عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ کَانَ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) جَمَاعَهًٌْ مِنْ أَصْحَابِهِ مِنْهُمْ حُمْرَانُ بْنُ أَعْیَنَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ النُّعْمَانِ وَ هِشَامُ بْنُ سَالِمٍ وَ الطَّیَّارُ وَ جَمَاعَهًٌْ فِیهِمْ هِشَامُ بْنُ الْحَکَمِ وَ هُوَ شَابٌّ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَا هِشَامُ أَ لَا تُخْبِرُنِی کَیْفَ صَنَعْتَ بِعَمْرِو بْنِ عُبَیْدٍ وَ کَیْفَ سَأَلْتَهُ فَقَالَ هِشَامٌ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنِّی أُجِلُّکَ وَ أَسْتَحْیِیکَ وَ لَا یَعْمَلُ لِسَانِی بَیْنَ یَدَیْکَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ إِذَا أَمَرْتُکُمْ بِشَیْءٍ فَافْعَلُوا قَالَ هِشَامٌ بَلَغَنِی مَا کَانَ فِیهِ عَمْرُو بْنُ عُبَیْدٍ وَ جُلُوسُهُ فِی مَسْجِدِ الْبَصْرَهًِْ فَعَظُمَ ذَلِکَ عَلَیَ فَخَرَجْتُ إِلَیْهِ وَ دَخَلْتُ الْبَصْرَهًَْ یَوْمَ الْجُمُعَهًِْ فَأَتَیْتُ مَسْجِدَ الْبَصْرَهًِْ فَإِذَا أَنَا بِحَلْقَهًٍْ کَبِیرَهًٍْ فِیهَا عَمْرُو بْنُ عُبَیْدٍ وَ عَلَیْهِ شَمْلَهًٌْ سَوْدَاءُ مُتَّزِراً بِهَا مِنْ صُوفٍ وَ شَمْلَهًٌْ مُرْتَدِیاً بِهَا وَ النَّاسُ یَسْأَلُونَهُ فَاسْتَفْرَجْتُ النَّاسَ فَأَفْرَجُوا لِی ثُمَّ قَعَدْتُ فِی آخِرِ الْقَوْمِ عَلَی رُکْبَتَیَّ ثُمَّ قُلْتُ أَیُّهَا الْعَالِمُ إِنِّی رَجُلٌ غَرِیبٌ تَأْذَنُ لِی فِی مَسْأَلَهًٍْ فَقَالَ لِی نَعَم فَقُلْتُ لَهُ أَ لَکَ عَیْنٌ فَقَالَ یَا بُنَیَّ أَیُّ شَیْءٍ هَذَا مِنَ السُّؤَالِ وَ شَیْءٌ تَرَاهُ کَیْفَ تَسْأَلُ عَنْهُ فَقُلْتُ هَکَذَا مَسْأَلَتِی فَقَالَ یَا بُنَیَّ سَلْ وَ إِنْ کَانَتْ مَسْأَلَتُکَ حَمْقَاءَ قُلْتُ أَجِبْنِی فِیهَا قَالَ لِی سَلْ قُلْتُ أَ لَکَ عَیْنٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَمَا تَصْنَعُ بِهَا قَالَ أَرَی بِهَا الْأَلْوَانَ وَ الْأَشْخَاصَ قُلْتُ فَلَکَ أَنْفٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَمَا تَصْنَعُ بِهِ قَالَ أَشَمُّ بِهِ الرَّائِحَهًَْ قُلْتُ أَ لَکَ فَمٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَمَا تَصْنَعُ بِهِ قَالَ أَذُوقُ بِهِ الطَّعْمَ قُلْتُ فَلَکَ أُذُنٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَمَا تَصْنَعُ بِهَا قَالَ أَسْمَعُ بِهَا الصَّوْتَ قُلْتُ أَ لَکَ قَلْبٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَمَا تَصْنَعُ بِهِ قَالَ أُمَیِّزُ بِهِ کُلَّ مَا وَرَدَ عَلَی هَذِهِ الْجَوَارِحِ وَ الْحَوَاسِّ قُلْتُ أَ وَ لَیْسَ فِی هَذِهِ الْجَوَارِحِ غِنًی عَنِ الْقَلْبِ فَقَالَ لَا قُلْتُ وَ کَیْفَ ذَلِکَ وَ هِیَ صَحِیحَهًٌْ سَلِیمَهًٌْ قَالَ یَا بُنَیَّ إِنَّ الْجَوَارِحَ إِذَا شَکَّتْ فِی شَیْءٍ شَمَّتْهُ أَوْ رَأَتْهُ أَوْ ذَاقَتْهُ أَوْ سَمِعَتْهُ رَدَّتْهُ إِلَی الْقَلْبِ فَیَسْتَیْقِنُ الْیَقِینَ وَ یُبْطِلُ الشَّکَّ قَالَ هِشَامٌ فَقُلْتُ لَه فَإِنَّمَا أَقَامَ اللَّهُ الْقَلْبَ لِشَکِ الْجَوَارِحِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ لَا بُدَّ مِنَ الْقَلْبِ وَ إِلَّا لَمْ تَسْتَیْقِنِ الْجَوَارِحُ قَالَ نَعَمْ فَقُلْتُ لَهُ یَا أَبَا مَرْوَانَ فَاللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَمْ یَتْرُکْ جَوَارِحَکَ حَتَّی جَعَلَ لَهَا إِمَاماً یُصَحِّحُ لَهَا الصَّحِیحَ وَ یَتَیَقَّنُ بِهِ مَا شُکَّ فِیهِ وَ یَتْرُکُ هَذَا الْخَلْقَ کُلَّهُمْ فِی حَیْرَتِهِمْ وَ شَکِّهِمْ وَ اخْتِلَافِهِمْ لَا یُقِیمُ لَهُمْ إِمَاماً یَرُدُّونَ إِلَیْهِ شَکَّهُمْ وَ حَیْرَتَهُمْ وَ یُقِیمُ لَکَ إِمَاماً لِجَوَارِحِکَ تَرُدُّ إِلَیْهِ حَیْرَتَکَ وَ شَکَّکَ قَالَ فَسَکَتَ وَ لَمْ یَقُلْ لِی شَیْئا ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ فَقَالَ لِی أَنْتَ هِشَامُ بْنُ الْحَکَمِ فَقُلْتُ لَا قَالَ أَ مِنْ جُلَسَائِهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَمِنْ أَیْنَ أَنْتَ قَالَ قُلْتُ مِنْ أَهْلِ الْکُوفَهًِْ قَالَ فَأَنْتَ إِذاً هُوَ ثُمَّ ضَمَّنِی إِلَیْهِ وَ أَقْعَدَنِی فِی مَجْلِسِهِ وَ زَالَ عَنْ مَجْلِسِهِ وَ مَا نَطَقَ حَتَّی قُمْتُ قَالَ فَضَحِکَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) وَ قَالَ یَا هِشَامُ مَنْ عَلَّمَکَ هَذَا قُلْتُ شَیْءٌ أَخَذْتُهُ مِنْکَ وَ أَلَّفْتُهُ فَقَالَ هَذَا وَ اللَّهِ مَکْتُوبٌ فِی صُحُفِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسی.
امام صادق (علیه السلام)- یونس‌بن‌یعقوب گوید: جمعی از اصحاب امام صادق (علیه السلام) که در میان آن‌ها هشام بن حکم که جوانی بود خدمت ایشان بودند امام صادق (علیه السلام) فرمود: «ای هشام! برایم نمی‌گویی که با عمربن عبید چه کردی و چطور از او سؤال کردی»؟ هشام گفت: «ای پسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فدایت شوم! من شما را تجلیل می کنم و شرم دارم و زبانم نمی گردد در برابر شما سخن بگویم». فرمود: «چون به شما دستوری دهم به‌جا آورید»! هشام گفت: «به من خبر رسید که عمرو بن عبید چه وضعی دارد و در مسجد بصره جلسه‌ای دارد. بر من گران آمد؛ به بصره رفتم و روز جمعه به مسجد بصره رفتم، دیدم جمع فراوانی دور هم نشسته‌اند و عمرو بن عبید عبایی بزرگ و سیاه و پشمی پوشیده بود و عبای بزرگ دیگری هم به دوش انداخته و مردم از او پرسش می کنند. من از میان آن‌ها راهی گشودم و در پشت آن‌ها که نشسته بودند زانو زدم و گفتم: «ای عالم! من مردی غریبم، اجازه می دهی از تو مسأله‌ای بپرسم»؟ گفت: «آری»! گفتم: «تو چشم داری»؟! گفت: «فرزند جان! این چه سؤالی است؟ چیزی را که می بینی چطور از آن سؤال می کنی»؟! گفتم: «سؤال من چنین است». گفت: «فرزند جانم! بپرس گرچه سؤالت احمقانه است»! گفتم: «جوابم را بگو»! گفت: «بپرس»! گفتم: «تو چشم داری»؟ گفت: «آری»! گفتم: «با آن‌ها چه می کنی»؟ گفت: «رنگ‌ها و اشخاص را می بینم». گفتم: «بینی داری»؟ گفت: «آری»! گفتم: «با آن چه می‌کنی»؟ گفت: «با آن بو را استشمام می‌کنم». گفتم: «دهان داری»؟ گفت: «آری»! گفتم: «با آن چه می‌کنی»؟ گفت: «مزّه‌ی هر چیز را درمی‌یابم». گفتم: «گوش داری»؟ گفت: «آری»! گفتم: «با آن چه می‌کنی»؟ گفت: «آوازها را می‌شنوم» گفتم: «دل داری»؟ گفت «آری»! گفتم: «با آن چه می‌کنی»؟ گفت: «با آن هرچه بر این اعضاء وارد شود را تمیز می‌دهم». گفتم: «خود این اعضا تو را از دل بی‌نیاز نمی‌کنند»؟ گفت: «نه»! گفتم: «چطور با اینکه همه درست و سالمند»؟! گفت: «پسر جانم! اعضا چون در چیزی شک کند آن را می‌بوید یا می‌بیند یا می‌چشد یا می‌شنود یا لمس می کند و به دل برمی‌گرداند و شکش زائل می‌شود». گفتم: «خدا دل را برای رفع شک اعضا مقرّر کرده است»؟ گفت: «آری»! گفتم: «پس دل لازم است و گرنه اعضا برجا نمی‌شوند». گفت: «آری»! گفتم: «ای ابو مروان! خدا اعضای تن تو را وانگذارده و برای آن‌ها امامی مقرّر کرده که حق را به آن‌ها برساند و در مورد شک، آن‌ها را به یقین برساند [درحالی‌که] همه‌ی این خلق را در حیرت و شک و اختلاف رها کرده و امامی برای آن‌ها مقرّر نکرده که در مورد شکّ و حیرت به او رجوع کنند [ولی] برای اعضایت امامی معین کرده که در حیرت و شک خود بدان رجوع کنی»؟ گوید: «خاموش شد و چیزی نگفت». و به من رو کرد و گفت: «تو هشام‌بن‌حکم هستی»؟ گفتم: «نه»! گفت: «همنشین او هستی»؟ گفتم: «نه»! گفت: «از کجایی»؟ گفتم: «از اهل کوفه». گفت: «پس او هستی و مرا در آغوش کشید و در جای خود نشانید و سخن نگفت تا برخاستم». امام صادق (علیه السلام) خندید و گفت: «ای هشام! چه کسی این را به تو آموخت»؟ گفتم: «چیزی است که از شما آموخته ام و جمع آوری کرده‌ام». حضرت فرمود: «به خدا! این در صحف ابراهیم (علیه السلام) و موسی (علیه السلام) نوشته شده است».
Imam Sadiq (peace be upon him): Yunus ibn Ya'qub said: A group of the companions of Imam Sadiq (peace be upon him), among them Hisham ibn al-Hakam, who was a young man, were with him. Imam Sadiq (peace be upon him) said: "O Hisham! Will you not tell me what you did with Amr ibn Ubayd and how you questioned him?" Hisham said: "O son of the Messenger of Allah (peace be upon him and his family), may I be your ransom! I hold you in awe and am shy before you, and my tongue does not move in your presence." He said: "When I command you to do something, do it!" Hisham said: "News reached me of the state of Amr ibn Ubayd and the gathering he held in the mosque of Basra. This weighed heavily on me. I set out to Basra and on Friday went to the mosque of Basra. I saw a large crowd sitting together, and Amr ibn Ubayd was wearing a large, black, woolen cloak wrapped around him and another large cloak thrown over his shoulders, and people were questioning him. I made my way through them and knelt behind those who were seated, and I said: 'O scholar! I am a stranger; will you allow me to ask you a question?' He said: 'Yes.' I said: 'Do you have an eye?' He said: 'My dear son! What kind of question is this? How do you ask about something you can see?' I said: 'My question is like this.' He said: 'My dear son! Ask, even if your question is foolish.' I said: 'Answer me.' He said: 'Ask.' I said: 'Do you have an eye?' He said: 'Yes.' I said: 'What do you do with it?' He said: 'I see colours and persons with it.' I said: 'Do you have a nose?' He said: 'Yes.' I said: 'What do you do with it?' He said: 'I smell scents with it.' I said: 'Do you have a mouth?' He said: 'Yes.' I said: 'What do you do with it?' He said: 'I perceive the taste of everything.' I said: 'Do you have an ear?' He said: 'Yes.' I said: 'What do you do with it?' He said: 'I hear sounds with it.' I said: 'Do you have a heart?' He said: 'Yes.' I said: 'What do you do with it?' He said: 'With it I discern whatever comes to these organs.' I said: 'Do not these organs themselves make you independent of the heart?' He said: 'No.' I said: 'How is that, when they are all sound and healthy?' He said: 'My dear son! When the organs are in doubt about something — smelling it, seeing it, tasting it, hearing it, or touching it — they refer it back to the heart, and its doubt is removed.' I said: 'So Allah has established the heart to remove the doubt of the organs?' He said: 'Yes.' I said: 'Then the heart is indispensable, otherwise the organs cannot stand firm.' He said: 'Yes.' I said to him: 'O Abu Marwan! Has Allah then not left the organs of your body without appointing for them an imam who conveys the truth to them and gives them certainty in matters of doubt, while He has left all this creation in bewilderment, doubt and disagreement, without appointing for them an imam to whom they can refer their doubt and bewilderment — yet He has appointed for your organs an imam to whom you refer your bewilderment and doubt?'" He said: "He fell silent and said nothing to me. Then he turned to me and said: 'Are you Hisham ibn al-Hakam?' I said: 'No.' He said: 'Are you one of his companions?' I said: 'No.' He said: 'Where are you from?' I said: 'From the people of Kufa.' He said: 'Then you are indeed him,' and he drew me to himself and sat me in his place, and he moved from his seat, and he did not speak until I rose." He said: Imam Sadiq (peace be upon him) laughed and said: "O Hisham! Who taught you this?" I said: "It is something I took from you and composed." He said: "By Allah! This is written in the scrolls of Ibrahim (peace be upon him) and Musa (peace be upon him)."
ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): યુનુસ બિન યાકૂબ કહે છે: ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) ના અસ્હાબોમાંથી એક જૂથ, જેમાં હિશામ બિન હકમ પણ હતા જે એક યુવાન હતા, તેમની ખિદમતમાં હાજર હતા. ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) એ ફરમાવ્યું: "ઓ હિશામ! શું તું મને નહીં જણાવે કે તે અમ્ર બિન ઉબૈદ સાથે શું કર્યું અને તેને કેવી રીતે સવાલ પૂછ્યો?" હિશામે કહ્યું: "ઓ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ના ફરઝંદ! હું આપ પર કુરબાન થાઉં! હું તમારો આદર કરું છું અને શરમાઉં છું, અને તમારી સામે મારી જીભ બોલવા માટે ચાલતી નથી." ઇમામે ફરમાવ્યું: "જ્યારે હું તમને કોઈ આદેશ આપું, ત્યારે તેને અંજામ આપો!" હિશામે કહ્યું: "મને ખબર મળી કે અમ્ર બિન ઉબૈદ કઈ સ્થિતિમાં છે અને બસરાની મસ્જિદમાં તેની એક બેઠક છે. આ મારા પર ભારે લાગ્યું; હું બસરા ગયો અને શુક્રવારના દિવસે બસરાની મસ્જિદમાં ગયો. મેં જોયું કે એક મોટું જૂથ એકસાથે બેઠું છે અને અમ્ર બિન ઉબૈદે એક મોટો, કાળો, ઊનનો અબા પહેર્યો હતો અને બીજો મોટો