عَنْ أَبِیعُبَیْدَهًَْ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ وَجَدْنَا فِی بَعْضِ کُتُبِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَنَّ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) حَدَّثَه أَنَّ یُونُسَبْنَمَتَّی (علیه السلام) بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَی قَوْمِهِ وَ هُوَ ابْنُ ثَلَاثِینَ سَنَهًًْ وَ کَانَ رَجُلًا یَعْتَرِیهِ الْحِدَّهًُْ وَ کَانَ قَلِیلَ الصَّبْرِ عَلَی قَوْمِهِ وَ الْمُدَارَاهًِْ لَهُمْ عَاجِزاً عَمَّا حُمِّلَ مِنْ ثِقَلِ حَمْلِ أَوْقَارِ النُّبُوَّهًِْ وَ أَعْلَامِهَا وَ أَنَّهُ یُفْسَخُ تَحْتَهَا کَمَا یُفْسَخُ الْجَذَعُ تَحْتَ حِمْلِهِ وَ أَنَّهُ أَقَامَ فِیهِمْ یَدْعُوهُمْ إِلَی الْإِیمَانِ بِاللَّهِ وَ التَّصْدِیقِ بِهِ وَ اتِّبَاعِهِ ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِینَ سَنَهًًْ فَلَمْ یُؤْمِنْ بِهِ وَ لَمْ یَتَّبِعْهُ مِنْ قَوْمِهِ إِلَّا رَجُلَانِ اسْمُ أَحَدِهِمَا رُوبِیلُ وَ اسْمُ الْآخَرِ تَنُوخَا وَ کَانَ رُوبِیلُ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ الْعِلْمِ وَ النُّبُوَّهًِْ وَ الْحِکْمَهًِْ وَ کَانَ قَدِیمَ الصُّحْبَهًِْ لِیُونُسَبْنِمَتَّی (علیه السلام) مِنْ قَبْلِ أَنْ یَبْعَثَهُ اللَّهُ بِالنُّبُوَّهًِْ وَ کَانَ تَنُوخَا رَجُلًا مُسْتَضْعَفاً عَابِداً زَاهِداً مُنْهَمِکاً فِی الْعِبَادَهًِْ وَ لَیْسَ لَه‌عِلْمٌ وَ لَا حُکْمٌ وَ کَانَ رُوبِیلُ صَاحِبَ غَنَمٍ یَرْعَاهَا وَ یَتَقَوَّتُ مِنْهَا وَ کَانَ تَنُوخَا رَجُلًا حَطَّاباً یَحْتَطِبُ عَلَی رَأْسِهِ وَ یَأْکُلُ مِنْ کَسْبِهِ وَ کَانَ لِرُوبِیلَ مَنْزِلَهًٌْ مِنْ یُونُسَ غَیْرُ مَنْزِلَهًِْ تَنُوخَا لَعِلْمِ رُوبِیلَ وَ حِکْمَتِهِ وَ قَدِیمِ صُحْبَتِهِ فَلَمَّا رَأَی یُونُسُ (علیه السلام) أَنَّ قَوْمَهُ لَا یُجِیبُونَهُ وَ لَا یُؤْمِنُونَ بِهِ ضَجِرَ وَ عَرَفَ مِنْ نَفْسِهِ قِلَّهًَْ الصَّبْرِ فَشَکَا ذَلِکَ إِلَی رَبِّهِ وَ کَانَ فِیمَا شَکَا أَنْ قَالَ یَا رَبِّ إِنَّکَ بَعَثْتَنِی إِلَی قَوْمِی وَ لِی ثَلَاثُونَ سَنَهًًْ فَلَبِثْتُ فِیهِمْ أَدْعُوهُمْ إِلَی الْإِیمَانِ بِکَ وَ التَّصْدِیقِ بِرِسَالَاتِی وَ أُخَوِّفُهُمْ عَذَابَکَ وَ نَقِمَتَکَ ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِینَ سَنَهًًْ فَکَذَّبُونِی وَ لَمْ یُؤْمِنُوا بِی وَ جَحَدُوا نُبُوَّتِی وَ اسْتَخَفُّوا بِرِسَالَاتِی وَ قَدْ تَوَاعَدُونِی وَ خِفْتُ أَنْ یَقْتُلُونِی فَأَنْزِلْ عَلَیْهِمْ عَذَابَکَ فَإِنَّهُمْ قَوْمٌ لَا یُؤْمِنُونَ قَالَ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی یُونُسَ أَنَّ فِیهِمُ الْحَمْلَ وَ الْجَنِینَ وَ الطِّفْلَ وَ الشَّیْخَ الْکَبِیرَ وَ الْمَرْأَهًَْ الضَّعِیفَهًَْ وَ الْمُسْتَضْعَفَ الْمَهِینَ وَ أَنَا الْحَکَمُ الْعَدْلُ سَبَقَتْ رَحْمَتِی غَضَبِی لَا أُعَذِّبُ الصِّغَارَ بِذُنُوبِ الْکِبَارِ مِنْ قَوْمِکَ وَ هُمْ یَا یُونُسُ (علیه السلام) عِبَادِی وَ خَلْقِی وَ بَرِیَّتِی فِی بِلَادِی وَ فِی عَیْلَتِی أُحِبُّ أَنْ أَتَأَنَّاهُمْ وَ أَرْفُقَ بِهِمْ وَ أَنْتَظِرُ تَوْبَتَهُمْ وَ إِنَّمَا بَعَثْتُکَ إِلَی قَوْمِکَ لِتَکُونَ حیطاً عَلَیْهِمْ تَعْطَفَ عَلَیْهِمْ بِالرَّحِمِ الْمَاسَّهًِْ مِنْهُمْ وَ تَأَنَّاهُمْ بِرَأْفَهًِْ النُّبُوَّهًِْ وَ تَصْبِرَ مَعَهُمْ بِأَحْلَامِ الرِّسَالَهًِْ وَ تَکُونَ لَهُمْ کَهَیْئَهًِْ الطَّبِیبِ الْمُدَاوِی الْعَالِمِ بِمُدَاوَاهًِْ الدَّاءِ فَخَرَقْتَ بِهِمْ وَ لَمْ تَسْتَعْمِلْ قُلُوبَهُمْ بِالرِّفْقِ وَ لَمْ تَسُسْهُمْ بِسِیَاسَهًِْ الْمُرْسَلِینَ (ثُمَّ سَأَلْتَنِی عَنْ سُوءِ نَظَرِکَ الْعَذَابَ لَهُمْ عِنْدَ قِلَّهًَْ الصَّبْرِ مِنْکَ وَ عَبْدِی نُوحٌ کَانَ أَصْبَرَ مِنْکَ عَلَی قَوْمِهِ وَ أَحْسَنَ صُحْبَهًًْ وَ أَشَدَّ تَأَنِّیاً فِی الصَّبْرِ عِنْدِی وَ أَبْلَغَ فِی الْعُذْرِ فَغَضِبْتُ لَهُ حِینَ غَضِبَ لِی وَ أَجَبْتُهُ حِینَ دَعَانِی فَقَالَ یُونُسُ (علیه السلام) یَا رَبِّ إِنَّمَا غَضِبْتُ عَلَیْهِمْ فِیکَ وَ إِنَّمَا دَعَوْتُ عَلَیْهِمْ حِینَ عَصَوْکَ فَوَ عِزَّتِکَ لَا أَتَعَطَّفُ عَلَیْهِمْ بِرَأْفَهًٍْ أَبَداً وَ لَا أَنْظُرُ إِلَیْهِمْ بِنَصِیحَهًِْ شَفِیقٍ بَعْدَ کُفْرِهِمْ وَ تَکْذِیبِهِمْ إِیَّایَ وَ جَحْدِهِمْ بِنُبُوَّتِی فَأَنْزِلْ عَلَیْهِمْ عَذَابَکَ فَإِنَّهُمْ لَا یُؤْمِنُونَ أَبَداً فَقَالَ اللَّهُ یَا یُونُسُ (علیه السلام) إِنَّهُمْ مِائَهًُْ أَلْفٍ أَوْ یَزِیدُونَ مِنْ خَلْقِی یَعْمُرُونَ بِلَادِی وَ یَلِدُونَ عِبَادِی وَ مَحَبَّتِی أَنْ أَتَأَنَّاهُمْ لِلَّذِی سَبَقَ مِنْ عِلْمِی فِیهِمْ وَ فِیکَ وَ تَقْدِیرِی وَ تَدْبِیرِی غَیْرُ عِلْمِکَ وَ تَقْدِیرِکَ وَ أَنْتَ الْمُرْسَلُ وَ أَنَا الرَّبُّ الْحَکِیمُ وَ عِلْمِی فِیهِمْ یَا یُونُسُ (علیه السلام) بَاطِنٌ فِی الْغَیْبِ عِنْدِی لَا تَعْلَمُ مَا مُنْتَهَاهُ وَ عِلْمُکَ فِیهِمْ ظَاهِرٌ لَا بَاطِنَ لَهُ یَا یُونُسُ (علیه السلام) قَدْ أَجَبْتُکَ إِلَی مَا سَأَلْتَ مِنْ إِنْزَالِ الْعَذَابِ عَلَیْهِمْ وَ مَا ذَلِکَ یَا یُونُسُ (علیه السلام) بِأَوْفَرَ لِحَظِّکَ عِنْدِی وَ لَا أَجْمَلَ لِشَأْنِکَ وَ سَیَأْتِیهِمْ عَذَابٌ فِی شَوَّالٍ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَسَطَ الشَّهْرِ بَعْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَأَعْلِمْهُمْ ذَلِکَ قَالَ فَسُرَّ بِذَلِکَ یُونُسُ وَ لَمْ یَسُؤْهُ وَ لَمْ یَدْرِ مَا عَاقِبَتُهُ فَانْطَلَقَ یُونُسُ (علیه السلام) إِلَی تَنُوخَا الْعَابِدِ فَأَخْبَرَهُ بِمَا أَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ مِنْ نُزُولِ الْعَذَابِ عَلَی قَوْمِهِ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ قَالَ لَهُ انْطَلِقْ حَتَّی أُعْلِمَهُمْ بِمَا أَوْحَی اللَّهُ إِلَیَّ مِنْ نُزُولِ الْعَذَابِ فَقَالَ تَنُوخَا فَدَعْهُمْ فِی غَمْرَتِهِمْ وَ مَعْصِیَتِهِمْ حَتَّی یُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ فَقَالَ لَهُ یُونُسُ (علیه السلام) بَلْ نَلْقَی رُوبِیلَ فَنُشَاوِرُهُ فَإِنَّهُ رَجُلٌ عَالِمٌ حَکِیمٌ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ النُّبُوَّهًِْ فَانْطَلَقَا إِلَی رُوبِیلَ فَأَخْبَرَهُ یُونُسُ (علیه السلام) بِمَا أَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ مِنْ نُزُولِ الْعَذَابِ عَلَی قَوْمِهِ فِی شَوَّالٍ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فِی وَسَطِ الشَّهْرِ بَعْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَقَالَ لَهُ مَا تَرَی انْطَلِقْ بِنَا حَتَّی أُعْلِمَهُمْ ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ رُوبِیلُ ارْجِعْ إِلَی رَبِّکَ رَجْعَهًَْ نَبِیٍّ حَکِیمٍ وَ رَسُولٍ کَرِیمٍ وَ سَلْهُ أَنْ یَصْرِفَ عَنْهُمُ الْعَذَابَ فَإِنَّهُ غَنِیٌّ عَنْ عَذَابِهِمْ وَ هُوَ یُحِبُّ الرِّفْقَ بِعِبَادِهِ وَ مَا ذَلِکَ بِأَضَرَّ لَکَ عِنْدَهُ وَ لَا أَسْوَأَ لِمَنْزِلَتِکَ لَدَیْهِ وَ لَعَلَّ قَوْمَکَ بَعْدَ مَا سَمِعْتَ وَ رَأَیْتَ مِنْ کُفْرِهِمْ وَ جُحُودِهِمْ یُؤْمِنُونَ یَوْماً فَصَابِرْهُمْ وَ تَأَنَّهُمْ فَقَالَ لَهُ تَنُوخَا وَیْحَکَ یَا رُوبِیلُ مَا أَشَرْتَ عَلَی یُونُسَ (علیه السلام) وَ أَمَرْتَهُ بَعْدَ کُفْرِهِمْ بِاللَّهِ وَ جَحْدِهِمْ لِنَبِیِّهِ (علیه السلام) وَ تَکْذِیبِهِمْ إِیَّاهُ وَ إِخْرَاجِهِمْ إِیَّاهُ مِنْ مَسَاکِنِهِ وَ مَا هَمُّوا بِهِ مِنْ رَجْمِهِ فَقَالَ رُوبِیلُ لِتَنُوخَا اسْکُتْ فَإِنَّکَ رَجُلٌ عَابِدٌ لَا عِلْمَ لَکَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَی یُونُسَ (علیه السلام) فَقَالَ أَ رَأَیْتَ یَا یُونُسُ (علیه السلام) إِذَا أَنْزَلَ اللَّهُ الْعَذَابَ عَلَی قَوْمِکَ أَنْزَلَهُ فَیُهْلِکُهُمْ جَمِیعاً أَوْ یُهْلِکُ بَعْضاً وَ یَبْقَی بَعْضٌ فَقَالَ لَهُ یُونُسُ (علیه السلام) بَلْ یُهْلِکُهُمْ جَمِیعاً وَ کَذَلِکَ سَأَلْتُهُ مَا دَخَلَتْنِی لَهُمْ رَحْمَهًُْ تَعَطُّفٍ فَأُرَاجِعَ اللَّهَ فِیهِمْ وَ أَسْأَلَهُ أَنْ یَصْرِفَ عَنْهُمْ فَقَالَ لَهُ رُوبِیلُ أَ تَدْرِی یَا یُونُسُ (علیه السلام) لَعَلَّ اللَّهَ إِذَا أَنْزَلَ عَلَیْهِمُ الْعَذَابَ فَأَحَسُّوا بِهِ أَنْ یَتُوبُوا إِلَیْهِ وَ یَسْتَغْفِرُوا فَیَرْحَمَهُمْ فَإِنَّهُ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ وَ یَکْشِفَ عَنْهُمُ الْعَذَابَ مِنْ بَعْدِ مَا أَخْبَرْتَهُمْ عَنِ اللَّهِ أَنَّهُ یُنْزِلُ عَلَیْهِمُ الْعَذَابَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَتَکُونَ بِذَلِکَ عِنْدَهُمْ کَذَّاباً فَقَالَ لَهُ تَنُوخَا وَیْحَکَ یَا رُوبِیلُ لَقَدْ قُلْتَ عَظِیماً یُخْبِرُکَ النَّبِیُّ الْمُرْسَلُ (علیه السلام) أَنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَیْهِ أَنَّ الْعَذَابَ یَنْزِلُ عَلَیْهِمْ فَتَرُدُّ قَوْلَ اللَّهِ وَ تَشُکُّ فِیهِ وَ فِی قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ (علیه السلام) فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُکَ فَقَالَ رُوبِیلُ لِتَنُوخَا لَقَدْ فَشِلَ رَأْیُکَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَی یُونُسَ (علیه السلام) فَقَالَ إِذَا نَزَلَ الْوَحْیُ وَ الْأَمْرُ مِنَ اللَّهِ فِیهِمْ عَلَی مَا أَنْزَلَ عَلَیْکَ فِیهِمْ مِنْ إِنْزَالِ الْعَذَابِ عَلَیْهِمْ وَ قَوْلُهُ الْحَقُّ أَ رَأَیْتَ إِذَا کَانَ ذَلِکَ فَهَلَکَ قَوْمُکَ کُلُّهُمْ وَ خَرِبَتْ قَرْیَتُهُمْ أَ لَیْسَ یَمْحُو اللَّهُ اسْمَکَ مِنَ النُّبُوَّهًِْ وَ تَبْطُلُ رِسَالَتُکَ وَ تَکُونُ کَبَعْضِ ضُعَفَاءِ النَّاسِ وَ یَهْلِکُ عَلَی یَدَیْکَ مِائَهًُْ أَلْفٍ مِنَ النَّاسِ فَأَبَی یُونُسُ (علیه السلام) أَنْ یَقْبَلَ وَصِیَّتَهُ فَانْطَلَقَ وَ مَعَهُ تَنُوخَا مِنَ الْقَرْیَهًِْ وَ تَنَحَّیَا عَنْهُمْ غَیْرَ بَعِیدٍ وَ رَجَعَ یُونُسُ إِلَی قَوْمِهِ فَأَخْبَرَهُمْ أَنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَیْهِ أَنَّهُ یُنْزِلُ الْعَذَابَ عَلَیْکُمْ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فِی شَوَّالٍ فِی وَسَطِ الشَّهْرِ بَعْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَرَدُّوا عَلَیْهِ قَوْلَهُ فَکَذَّبُوهُ وَ أَخْرَجُوهُ مِنْ قَرْیَتِهِمْ إِخْرَاجاً عَنِیفاً فَخَرَجَ یُونُسُ (علیه السلام) وَ مَعَهُ تَنُوخَا مِنَ الْقَرْیَهًِْ وَ تَنَحَّیَا عَنْهُمْ غَیْرَ بَعِیدٍ وَ أَقَامَا یَنْتَظِرَانِ الْعَذَابَ وَ أَقَامَ رُوبِیلُ مَعَ قَوْمِهِ فِی قَرْیَتِهِمْ حَتَّی إِذَا دَخَلَ عَلَیْهِمْ شَوَّالٌ صَرَخَ رُوبِیلُ بِأَعْلَی صَوْتِهِ فِی رَأْسِ الْجَبَلِ إِلَی الْقَوْمِ أَنَا رُوبِیلُ شَفِیقٌ عَلَیْکُمْ رَحِیمٌ بِکُمْ هَذَا شَوَّالٌ قَدْ دَخَلَ عَلَیْکُمْ وَ قَدْ أَخْبَرَکُمْ یُونُسُ (علیه السلام) نَبِیُّکُمْ وَ رَسُولُ رَبِّکُمْ أَنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَیْهِ أَنَّ الْعَذَابَ یَنْزِلُ عَلَیْکُمْ فِی شَوَّالٍ فِی وَسَطِ الشَّهْرِ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ بَعْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ لَنْ یُخْلِفَ اللهُ وَعْدَهُ رُسُلَهُ فَانْظُرُوا مَا أَنْتُمْ صَانِعُونَ فَأَفْزَعَهُمْ کَلَامُهُ وَ وَقَعَ فِی قُلُوبِهِمْ تَحْقِیقُ نُزُولِ الْعَذَابِ فَأَجْفَلُوا نَحْوَ رُوبِیلَ وَ قَالُوا لَهُ مَا ذَا أَنْتَ تُشِیرُ بِهِ عَلَیْنَا یَا رُوبِیلُ فَإِنَّکَ رَجُلٌ عَالِمٌ حَکِیمٌ لَمْ نَزَلْ نَعْرِفُکَ بِالرِّقَّهًِْ عَلَیْنَا وَ الرَّحْمَهًِْ لَنَا وَ قَدْ بَلَغَنَا مَا أَشَرْتَ بِهِ عَلَی یُونُسَ (علیه السلام) فِینَا فَمُرْنَا بِأَمْرِکَ وَ أَشِرْ عَلَیْنَا بِرَأْیِکَ فَقَالَ لَهُمْ رُوبِیلُ فَإِنِّی أَرَی لَکُمْ وَ أُشِیرُ عَلَیْکُمْ أَنْ تَنْظُرُوا وَ تَعْمَدُوا إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فِی وَسَطِ الشَّهْرِ أَنْ تَعْدِلُوا (تَعْزِلُوا) الْأَطْفَالَ عَنِ الْأُمَّهَاتِ فِی أَسْفَلِ الْجَبَلِ فِی طَرِیقِ الْأَوْدِیَهًِْ وَ تَقِفُوا النِّسَاءَ فِی سَفْحِ الْجَبَلِ یَکُونُ هَذَا کُلُّهُ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَإِذَا رَأَیْتُمْ رِیحاً صَفْرَاءَ أَقْبَلَتْ مِنَ الْمَشْرِقِ فَعِجُّوا الْکَبِیرُ مِنْکُمْ وَ الصَّغِیرُ بِالصُّرَاخِ وَ الْبُکَاءِ وَ التَّضَرُّعِ إِلَی اللَّهِ وَ التَّوْبَهًِْ إِلَیْهِ وَ الِاسْتِغْفَارِ لَهُ وَ ارْفَعُوا رُءُوسَکُمْ إِلَی السَّمَاءِ وَ قُولُوا رَبَّنَا ظَلَمْنَا وَ کَذَّبْنَا نَبِیَّکَ (علیه السلام) وَ تُبْنَا إِلَیْکَ مِنْ ذُنُوبِنَا وَ إِنْ لَم تَغْفِرْ لَنَا وَ تَرْحَمْنَا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ الْمُعَذَّبِینَ فَاقْبَلْ تَوْبَتَنَا وَ ارْحَمْنَا یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ ثُمَّ لَا تَمَلُّوا مِنَ الْبُکَاءِ وَ الصُّرَاخِ وَ التَّضَرُّعِ إِلَی اللَّهِ وَ التَّوْبَهًِْ إِلَیْهِ حَتَّی تَتَوَارَی الشَّمْسُ بِالْحِجَابِ أَوْ یَکْشِفَ اللَّهُ عَنْکُمُ الْعَذَابَ قَبْلَ ذَلِکَ فَأَجْمَعَ رَأْیُ الْقَوْمِ جَمِیعاً عَلَی أَنْ یَفْعَلُوا مَا أَشَارَ بِهِ عَلَیْهِمْ رُوبِیلُ فَلَمَّا کَانَ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ الَّذِی تَوَقَّعُوا الْعَذَابَ تَنَحَّی رُوبِیلُ مِنَ الْقَرْیَهًِْ حَیْثُ یَسْمَعُ صُرَاخَهُمْ وَ یَرَی الْعَذَابَ إِذَا نَزَلَ فَلَمَّا طَلَعَ الْفَجْرُ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَعَلَ قَوْمُ یُونُسَ (علیه السلام) مَا أَمَرَهُمْ رُوبِیلُ بِهِ فَلَمَّا بَزَغَتِ الشَّمْسُ أَقْبَلَتْ رِیحٌ صَفْرَاءُ مُظْلِمَهًٌْ مُسْرِعَهًٌْ لَهَا صَرِیرٌ وَ حَفِیفٌ وَ هَدِیرٌ فَلَمَّا رَأَوْهَا عَجُّوا جَمِیعاً بِالصُّرَاخِ وَ الْبُکَاءِ وَ التَّضَرُّعِ إِلَی اللَّهِ وَ تَابُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفَرُوهُ وَ صَرَخَتِ الْأَطْفَالُ بِأَصْوَاتِهَا تَطْلُبُ أُمَّهَاتِهَا وَ عَجَّتْ سِخَالُ الْبَهَائِمِ تَطْلُبُ اللَّبَنَ وَ عَجَّتِ الْأَنْعَامُ تَطْلُبُ الرَّعْیَ فَلَمْ یَزَالُوا بِذَلِکَ وَ یُونُسُ وَ تَنُوخَا یَسْمَعَانِ صَیْحَتَهُمْ وَ صُرَاخَهُمْ وَ یَدْعُوَانِ اللَّهَ عَلَیْهِمْ بِتَغْلِیظِ الْعَذَابِ عَلَیْهِمْ وَ رُوبِیلُ فِی مَوْضِعِهِ یَسْمَعُ صُرَاخَهُمْ وَ عَجِیجَهُمْ وَ یَرَی مَا نَزَلَ وَ هُوَ یَدْعُو اللَّهَ بِکَشْفِ الْعَذَابِ عَنْهُمْ فَلَمَّا أَنْ زَالَتِ الشَّمْسُ وَ فُتِحَتْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ سَکَنَ غَضَبُ الرَّبِّ تَعَالَی وَ رَحِمَهُمُ الرَّحْمَنُ فَاسْتَجَابَ دُعَاءَهُمْ وَ قَبِلَ تَوْبَتَهُمْ وَ أَقَالَهُمْ عَثْرَتَهُمْ وَ أَوْحَی إِلَی إِسْرَافِیلَ أَنِ اهْبِطْ إِلَی قَوْمِ یُونُسَ فَإِنَّهُمْ قَدْ عَجُّوا إِلَیَّ بِالْبُکَاءِ وَ التَّضَرُّعِ وَ تَابُوا إِلَیَّ وَ اسْتَغْفَرُوا لِی فَرَحِمْتُهُمْ وَ تُبْتُ عَلَیْهِمْ وَ أَنَا اللَّهُ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ أَسْرَعُ إِلَی قَبُولِ تَوْبَهًِْ عَبْدِیَ التَّائِبِ مِنَ الذُّنُوبِ وَ قَدْ کَانَ عَبْدِی یُونُسُ (علیه السلام) وَ رَسُولِی سَأَلَنِی نُزُولَ الْعَذَابِ عَلَی قَوْمِهِ وَ قَدْ أَنْزَلْتُهُ عَلَیْهِمْ وَ أَنَا اللَّهُ أَحَقُّ مَنْ وَفَی بِعَهْدِهِ وَ قَدْ أَنْزَلْتُهُ عَلَیْهِمْ وَ لَمْ یَکُنِ اشْتَرَطَ یُونُسُ (علیه السلام) حِینَ سَأَلَنِی أَنْ أُنْزِلَ عَلَیْهِمُ الْعَذَابَ أَنْ أُهْلِکَهُمْ فَاهْبِطْ إِلَیْهِمْ فَاصْرِفْ عَنْهُمْ مَا قَدْ نَزَلَ بِهِمْ مِنْ عَذَابِی فَقَالَ إِسْرَافِیلُ یَا رَبِّ إِنَّ عَذَابَکَ قَدْ بَلَغَ أَکْتَافَهُمْ وَ کَادَ أَنْ یُهْلِکَهُمْ وَ مَا أَرَاهُ إِلَّا وَ قَدْ نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ فَکَیْفَ أَنْزِلُ أَصْرِفُهُ فَقَالَ اللَّهُ کَلَّا إِنِّی قَدْ أَمَرْتُ مَلَائِکَتِی أَنْ یَصْرِفُوهُ وَ لَا یُنْزِلُوهُ عَلَیْهِمْ حَتَّی یَأْتِیَهُمْ أَمْرِی فِیهِمْ وَ عَزِیمَتِیَ فَاهْبِطْ یَا إِسْرَافِیلُ عَلَیْهِمْ وَ اصْرِفْهُ عَنْهُمْ وَ اصْرِفْ بِهِ إِلَی الْجِبَالِ بِنَاحِیَهًِْ مَفَاوِضِ الْعُیُونِ وَ مَجَارِی السُّیُولِ فِی الْجِبَالِ الْعَادِیَهًِْ الْمُسْتَطِیلَهًِْ عَلَی الْجِبَالِ فَأَذِلَّهَا بِهِ وَ لَیِّنْهَا حَتَّی تَصِیرَ مُلَیَّنَهًًْ حَدِیداً جَامِداً فَهَبَطَ إِسْرَافِیلُ عَلَیْهِمْ فَنَشَرَ أَجْنِحَتَهُ فَاسْتَاقَ بِهَا ذَلِکَ الْعَذَابَ حَتَّی ضَرَبَ بِهَا تِلْکَ الْجِبَالَ الَّتِی أَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ أَنْ یَصْرِفَهُ إِلَیْهَا قَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) وَ هِیَ الْجِبَالُ الَّتِی بِنَاحِیَهًِْ الْمُوصِلِ الْیَوْمَ فَصَارَتْ حَدِیداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ فَلَمَّا رَأَی قَوْمُ یُونُسَ (علیه السلام) أَنَّ الْعَذَابَ قَدْ صُرِفَ عَنْهُمْ هَبَطُوا إِلَی مَنَازِلِهِمْ عَنْ رُءُوسِ الْجِبَالِ وَ ضَمُّوا إِلَیْهِمْ نِسَاءَهُمْ وَ أَوْلَادَهُمْ وَ أَمْوَالَهُمْ وَ حَمِدُوا اللَّهَ عَلَی مَا صَرَفَ عَنْهُمْ وَ أَصْبَحَ یُونُسُ (علیه السلام) وَ تَنُوخَا یَوْمَ الْخَمِیسِ فِی مَوْضِعِهِمَا الَّذِی کَانَا فِیهِ لَا یَشُکَّانِ أَنَّ الْعَذَابَ قَدْ نَزَلَ بِهِمْ وَ أَهْلَکَهُمْ جَمِیعاً لَمَّا خَفِیَتْ أَصْوَاتُهُمْ عِنْدَهُمَا فَأَقْبَلَا نَاحِیَهًَْ الْقَرْیَهًِْ یَوْمَ الْخَمِیسِ مَع‌طُلُوعِ الشَّمْسِ یَنْظُرَانِ إِلَی مَا صَارَ إِلَیْهِ الْقَوْمُ فَلَمَّا دَنَوْا مِنَ الْقَوْمِ وَ اسْتَقْبَلَتْهُمُ الْحَطَّابُونَ وَ الْحُمَاهًُْ وَ الرُّعَاهًُْ بِأَغْنَامِهِمْ وَ نَظَرُوا إِلَی أَهْلِ الْقَرْیَهًِْ مُطْمَئِنِّینَ قَالَ یُونُسُ (علیه السلام) لِتَنُوخَا یَا تَنُوخَا کَذَبَنِیَ الْوَحْیُ وَ کَذَبْتُ وَعْدِیَ لِقَوْمِی وَ لَا عِزَّهًَْ لِی وَ لَا یَرَوْنَ لِی وَجْهاً أَبَداً بَعْدَ مَا کَذَبَنِیَ الْوَحْیُ فَانْطَلَقَ یُونُسُ (علیه السلام) هَارِباً عَلَی وَجْهِهِ مُغَاضِباً لِرَبِّهِ نَاحِیَهًَْ الْبَحْرِ مُسْتَنْکِراً فِرَاراً مِنْ أَنْ یَرَاهُ أَحَدٌ مِنْ قَوْمِهِ فَیَقُولَ لَهُ یَا کَذَّابُ فَلِذَلِکَ قَالَ اللَّهُ وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ الْآیَهًَْ وَ رَجَعَ تَنُوخَا إِلَی الْقَرْیَهًِْ فَلَقِیَ رُوبِیلَ فَقَالَ لَهُ یَا تَنُوخَا أَیُّ الرَّأْیَیْنِ کَانَ أَصْوَبَ وَ أَحَقَّ أَنْ یُتَّبَعَ رَأْیِی أَوْ رَأْیُکَ فَقَالَ لَهُ تَنُوخَا بَلْ رَأْیُکَ کَانَ أَصْوَبَ وَ لَقَدْ کُنْتَ أَشَرْتَ بِرَأْیِ الْحُکَمَاءِ الْعُلَمَاءِ فَقَالَ لَهُ تَنُوخَا أَمَا إِنِّی لَمْ أَزَلْ أَرَی أَنِّی أَفْضَلُ مِنْکَ لِزُهْدِی وَ فَضْلِ عِبَادَتِی حَتَّی اسْتَبَانَ فَضْلُکَ لِفَضْلِ عِلْمِکَ وَ مَا أَعْطَاکَ اللَّهُ رَبُّکَ مِنَ الْحِکْمَهًِْ مَعَ التَّقْوَی أَفْضَلُ مِنَ الزُّهْدِ وَ الْعِبَادَهًِْ بِلَا عِلْمٍ فَاصْطَحَبَا فَلَمْ یَزَالَا مُقِیمَیْنِ مَعَ قَوْمِهِمَا وَ مَضَی یُونُسُ (علیه السلام) عَلَی وَجْهِهِ مُغَاضِباً لِرَبِّهِ فَکَانَ مِنْ قِصَّتِهِ مَا أَخْبَرَ اللَّهُ بِهِ فِی کِتَابِهِ إِلَی قَوْلِهِ فَآمَنُوا فَمَتَّعْناهُمْ إِلی حِینٍ قَالَ أَبُوعُبَیْدَهًَْ قُلْتُ لِأَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) کَمْ کَانَ غَابَ یُونُسُ (علیه السلام) عَنْ قَوْمِهِ حَتَّی رَجَعَ إِلَیْهِمْ بِالنُّبُوَّهًِْ وَ الرِّسَالَهًِْ فَآمَنُوا بِهِ وَ صَدَّقُوهُ قَالَ أَرْبَعَهًَْ أَسَابِیعَ سَبْعاً مِنْهَا فِی ذَهَابِهِ إِلَی الْبَحْرِ وَ سَبْعاً مِنْهَا فِی رُجُوعِهِ إِلَی قَوْمِهِ فَقُلْتُ لَهُ وَ مَا هَذِهِ الْأَسَابِیعُ شُهُورٌ أَوْ أَیَّامٌ أَوْ سَاعَاتٌ فَقَالَ یَا عُبَیْدَهًُْ إِنَّ الْعَذَابَ أَتَاهُمْ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فِی النِّصْفِ مِنْ شَوَّالٍ وَ صُرِفَ عَنْهُمْ مِنْ یَوْمِهِمْ ذَلِکَ فَانْطَلَقَ یُونُسُ (علیه السلام) مُغَاضِباً فَمَضَی یَوْمَ الْخَمِیسِ سَبْعَهًَْ أَیَّامٍ فِی مَسِیرِهِ إِلَی الْبَحْرِ وَ سَبْعَهًَْ أَیَّامٍ فِی بَطْنِ الْحُوتِ وَ سَبْعَهًَْ أَیَّامٍ تَحْتَ الشَّجَرِ بِالْعَرَاءِ وَ سَبْعَهًَْ أَیَّامٍ فِی رُجُوعِهِ إِلَی قَوْمِهِ فَکَانَ ذَهَابُهُ وَ رُجُوعُهُ مَسِیرَهًَْ ثَمَانٍ وَ عِشْرِینَ یَوْماً ثُمَّ أَتَاهُمْ فَآمَنُوا بِهِ وَ صَدَّقُوهُ وَ اتَّبَعُوهُ فَلِذَلِکَ قَالَ اللَّهُ فَلَوْ لا کانَتْ قَرْیَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَها إِیمانُها إِلَّا قَوْمَ یُونُسَ لَمَّا آمَنُوا کَشَفْنا عَنْهُمْ عَذابَ الْخِزْیِ.
