یوسف (علیه السلام) گفت: «پروردگارا! تو را به حقّ همه‌ی پدرانم قسم داده و از درگاهت مسئلت دارم که در کار من، گشایش آوری». خداوند به یوسف (علیه السلام) وحی کرد: «یوسف! پدران تو چه حقّی بر من دارند؟ اگر منظورت از پدرانت آدم (علیه السلام) است، که خود با دستانم او را آفریدم و از روح و جان خود در او دمیدم و او را در بهشت خویش سکونت دادم و از او خواستم که به آن درخت نزدیک نشود؛ امّا وی از فرمان من سرپیچی کرد و سپس بازگشت و توبه نمود. من نیز توبه‌اش را پذیرفتم. اگر مقصود از پدرانت، نوح (علیه السلام) است، من خود وی را از میان بندگان و مخلوقاتم برگزیدم و او را فرستاده‌ی خود به‌سوی آنان قرار دادم و هنگامی‌که مردم از او سرپیچیدند، به درگاه من دعا کرد و من عصیانگران را غرق کردم و نوح (علیه السلام) و کسانی که با او در کشتی بودند را نجات دادم. اگر مقصودت از پدرانت ابراهیم (علیه السلام) است، من خود، او را دوست و خلیل خویش برگرفتم و از آتش رهانیدم و آن را بر او گلستان کردم. اگر مقصود از پدرانت، یعقوب (علیه السلام) است، من به او دوازده پسر دادم و یکی از آن‌ها را از او دور کردم. وی پیوسته گریست تا آنکه بیناییش را از دست داد. او بر سر راه می‌نشست و شکایت مرا به پیشگاه خلق می‌برد و با مردمان درد دل می‌کرد. با این اوصاف، پدران تو چه حقّی بر من دارند؟ امام (علیه السلام) فرمود: «جبرئیل به یوسف (علیه السلام) گفت: ای یوسف! بگو: پروردگارا! من از تو، از لطف و مرحمت سرشار و عظیمت و از احسان قدیمت و از لطف و عنایت فراگیرت، ای رحمان و ای رحیم! درخواست آسایش و گشایش می‌کنم. پس یوسف (علیه السلام) این جملات را گفت و پادشاه نیز آن خواب را دید و گشایش کار یوسف (علیه السلام) در همان خواب بود.
Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him): The Aziz of Egypt wrote to Yaqub (peace be upon him): "To proceed: I have purchased your son Yusuf (peace be upon him) for a paltry price, a few dirhams, and taken him as a slave; and Binyamin, your other son, has also fallen into my slavery, for he committed theft." Yaqub (peace be upon him) had never before experienced such a spiritual blow. The contents of the letter were very heavy upon him, so he said to the messenger who had brought the letter: "Stay here until I write a reply." Yaqub (peace be upon him) wrote in reply to the Aziz of Egypt: "بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم [In the name of Allah, the Most Merciful, the Most Compassionate]. From Yaqub (peace be upon him), Israel of Allah (the pure servant of Allah), son of Ishaq ibn Ibrahim Khalilullah (peace be upon him), to the Aziz of Egypt. To proceed: it appears from the contents of the letter that you have purchased my son and taken him as a slave. There is no escape from this, for affliction is the decree of the sons of Adam. My forefather Ibrahim (peace be upon him) was also cast into the fire by the king of that day, but he did not burn, and Allah made the fire a garden of flowers for him. Allah commanded my grandfather Ibrahim (peace be upon him) to slaughter my father the Prophet Ishaq (peace be upon him) with his own hands, and just as he was about to slaughter him, Allah made a great ram his ransom. I too had a son than whom no one in this world was dearer to me; he was the light of my eyes and the fruit of my heart. His brothers took him from me and carried him off, and when they returned to me, they claimed that a wolf had eaten him. From this news my back was bent, and I wept so much that my eyesight went and I became blind. He had a brother from his mother who was my companion after him. He set out with his other brothers toward your land to bring us food and provisions. The brothers returned and claimed that he had stolen the king's measure, and that you have imprisoned him. We are from a family in which theft and depravity have no place and do not apply to us. I ask you, by the Allah of Ibrahim and Ishaq and Yaqub, to place me under your favour and, for the sake of Allah's pleasure, release him and return him to me." When Yaqub's (peace be upon him) reply reached Yusuf (peace be upon him), he took it, placed it upon his face, kissed it, and wept bitterly. Then he looked at his brothers and said: Do you know what you did to Yusuf and his brother when you were ignorant? They said: "Are you indeed Yusuf?!" He said: "[Yes], I am Yusuf, and this is my brother! Allah has bestowed His favour upon us. Indeed, whoever practises taqwa (Allah-consciousness) and is patient and steadfast, [in the end triumphs], for Allah does not let the reward of the doers of good go to waste!" (Yusuf/89–90). As the Lord has related, the brothers said to Yusuf (peace be upon him): "By Allah, Allah has preferred you over us, and we were sinners!" [Yusuf] said: "No blame or reproach shall be upon you today!" (Yusuf/91–92), that is, there is no reproach or censure upon you; Allah forgives you, and He is the Most Merciful of the merciful! (Yusuf/92). When Yusuf's (peace be upon him) messenger set out with Yaqub's (peace be upon him) letter toward him, Yaqub (peace be upon him) raised both his hands toward heaven and said: "O One whose companionship is good and whose help is generous! O best of speech! Grant me relief and ease from Yourself." At that moment, Jibrail descended upon him and said: "O Yaqub (peace be upon him)! Would you like me to teach you supplications through which Allah will restore your sight to you and return your two sons to you?" He said: "Yes." Jibrail said: "Then say thus: 'O Allah, none knows how He is except Himself! O One who blocked the sky with air and packed the earth upon water and chose for Himself the best of names! Grant me ease and relief from Yourself.'" The Imam (peace be upon him) said: "The dawn had not yet broken and spread everywhere before the shirt of Yusuf (peace be upon him) was cast upon his face, and Allah the Exalted restored his sight to him and returned his sons to him as well." The Imam (peace be upon him) said: "When the king of Egypt ordered that Yusuf (peace be upon him) be imprisoned, Allah inspired him with the interpretation of dreams. So Yusuf (peace be upon him) would interpret the dreams of the prisoners, and when those two young men asked Yusuf (peace be upon him) for the interpretation of their dreams, Yusuf (peace be upon him) interpreted their dreams, and to the one whom he thought would be released from prison, he said: 'Remember me before your master [the sultan of Egypt].' (Yusuf/42), and in that situation he did not implore Allah. So Allah revealed to him: 'Who showed you that dream?' Yusuf (peace be upon him) said: 'You, O my Allah!' The Lord said: 'Who made you dear to your father and greatly beloved to him?' He said: 'You, O my Allah!' The Lord said: 'Who sent that caravan which you saw toward you?' He said: 'You, O my Lord!' He said: 'Who taught you the supplication with which He brought you out of that well and freed you?' He said: 'You, O my Allah!' He said: 'Who caused that child to speak so as to prove your innocence?' He said: 'You, O my Allah!' He said: 'Who inspired you with the interpretation of dreams?' He said: 'You, O my Allah!' He said: 'How did you dare to seek help from other than Me and not seek assistance from Me? You placed hope in a servant from among My servants that he might mention you to one of My creatures who is captive in the grasp of My power, and you did not implore My court, and you did not recount your distress to Me. So remain in prison for several years.'" Yusuf (peace be upon him) said: "My Lord! I ask You by the right of all my fathers, and I beseech You to bring relief in my affair." Allah revealed to Yusuf (peace be upon him): "Yusuf! What right have your fathers over Me? If by your fathers you mean Adam (peace be upon him), I Myself created him with My own hands, breathed into him of My spirit and soul, settled him in My paradise, and asked him not to approach that tree; but he disobeyed My command, then returned and repented, and I accepted his repentance. If by your fathers you mean Nuh (peace be upon him), I Myself chose him from among My servants and creatures and made him My messenger to them, and when the people disobeyed him, he prayed to Me, and I drowned the disobedient and saved Nuh (peace be upon him) and those with him in the ark. If by your fathers you mean Ibrahim (peace be upon him), I Myself took him as My friend and khalil, and delivered him from the fire and made it a garden of flowers upon him. If by your fathers you mean Yaqub (peace be upon him), I gave him twelve sons and separated one of them from him. He wept continually until he lost his sight. He would sit by the road and take his complaint against Me to the people and pour out his heart to them. With all this, what right have your fathers over Me?" The Imam (peace be upon him) said: "Jibrail said to Yusuf (peace be upon him): O Yusuf! Say: My Lord! I ask You, by Your abundant and mighty grace, and by Your ancient benevolence, and by Your all-embracing kindness and favour, O Rahman and O Rahim, for ease and relief." So Yusuf (peace be upon him) said these words, and the king saw that dream, and the relief of Yusuf's (peace be upon him) affair was in that very dream.