અબા ખભા પર નાખેલો હતો, અને લોકો તેને પ્રશ્નો પૂછતા હતા. મેં તેમની વચ્ચેથી રસ્તો બનાવ્યો અને જેઓ બેઠા હતા તેમની પાછળ ઘૂંટણિયે બેઠો અને કહ્યું: 'ઓ આલિમ! હું એક પરદેશી માણસ છું, શું તું મને એક મસઅલો પૂછવાની પરવાનગી આપે છે?' તેણે કહ્યું: 'હા.' મેં કહ્યું: 'શું તારી પાસે આંખ છે?' તેણે કહ્યું: 'ઓ મારા દીકરા! આ કેવો સવાલ છે? જે વસ્તુ તું જુએ છે તેના વિશે તું કેમ પૂછે છે?' મેં કહ્યું: 'મારો સવાલ આવો જ છે.' તેણે કહ્યું: 'ઓ મારા દીકરા! પૂછ, ભલે તારો સવાલ મૂર્ખતાભર્યો હોય.' મેં કહ્યું: 'મને જવાબ આપ.' તેણે કહ્યું: 'પૂછ.' મેં કહ્યું: 'શું તારી પાસે આંખ છે?' તેણે કહ્યું: 'હા.' મેં કહ્યું: 'તેની સાથે તું શું કરે છે?' તેણે કહ્યું: 'હું રંગો અને વ્યક્તિઓને જોઉં છું.' મેં કહ્યું: 'શું તારી પાસે નાક છે?' તેણે કહ્યું: 'હા.' મેં કહ્યું: 'તેની સાથે તું શું કરે છે?' તેણે કહ્યું: 'તેના વડે હું સુગંધ સૂંઘું છું.' મેં કહ્યું: 'શું તારી પાસે મોં છે?' તેણે કહ્યું: 'હા.' મેં કહ્યું: 'તેની સાથે તું શું કરે છે?' તેણે કહ્યું: 'હું દરેક વસ્તુનો સ્વાદ પારખું છું.' મેં કહ્યું: 'શું તારી પાસે કાન છે?' તેણે કહ્યું: 'હા.' મેં કહ્યું: 'તેની સાથે તું શું કરે છે?' તેણે કહ્યું: 'હું અવાજો સાંભળું છું.' મેં કહ્યું: 'શું તારી પાસે દિલ છે?' તેણે કહ્યું: 'હા.' મેં કહ્યું: 'તેની સાથે તું શું કરે છે?' તેણે કહ્યું: 'તેના વડે હું આ અંગો પર જે કંઈ પ્રવેશે તેને પારખું છું.' મેં કહ્યું: 'શું આ અંગો પોતે તને દિલથી બેનિયાઝ નથી કરતા?' તેણે કહ્યું: 'ના.' મેં કહ્યું: 'કેમ, જ્યારે તે બધા સાચા અને સ્વસ્થ છે?' તેણે કહ્યું: 'ઓ મારા દીકરા! અંગો જ્યારે કોઈ વસ્તુમાં શંકા કરે છે તો તેને સૂંઘે છે અથવા જુએ છે અથવા ચાખે છે અથવા સાંભળે છે અથવા સ્પર્શે છે અને દિલ તરફ પાછું ફેરવે છે, અને તેની શંકા દૂર થાય છે.' મેં કહ્યું: 'શું અલ્લાહે દિલને અંગોની શંકા દૂર કરવા માટે નિમ્યું છે?' તેણે કહ્યું: 'હા.' મેં કહ્યું: 'તો દિલ જરૂરી છે, નહીંતર અંગો સ્થિર રહી શકતા નથી.' તેણે કહ્યું: 'હા.' મેં તેને કહ્યું: 'ઓ અબૂ મરવાન! અલ્લાહે તારા શરીરના અંગોને એમ જ છોડ્યા નથી અને તેમના માટે એક ઇમામ નિમ્યો છે જે તેમને હક પહોંચાડે અને શંકાના મામલામાં તેમને યકીન સુધી લઈ જાય, [જ્યારે કે] આ સમગ્ર ખલ્કને હેરાની, શંકા અને મતભેદમાં છોડી દીધા છે અને તેમના માટે કોઈ ઇમામ નિમ્યો નથી કે શંકા અને હેરાનીના મામલામાં તેની તરફ રજૂ થાય, [પરંતુ] તારા અંગો માટે એક ઇમામ મુકરરર કર્યો છે કે તું તારી હેરાની અને શંકામાં તેની તરફ રજૂ થાય?'" તે કહે છે: "તે ખામોશ થઈ ગયો અને કંઈ ન બોલ્યો. અને મારી તરફ ફર્યો અને કહ્યું: 'શું તું હિશામ બિન હકમ છે?' મેં કહ્યું: 'ના.' તેણે કહ્યું: 'તેનો સાથી છે?' મેં કહ્યું: 'ના.' તેણે કહ્યું: 'ક્યાંનો છે?' મેં કહ્યું: 'કૂફાનો.' તેણે કહ્યું: 'તો તું જ તે છે,' અને મને ભેટી પડ્યો અને પોતાની જગ્યાએ મને બેસાડ્યો અને હું ઊભો ન થયો ત્યાં સુધી કંઈ ન બોલ્યો." ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) હસ્યા અને ફરમાવ્યું: "ઓ હિશામ! તમને આ કોણે શીખવ્યું?" મેં કહ્યું: "આ એવી વસ્તુ છે જે મેં તમારી પાસેથી શીખી છે અને એકત્ર કરી છે." હઝરતે ફરમાવ્યું: "અલ્લાહની કસમ! આ ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) અને મૂસા (અલયહિસ્સલામ) ના સહીફાઓમાં લખાયેલું છે."