الرّضا ( قَالَ الرِّضَا (لسُلَیْمَان فَأَخْبِرْنِی عَنِ الْمُرِیدِ أَهُوَ الْإِرَادَهًُْ أَوْ غَیْرُهَا؟ قَالَ سُلَیْمَانُ: بَلْ هُوَ الْإِرَادَهًُْ. قَالَ الرِّضَا (: فَالْمُرِیدُ عِنْدَکُمْ مُخْتَلِفٌ إِذْ کَانَ هُوَ الْإِرَادَهًَْ. قَالَ: یَا سَیِّدِی لَیْسَ الْإِرَادَهًُْ الْمُرِیدَ. قَالَ: فَالْإِرَادَهًُْ مُحْدَثَهًٌْ وَ إِلَّا فَمَعَهُ غَیْرُهُ افْهَمْ وَ زِدْ فِی مَسْأَلَتِکَ. قَالَ: سُلَیْمَانُ فَإِنَّهَا اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ. قَالَ الرِّضَا (: هَلْ سَمَّی نَفْسَهُ بِذَلِکَ. قَالَ سُلَیْمَانُ: لَا لَمْ یُسَمِّ نَفْسَهُ بِذَلِکَ. قَالَ الرِّضَا (: فَلَیْسَ لَکَ أَنْ تُسَمِّیَهُ بِمَا لَمْ یُسَمِّ بِهِ نَفْسَهُ. قَالَ: قَدْ وَصَفَ نَفْسَهُ بِأَنَّهُ مُرِیدٌ. قَالَ الرِّضَا (: لَیْسَ صِفَتُهُ نَفْسَهُ أَنَّهُ مُرِیدٌ إِخْبَاراً عَنْ أَنَّهُ إِرَادَهًٌْ وَ لَا إِخْبَاراً عَنْ أَنَّ الْإِرَادَهًَْ اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ. قَالَ سُلَیْمَانُ: لِأَنَّ إِرَادَتَهُ عِلْمُهُ. قَالَ الرِّضَا (: یَا جَاهِلُ فَإِذَا عَلِمَ الشَّیْءَ فَقَدْ أَرَادَهُ. قَالَ سُلَیْمَانُ: أَجَلْ. قَالَ: فَإِذَا لَمْ یُرِدْهُ لَمْ یَعْلَمْهُ. قَالَ سُلَیْمَانُ: أَجَلْ. قَالَ: مِنْ أَیْنَ قُلْتَ ذَاکَ وَ مَا الدَّلِیلُ عَلَی أَنَّ إِرَادَتَهُ عِلْمُهُ وَ قَدْ یَعْلَمُ مَا لَا یُرِیدُهُ أَبَداً وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عزّوجلّ وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ فَهُوَ یَعْلَمُ کَیْفَ یَذْهَبُ بِهِ وَ لَا یَذْهَبُ بِهِ أَبَداً. قَالَ سُلَیْمَانُ: لِأَنَّهُ قَدْ فَرَغَ مِنَ الْأَمْرِ فَلَیْسَ یَزِیدُ فِیهِ شَیْئاً. قَالَ الرِّضَا (: هَذَا قَوْلُ الْیَهُودِ فَکَیْفَ قَالَ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ. قَالَ سُلَیْمَانُ: إِنَّمَا عَنَی بِذَلِکَ أَنَّهُ قَادِرٌ عَلَیْهِ. قَالَ: أَفَیَعِدُ مَا لَا یَفِی بِهِ فَکَیْفَ؟ قَالَ: یَزِیدُ فِی الْخَلْقِ ما یَشاءُ وَ قَالَ عزّوجلّ یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ وَ قَدْ فَرَغَ مِنَ الْأَمْرِ فَلَمْ یُحِرْ جَوَاباً ... ثُمَّ قَالَ سُلَیْمَانُ: فَإِنَّ الْإِرَادَهًَْ الْقُدْرَهًُْ. قَالَ الرِّضَا (:وَ هُوَ عزّوجلّ یَقْدِرُ عَلَی مَا لَا یُرِیدُهُ أَبَداً وَ لَا بُدَّ مِنْ ذَلِکَ لِأَنَّهُ قَالَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ فَلَوْ کَانَتِ الْإِرَادَةُ هِیَ الْقُدْرَةَ کَانَ قَدْ أَرَادَ أَنْ یَذْهَبَ بِهِ لِقُدْرَتِهِ فَانْقَطَعَ سُلَیْمَانُ قَالَ الْمَأْمُونُ عِنْدَ ذَلِکَ یَا سُلَیْمَانُ هَذَا أَعْلَمُ هَاشِمِیٍّ ثُمَّ تَفَرَّقَ الْقَوْمُ.