અલી બિન ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): અઝીઝે મિસ્રે યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ) ને પત્ર લખ્યો: "અમ્મા બઅદ; તમારા પુત્ર યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) ને મેં તુચ્છ કિંમતે, થોડાક દિરહમમાં ખરીદી લીધા છે અને તેમને ગુલામ બનાવ્યા છે, અને બિનયામીન, તમારા બીજા પુત્ર, જેમણે ચોરી કરી છે, તે પણ મારી ગુલામીમાં આવી ગયા છે." યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ) એ પહેલાં ક્યારેય આવો આધ્યાત્મિક આઘાત અનુભવ્યો ન હતો. પત્રનું લખાણ તેમના માટે ખૂબ જ ભારે હતું; તેથી પત્ર લાવનાર સંદેશવાહકને તેમણે કહ્યું: "અહીં રહો જ્યાં સુધી હું પત્રનો જવાબ લખું." યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ) એ અઝીઝે મિસ્રના જવાબમાં લખ્યું: "بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم [અલ્લાહના નામથી જે અત્યંત કૃપાળુ અને દયાળુ છે]; યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ), ઇસરાઈલુલ્લાહ (અલ્લાહનો ખાલિસ બંદો), ઇસ્હાક બિન ઇબ્રાહીમ ખલીલુલ્લાહ (અલયહિસ્સલામ) ના પુત્ર તરફથી, અઝીઝે મિસ્રને. અમ્મા બઅદ; પત્રના લખાણ પરથી એમ જણાય છે કે તમે મારા પુત્રને ખરીદી લીધા છે અને તેમને ગુલામ બનાવ્યા છે. છૂટકો નથી; કારણ કે બલા સહન કરવી એ આદમના સંતાનોની તકદીર છે. મારા પૂર્વજ ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) ને પણ તે સમયના બાદશાહે આગમાં નાખ્યા; પરંતુ તેઓ સળગ્યા નહીં અને અલ્લાહે તેમના પર આગને ગુલઝાર (ફૂલોનો બગીચો) બનાવી દીધી. અલ્લાહે મારા દાદા ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) ને હુકમ આપ્યો કે તેઓ મારા પિતા ઇસ્હાક નબી (અલયહિસ્સલામ) ને પોતાના હાથોથી ઝબહ કરે, અને જેવા તેઓ તેમને ઝબહ કરવા ગયા, અલ્લાહે એક મોટા ઘેટાને તેમની ફિદિયા બનાવી. મારો પણ એક પુત્ર હતો કે આ દુનિયામાં તેમનાથી પ્યારું મારા માટે કોઈ ન હતું; તેઓ મારી આંખોનું નૂર અને મારા દિલનું ફળ હતા. તેમના ભાઈઓ તેમને મારી પાસેથી લઈ ગયા, અને જ્યારે તેઓ મારી પાસે પાછા આવ્યા, ત્યારે તેમણે એવો દાવો કર્યો કે તેમને વરુએ ખાઈ લીધા છે. આ સમાચારથી મારી પીઠ વાંકી થઈ ગઈ અને હું એટલું રડ્યો કે મારી આંખોનું નૂર જતું રહ્યું અને હું અંધ થઈ ગયો. તેમને એક માતાના પક્ષે ભાઈ હતા જે તેમના પછી મારા સાથી હતા. તે બીજા ભાઈઓની સાથે તમારા દેશ તરફ આવ્યા જેથી અમારા માટે ખોરાક અને ખાદ્યસામગ્રી લાવે. ભાઈઓ પાછા આવ્યા અને એવો દાવો કર્યો કે તેમણે બાદશાહનું પ્યાલું ચોર્યું છે, અને તમે તેમને કેદ કરી લીધા છે. અમે એ ખાનદાનમાંથી છીએ કે ચોરી અને ખરાબી અમારી શાનને શોભતી નથી અને અમારા પર લાગુ થતી નથી. હું તમને ઇબ્રાહીમ, ઇસ્હાક અને યાકૂબના ખુદાના (નામની કસમ આપું છું કે તમે મારા પર ઉપકાર કરો અને અલ્લાહની ખુશી માટે તેમને આઝાદ કરો અને મારી પાસે પાછા મોકલો." જ્યારે યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ) ના પત્રનો જવાબ યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) ને પહોંચ્યો, ત્યારે તેમણે તેને લઈને