پیامبر ( ابوعبیده حذّاء نقل می‌کند: از امام باقر (شنیدم که می فرماید: در یکی از نوشته های امیرمؤمنان (یافتم که فرموده بود: پیامبر خدا (به نقل از جبرئیل برای من روایت فرمود که خداوند یونس‌بن‌متی (را به سوی قومش فرستاد درحالی‌که سی سال سنّ داشت، او مردی بود که دچار سخت‌گیری و خشم شده بود و صبر پیشه کردن در مقابل گناهان قومش و مدارای با آنان در او اندک بود و از به دوش کشیدن سنگینی بار مسؤولیت نبوّت و نشانه‌های آن عاجز و ناتوان بود، و آن‌گونه که تنه درخت زیر بار خم می شود او نیز زیر بار آن مسئولیّت خم شده بود، او سی‌وسه سال در میان قومش باقی ماند درحالی‌که آنان را به سوی ایمان به خداوند و تصدیق [رسالت] خویش و پیروی کردن از خود دعوت می نمود، ولی به جز دو نفر کسی به او ایمان نیاورد و از او پیروی نکرد: اسم یکی از آن دو نفر روبیل و اسم دیگری تنوخا بود، روبیل از خاندان علم و نبوّت و حکمت بود و از قدیم الأیام و پیش از آنکه خداوند یونس را به پیامبری برانگیزد با او هم صحبت و هم نشین بود، و تنوخا مردی مستضعف، عابد و پارسا بود که غرق در عبادت بود ولی هیچ گونه علم و حکمتی نداشت، روبیل هم چنین صاحب گوسفندانی بود که از آن‌ها نگهداری می کرد و رزق و روزی خود را از طریق آن‌ها کسب می کرد، امّا تنوخا مرد چوب فروشی بود که چوب ها را بر سر حمل می کرد و از درآمد فروش آن نان می خورد، ولی منزلت و جایگاه روبیل نزد یونس (به خاطر علم و حکمتش و هم چنین هم صحبتی قدیم با جایگاه تنوخا متفاوت بود؛ آن گاه که یونس (مشاهده کرد قومش دعوت او را اجابت نمی گویند و به او ایمان نمی آورند به ستوه آمد و پی برد که صبرش اندک است، پس از این مسأله به درگاه خداوند شکایت کرد و در خلال شکایت هایش گفت: «پروردگارا، تو مرا به سوی قومم به پیامبری برانگیختی حال آنکه سی‌وسه سال داشتم، پس سی‌وسه سال در میانشان ماندم و آنان را به ایمان آوردن به تو و تصدیق رسالت خویش دعوت می نمودم و از عذاب و خشم تو بر حذر می‌داشتم و می ترساندم ولی آنان مرا تکذیب کردند و به من ایمان نیاوردند، نبوّتم را انکار کردند و رسالتم را خوار و بی ارزش پنداشتند و مرا تهدید کردند و بیم آن دارم که مرا به قتل رسانند، پس عذاب خویش را بر آنان نازل فرما که ایمان نمی آورند». خداوند به او وحی کرد: «ای یونس! در میان قومت نوزاد و طفل بی‌گناه و جنین متولّدشده و مردان و زنان کهنسال و زنان ناتوان و ضعیف وجود دارند و من حاکم عادل هستم که رحمتم بر غضبم سبقت گرفته و کودکان را به گناه بزرگسالان عذاب نمی‌کنم و آن‌ها بندگان من هستند، دوست دارم به آن‌ها مهلت دهم و با ایشان مدارا کنم و منتظر توبه‌ی آن‌ها باشم و من تو را برای این به‌سوی آن‌ها فرستادم که با آن‌ها مهربان باشی و مانند پزشک معالج درد آن‌ها را درمان کنی، امّا تو با آن‌ها مدارا نکردی و اکنون با این بی‌صبری و دید منفی از من تقاضای عذاب می‌کنی؟ درحالی‌که بنده‌ی من نوح (صبر بسیار زیادی داشت و مدّت درازی با قوم خود مدارا نمود و با آن‌ها حسن معاشرت داشت و وقتی پس از سال‌ها دعوت آن‌ها او را اجابت نکردند، غضبناک شد، من هم از غضب او به خشم آمدم و نفرین او را درباره‌ی عذاب قومش اجابت کردم». یونس (گفت: «پروردگارا من به خاطر تو بر آن‌ها غضب کرده‌ام، به‌دلیل اینکه تو را نافرمانی و عصیان می‌کردند، آن‌ها را نفرین کردم و قسم به عزّت تو! هرگز درباره‌ی آن‌ها احساس ترحّم و رأفت نمی‌کنم، پس عذاب خویش را بر آنان نازل کن، چون آن‌ها هرگز ایمان نمی‌آورند». امّا