امام رضا (علیه السلام)- حضرت (علیه السلام) فرمود: «بگو ببینم، آیا مرید همان اراده است یا غیر اراده است»؟ سلیمان گفت: «مرید همان اراده است». فرمود: «پس بنا به عقیده شما مرید نیز مختلف است، چون او خود اراده است». سلیمان که باز فرو مانده بود گفت: «نه، سرورم! اراده، مرید نیست». حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: «پس اراده محدث است نه قدیم، وگرنه لازم می‌آید با او دیگری باشد. درست توجه کن و سخن خود را ادامه بده». سلیمان گفت: «اراده اسمی است از اسمای خدا». حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: «آیا این نام را خودش برای خویش گذاشته»؟ سلیمان گفت: «نه، به این نام خود را ننامیده است». فرمود: «پس تو می‌توانی اسمی که خودش نگذاشته به او نسبت دهی». سلیمان گفت: «خویشتن را به این توصیف نموده که مرید است». حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: «اینکه خود را توصیف نموده مرید است، دلیل نمی‌شود که منظورش این باشد که اراده است یا منظورش این باشد که اراده، اسمی از اسم‌های اوست». سلیمان گفت: «اراده خدا، علم خدا است». حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: «نادان! پس وقتی چیزی را دانست، آن را اراده کرده است». گفت: «آری». فرمود: «پس وقتی چیزی را اراده نکرد، آن را نمی‌داند»؟. سلیمان گفت: «همین طور است». فرمود: «از کجا چنین ادعایی را می‌کنی؟! و چه دلیل داری که اراده خدا، علم اوست، با اینکه خداوند چیزهایی را می‌داند که هرگز اراده آنها را نخواهد کرد. دلیل این مطلب این آیه قرآن است: وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ، خداوند می‌داند چگونه وحی را از میان ببرد، ولی هرگز نبرده است». سلیمان گفت: «چون کار را تمام کرده و فارغ شده، چیزی اضافه نخواهد کرد». امام رضا (علیه السلام) فرمود: «این عقیده‌ی یهودیان است. اگر چنین عقیده‌ای صحیح باشد، چگونه در قرآن می‌فرماید: مرا بخوانید تا [دعای] شما را بپذیرم! ( غافر/۶۰ )». سلیمان گفت: «منظورش این است که قادر به این کار است». فرمود: «پس وعده می‌دهد، ولی وفا نمی‌کند. پس چگونه می‌فرماید: او هرچه بخواهد در آفرینش می‌افزاید. ( فاطر/۱ ) و آن جناب عزّوجلّ فرموده: خداوند هرچه را بخواهد محو، و هرچه را بخواهد اثبات می‌کند و «امّ الکتاب» [لوح محفوظ] نزد اوست! ( رعد/۳۹ ) با اینکه کار را تمام کرده باشد این آیات دیگر معنی ندارد». سلیمان در جواب فرو ماند. ... سلیمان گفت: «اراده همان قدرت است». حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: «خداوند قدرت دارد بر چیزی که هرگز اراده آن را نکرده است. باید هم چنین باشد، زیرا می‌فرماید: وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ، اگر اراده همان قدرت باشد، پس باید اراده‌ی از بین بردن وحی را نموده باشد، چون قدرت از بین بردن آن را دارد». سلیمان نتوانست حرفی بزند. مأمون گفت: «سلیمان! این آقا داناترین فرد بنی هاشم است». بعد مجلس به هم خورد و متفرق شدند.
Imam Rida (peace be upon him): The Imam (peace be upon him) said: "Tell me, is the willer (murid) the same as the will (irada), or is it other than the will?" Sulayman said: "The willer is the same as the will." He said: "Then according to your belief the willer is also plural/varied, since he himself is the will." Sulayman, once again stuck, said: "No, my master! The will is not the willer." Imam Rida (peace be upon him) said: "Then the will is originated (muhdath), not eternal; otherwise it would necessarily follow that there is another alongside Him. Pay close attention and continue your argument." Sulayman said: "The will is one of the names of Allah." Imam Rida (peace be upon him) said: "Has He Himself given this name to Himself?" Sulayman said: "No, He has not named Himself by this name." He said: "Then you cannot ascribe to Him a name that He has not given Himself." Sulayman said: "He has described Himself as being a willer." Imam Rida (peace be upon him) said: "His describing Himself as a willer does not prove that His meaning is that He is 'will,' nor that His meaning is that 'will' is one of His names." Sulayman said: "The will of Allah is His knowledge." Imam Rida (peace be upon him) said: "O ignorant one! Then when He knows a thing, He has willed it." He said: "Yes." He said: "So when He does not will a thing, He does not know it?" Sulayman said: "That is so." He said: "From where do you make such a claim? And what proof do you have that His will is His knowledge, when Allah knows things that He will never will? The proof of this matter is this verse of the Quran: وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ [And if We please, We should certainly take away that which We have revealed to you]. Allah knows how to take the revelation away, but He has never taken it away." Sulayman said: "Because He has finished the matter and is done with it, He will not add anything to it." Imam Rida (peace be upon him) said: "This is the belief of the Jews. If such a belief were correct, how does He say in the Quran: 'Call upon Me, I shall answer [your prayer] to you!' (Ghafir/60)." Sulayman said: "His meaning is that He is able to do this." He said: "Then He promises but does not fulfill. Then how does He say: 'He adds in creation whatever He wills' (Fatir/1). And He, the Mighty and Majestic, said: 'Allah erases whatever He wills and confirms [whatever He wills], and with Him is Ummul Kitab [the Preserved Tablet]!' (Ra'd/39). If the matter had been finished, these verses would have no meaning." Sulayman was stuck for a reply. ... Sulayman said: "The will is the same as power." Imam Rida (peace be upon him) said: "Allah has power over things He will never will. And it must be so, for He says: وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ [And if We please, We should certainly take away that which We have revealed to you]. If the will were the same as power, then He must have willed to take away the revelation, since He has the power to take it away." Sulayman could not utter a word. Ma'mun said: "Sulayman! This gentleman is the most knowledgeable person of Bani Hashim." Then the gathering broke up and they dispersed.
ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "મને કહો, શું મુરીદ (ઇચ્છનાર) એ જ ઇરાદહ (ઇચ્છા) છે કે ઇરાદહથી અલગ છે?" સુલયમાને કહ્યું: "મુરીદ એ જ ઇરાદહ છે." ફરમાવ્યું: "તો તમારા અકીદા મુજબ મુરીદ પણ મુખ્તલિફ (અલગ-અલગ) છે, કારણ કે તે પોતે જ ઇરાદહ છે." સુલયમાન જે ફરીથી ફસાઈ ગયો હતો, કહ્યું: "ના, મારા સરદાર! ઇરાદહ, મુરીદ નથી." હઝરત રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "તો પછી ઇરાદહ મુહદસ (ઉત્પન્ન થયેલ) છે, કદીમ (અનાદિ) નથી, નહીંતર એ લાઝિમ આવે કે તેની સાથે બીજું કોઈ હોય. બરાબર ધ્યાન આપો અને પોતાની વાત આગળ ચલાવો." સુલયમાને કહ્યું: "ઇરાદહ અલ્લાહના નામોમાંનું એક નામ છે." હઝરત રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "શું આ નામ તેમણે પોતે પોતાના માટે રાખ્યું છે?" સુલયમાને કહ્યું: "ના, આ નામથી તેમણે પોતાનું નામ નથી રાખ્યું." ફરમાવ્યું: "તો પછી તમે એવું નામ કે જે તેમણે પોતે નથી રાખ્યું, તેમની તરફ કેવી રીતે નિસ્બત આપી શકો?" સુલયમાને કહ્યું: "તેમણે પોતાની જાતને એવી રીતે વર્ણવી છે કે તેઓ મુરીદ છે." હઝરત રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "તેમણે પોતાની જાતને મુરીદ કહી છે એ દલીલ નથી બનતું કે તેમનો હેતુ એ છે કે તેઓ ઇરાદહ છે, અથવા તેમનો હેતુ એ છે કે ઇરાદહ તેમના નામોમાંનું એક નામ છે." સુલયમાને કહ્યું: "અલ્લાહનો ઇરાદહ, અલ્લાહનું ઇલ્મ (જ્ઞાન) છે." હઝરત રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "ઓ નાદાન! તો પછી જ્યારે તેઓ કોઈ વસ્તુને જાણે, તો તેમણે તેનો ઇરાદહ કર્યો છે." તેણે કહ્યું: "હા." ફરમાવ્યું: "તો પછી જ્યારે તેઓ કોઈ વસ્તુનો ઇરાદહ ન કરે, તો તેને જાણતા નથી?" સુલયમાને કહ્યું: "એમ જ છે." ફરમાવ્યું: "તમે આવો દાવો ક્યાંથી કરો છો? અને તમારી પાસે શું દલીલ છે કે અલ્લાહનો ઇરાદહ તેમનું ઇલ્મ છે, જ્યારે અલ્લાહ એવી વસ્તુઓ જાણે છે જેનો તેઓ કદી પણ ઇરાદહ નહીં કરે. આ વાતની દલીલ કુરઆનની આ આયત છે: وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ [અને જો અમે ઇચ્છીએ તો ખરેખર જે અમે તમારા તરફ વહી કરી છે તેને લઈ લઈએ], અલ્લાહ જાણે છે કે વહીને કઈ રીતે લઈ જવી, પરંતુ કદી લઈ ગયા નથી." સુલયમાને કહ્યું: "કારણ કે તેમણે કામ પૂરું કરી લીધું છે અને ફારિગ થઈ ગયા છે, તેમાં કંઈ ઉમેરો નહીં કરે." ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "આ યહૂદીઓનો અકીદો છે. જો આવો અકીદો સહીહ હોય, તો કુરઆનમાં કેવી રીતે ફરમાવે છે: મને પુકારો, હું તમારી [દુઆ] કબૂલ કરીશ! (ગાફિર/60)." સુલયમાને કહ્યું: "તેમનો હેતુ એ છે કે તેઓ આ કામ પર કાદિર (સમર્થ) છે." ફરમાવ્યું: "તો પછી વાયદો આપે છે, પણ પૂરો કરતા નથી. તો પછી કેવી રીતે ફરમાવે છે: તેઓ સૃષ્ટિમાં જે ચાહે તે વધારે છે (ફાતિર/1). અને તે અઝ્ઝ વ જલ્લ ફરમાવે છે: અલ્લાહ જે ચાહે તેને મિટાવે છે અને જે ચાહે તેને સ્થાપિત કરે છે, અને 'ઉમ્મુલ કિતાબ' [લૌહે મહફૂઝ] તેમની પાસે છે! (રઅદ/39). જો કામ પૂરું કરી લીધું હોય તો આ આયતોનો કોઈ અર્થ જ નથી." સુલયમાન જવાબમાં ફસાઈ ગયો. ... સુલયમાને કહ્યું: "ઇરાદહ એ જ કુદરત (સામર્થ્ય) છે." હઝરત રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "અલ્લાહને એવી વસ્તુ પર પણ કુદરત છે જેનો તેમણે કદી ઇરાદહ કર્યો નથી. એમ જ હોવું જોઈએ, કારણ કે ફરમાવે છે: وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ [અને જો અમે ઇચ્છીએ તો ખરેખર જે અમે તમારા તરફ વહી કરી છે તેને લઈ લઈએ], જો ઇરાદહ એ જ કુદરત હોય, તો વહીને મિટાવવાનો ઇરાદહ પણ કરી લીધો હોવો જોઈએ, કારણ કે તેને મિટાવવાની કુદરત તો ધરાવે છે." સુલયમાન કંઈ પણ કહી શક્યો નહીં. મામૂને કહ્યું: "સુલયમાન! આ સાહેબ બની હાશિમના સૌથી વધુ જ્ઞાની વ્યક્તિ છે." પછી મજલિસ સમાપ્ત થઈ ગઈ અને લોકો વિખરાઈ ગયા.