પોતાના ચહેરા પર મૂક્યો અને ચૂમ્યો અને સખત રડ્યા. પછી તેમણે ભાઈઓ તરફ જોયું અને કહ્યું: શું તમે જાણો છો કે જ્યારે તમે જાહિલ હતા ત્યારે તમે યુસુફ અને તેમના ભાઈ સાથે શું કર્યું? તેમણે કહ્યું: "શું તમે એ જ યુસુફ છો?!" તેમણે કહ્યું: "[હા], હું યુસુફ છું, અને આ મારા ભાઈ છે! અલ્લાહે અમારા પર ઉપકાર કર્યો. જે કોઈ તકવા (ખુદાનો ડર) અખ્તિયાર કરે, અને ધીરજ અને ઈસ્તકામત રાખે, [આખરે તે વિજયી થાય છે] કારણ કે અલ્લાહ સારા કાર્ય કરનારાઓનો બદલો બરબાદ કરતો નથી!" (યુસુફ/૮૯–૯૦). પરવરદિગારના ફરમાન અનુસાર, ભાઈઓએ યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) ને કહ્યું: "અલ્લાહની કસમ, અલ્લાહે તમને અમારા પર ફઝીલત આપી છે અને અમે ખતાકાર હતા!" [યુસુફે] કહ્યું: "આજે તમારા પર કોઈ મલામત અને ઠપકો નથી!" (યુસુફ/૯૧–૯૨), એટલે કે તમારા પર કોઈ મલામત અને સરઝનિશ નથી, અલ્લાહ તમને માફ કરે છે અને તે સૌથી વધુ મહેરબાનોમાંનો સૌથી વધુ મહેરબાન છે! (યુસુફ/૯૨). જ્યારે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) નો સંદેશવાહક યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ) ના પત્ર સાથે તેમની તરફ રવાના થયો, ત્યારે યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ) એ પોતાના બંને હાથ આસમાન તરફ ઊંચા કર્યા અને કહ્યું: હે એ કે જેની સાથે સાથ સારો છે અને જેની મદદ કરીમાના જેવી છે! હે શ્રેષ્ઠ વચન! પોતાના તરફથી મારા પર ગશાઇશ અને શાંતિ પ્રદાન કર. તે વખતે જિબ્રઈલ તેમના પર નાઝિલ થયા અને કહ્યું: "હે યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ)! શું તમે ઈચ્છો છો કે હું તમને એવી દુઆઓ શીખવાડું કે જેનાથી અલ્લાહ તમારી બિનાઈ (દૃષ્ટિ) તમને પાછી આપી દે અને તમારા બંને પુત્રો પણ તમને પાછા આપી દે?" તેમણે કહ્યું: "હા." જિબ્રઈલે કહ્યું: "તો આ પ્રમાણે કહો: 'હે ખુદા કે તેના સિવાય કોઈ નથી જાણતું કે તે કેવો છે! હે એ કે જેણે હવાથી આસમાનને બંધ કર્યું અને પાણી પર ઝમીનને સ્થાપી અને પોતાના માટે શ્રેષ્ઠ નામો પસંદ કર્યા! પોતાની તરફથી મને શાંતિ અને ગશાઇશ પ્રદાન કર.'" ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) એ ફરમાવ્યું: "હજુ સવારનું અજવાળું ફૂટ્યું ન હતું અને બધી જગ્યાએ ફેલાયું ન હતું કે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) નું પિરાહન તેમના ચહેરા પર નાખવામાં આવ્યું અને અલ્લાહ તઆલાએ તેમની બિનાઈ તેમને પાછી આપી અને તેમના પુત્રો પણ તેમને પાછા આપ્યા." ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) એ ફરમાવ્યું: "જ્યારે મિસ્રના બાદશાહે હુકમ આપ્યો કે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) ને કેદમાં પૂરવામાં આવે, ત્યારે અલ્લાહે તેમને સપનાની તાબીર (અર્થઘટન) નું ઇલ્હામ કર્યું; તેથી યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) કેદીઓના સપનાનું તાવીલ કરતા હતા, અને જ્યારે તે બે યુવાનોએ પોતાના સપનાની તાબીર અને તફસીર યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) પાસેથી માંગી, ત્યારે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) એ તેમના સપનાની તફસીર કરી, અને જેને એમ લાગ્યું કે તે કેદમાંથી છૂટી જશે, તેને કહ્યું: મને તમારા માલિક [મિસ્રના સુલતાન] પાસે યાદ કરજો. (યુસુફ/૪૨) અને તે પરિસ્થિતિમાં અલ્લાહની બારગાહમાં તઝર્રો (વિનતી) ન કરી, અને અલ્લાહે તેમને વહી કરી: 'તે સપનું તને કોણે દેખાડ્યું?' યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) એ અરજ કરી: 'તું, હે મારા ખુદા!' પરવરદિગારે ફરમાવ્યું: 'તને પિતાનો પ્યારો અને તેમની પાસે ખૂબ મહબૂબ કોણે બનાવ્યો?' અરજ કરી: 'તું, હે મારા ખુદા!' પરવરદિગારે ફરમાવ્યું: 'તે કારવાં કે જેને તેં જોયો, તારી તરફ કોણે રવાના કર્યો?' અરજ કરી: 'તું, હે મારા પરવરદિગાર!' ફરમાવ્યું: 'તે દુઆ તને કોણે શીખવાડી કે જેનાથી તને તે કૂવામાંથી બહાર કાઢીને છુટકારો આપ્યો?' અરજ કરી: 'તું, હે મારા ખુદા!' ફરમાવ્યું: 'તે બાળકને કોણે બોલવા લગાવ્યું જેથી તારી બેગુનાહી સાબિત થાય?' અરજ કરી: 'તું, હે મારા ખુદા!' ફરમાવ્યું: 'સપનાની તફસીર તને કોણે ઇલ્હામ કરી?' અરજ કરી: 'તું, હે મારા ખુદા!' ફરમાવ્યું: 'તો તેં કેવી રીતે હિંમત કરી અને મારા સિવાયથી મદદ માંગી અને મારી પાસેથી ઈસ્તઆનત ન માંગી? તેં મારા બંદાઓમાંથી એક બંદા પર આશા બાંધી કે તે તને મારી બનાવેલી કોઈ મખલૂક પાસે યાદ કરે જે મારી કુદરતના પંજામાં કેદ છે, અને તેં મારી બારગાહમાં તઝર્રો ન કરી અને પોતાની બેચેની મને બયાન ન કરી; તો ઘણા વર્ષ કેદમાં રહે.'" યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) એ કહ્યું: "પરવરદિગાર! તને હું મારા બધા પિતાઓના હકના વાસ્તા આપીને તારી બારગાહથી અરજ કરું છું કે મારા કામમાં ગશાઇશ લાવ." અલ્લાહે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) ને વહી કરી: "યુસુફ! તારા પિતાઓનો મારા પર શું હક છે? જો તારો મતલબ પિતાઓથી આદમ (અલયહિસ્સલામ) છે, તો મેં પોતે તેમને પોતાના હાથોથી બનાવ્યા અને પોતાની રૂહ અને જાનમાંથી તેમનામાં ફૂંક્યું અને તેમને પોતાની જન્નતમાં વસાવ્યા અને તેમની પાસેથી માંગ્યું કે તે વૃક્ષની નજીક ન જાય; પરંતુ તેમણે મારા હુકમથી સરકશી કરી અને પછી પાછા ફર્યા અને તૌબા કરી. મેં પણ તેમની તૌબા કબૂલ કરી. જો તારો મતલબ પિતાઓથી નૂહ (અલયહિસ્સલામ) છે, તો મેં પોતે તેમને પોતાના બંદાઓ અને મખલૂકોમાંથી પસંદ કર્યા અને તેમને પોતાના ફરસ્તાદા (પયગંબર) તરીકે તેમની તરફ મોકલ્યા, અને જ્યારે લોકોએ તેમનાથી સરકશી કરી, ત્યારે તેમણે મારી બારગાહમાં દુઆ કરી અને મેં નાફરમાનોને ડુબાવ્યા અને નૂહ (અલયહિસ્સલામ) અને જેઓ તેમની સાથે કિશ્તીમાં હતા તેમને નજાત આપી. જો તારો મતલબ પિતાઓથી ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) છે, તો મેં પોતે તેમને પોતાના દોસ્ત અને ખલીલ બનાવ્યા અને આગથી છોડાવ્યા અને તેને તેમના પર ગુલઝાર બનાવી. જો તારો મતલબ પિતાઓથી યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ) છે, તો મેં તેમને બાર પુત્રો આપ્યા અને તેમાંથી એકને તેમનાથી દૂર કર્યો. તેઓ સતત રડતા રહ્યા ત્યાં સુધી કે તેમની બિનાઈ ગુમાવી બેઠા. તેઓ રસ્તા પર બેસતા અને મારી શિકાયત મખલૂક પાસે લઈ જતા અને લોકોની સાથે દર્દની વાતો કરતા. આ બધા સાથે, તારા પિતાઓનો મારા પર શું હક છે?" ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) એ ફરમાવ્યું: "જિબ્રઈલે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) ને કહ્યું: હે યુસુફ! કહો: પરવરદિગાર! હું તારી પાસેથી, તારી ભરપૂર અને અઝીમ કૃપા અને મહેરબાનીના વાસ્તા, અને તારી કદીમ એહસાનના વાસ્તા, અને તારી વ્યાપક કૃપા અને ઇનાયતના વાસ્તા, હે રહમાન અને હે રહીમ! શાંતિ અને ગશાઇશની દરખાસ્ત કરું છું. પછી યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) એ આ વાક્યો કહ્યા અને બાદશાહે તે સપનું જોયું અને યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) ના કામની ગશાઇશ તે જ સપનામાં હતી.