خدای متعال وحی کرد: «ای یونس (! آن‌ها بیش از صدهزار نفر از مخلوقات من هستند که شهرهای مرا آباد کرده و بندگان و دوستداران مرا به دنیا می‌آورند، پس به علم خود که درباره‌ی تو و آن‌ها سبقت گرفته به آن‌ها مهلت می‌دهم، چون تقدیر من غیر از علم و تقدیر توست. و تو پیامبری، امّا من پروردگار حکیم هستم، امّا حال‌که تو چنین می‌خواهی و در نزد من مرتبه‌ی بلندی داری تو را اجابت می‌کنم، به‌زودی در روز چهارشنبه‌ی نیمه ماه شوّال، بعد از طلوع خورشید عذاب خود را بر آنان نازل می‌کنم، پس این مطلب را به آن‌ها اطّلاع بده». یونس (از شنیدن این امر خوشحال شد و به عاقبت آن نیاندیشید، سپس به نزد تنوخا، عابد قوم رفت و خبر نزول عذاب را به او داد و از او خواست ماجرا را به قوم، خود خبر دهد، امّا تنوخا گفت: «آن‌ها را رها کن تا در گمراهی و سرگردانی و گناه غوطه‌ور باشند تا وقتی‌که عذاب الهی فرا رسد، لیکن یونس (گفت: «بهتر است با روبیل دانشمند ملاقات کرده و مشورت کنیم، چون او مردی حکیم و دانا و از خاندان نبوّت است». پس به نزد روبیل رفتند و یونس (ماجرای نزول عذاب را به او گفت و با او درباره‌ی خبرکردن قوم مشورت کرد، روبیل گفت: «به صورت یک پیامبر حکیم و دانا به نزد پروردگارت بازگرد و از او بخواه عذاب را از قومت برطرف کند، چون او از عذاب خلق بی‌نیاز است و مدارا و رفق با بندگان را بیشتر می‌پسندد و شاید قوم تو پس از این کفر و انکار توبه کرده و متوجّه پروردگار شوند، پس با آن‌ها صبر و مدارا کن و به آن‌ها مهلت بده». امّا تنوخا گفت: «ای روبیل! وای بر تو، بعد از اینکه این قوم کفر و عصیان ورزیدند و پیامبر خدا (را تکذیب کرده و از شهر بیرون نمودند از او طلب رحمت می‌کنی»؟! روبیل به او گفت: «ساکت باش! تو مردی عابد هستی، امّا علم و حکمتی نداری»، سپس رو به جانب یونس (کرد و گفت: «ای یونس (اگر عذاب الهی نازل شود همه‌ی آن‌ها را هلاک می‌کند یا بعضی باقی می‌مانند»؟ یونس (گفت: «همه‌ی ایشان هلاک می‌شوند و از شدّت غضب چنین درخواستی کردم و هیچ احساس ترحّمی نسبت به ایشان نمی‌کنم تا به درگاه الهی مناجات کرده و از او بخواهم عذاب را از آن‌ها برطرف کند». روبیل گفت: «ای یونس (! آیا می‌دانی که خدا ارحم‌الرّاحمین است و شاید بعد از رفتن تو این قوم توبه کنند و از خدا بخواهند عذاب را برطرف کند و اگر خداوند رحیم، توبه‌ی آن‌ها را بپذیرد و عذاب را منصرف سازد تو در نزد مردم دروغگو خواهی شد». تنوخای عابد گفت: «وای بر تو ای روبیل! به‌راستی سخن عظیمی می‌گویی. پیامبر و فرستاده‌ی خدا به تو خبر می‌دهد که خداوند عذاب را بر این قوم خواهد فرستاد، امّا تو در گفتار خدا و در گفتار پیامبرش تردید می‌کنی؟! بدان که با این گفتار همه‌ی اعمال تو نابود و هبط شد». روبیل به تنوخا گفت: «نظر و رأی تو سست و غیرمعقول است»، سپس متوجّه یونس (شد و به او گفت: «بعد از آنکه وحی بر تو نازل شد باز هم اراده‌ی خدا حاکم است و امر نزول عذاب به اراده‌ی او بستگی دارد و کلام خدا حقّ است، ولی آیا می‌دانی که اگر عذاب نازل شود و همه‌ی قومت هلاک شوند و شهرشان ویران گردد، خداوند تعالی نام تو را از میان انبیاء (محو خواهد کرد و رسالتت باطل می‌شود و مثل بسیاری از مردم ضعیف خواهی بود و به دست تو صدهزار نفر از مردم هلاک می‌شوند»؟ امّا یونس (سفارش و نصایح او را نپذیرفت، آنگاه یونس (به نزد قوم آمد و به قومش خبر نزول عذاب را ابلاغ کرد، امّا آن‌ها سخنان او را نپذیرفتند و او را تکذیب کرده و با خواری از شهر بیرون کردند. سپس یونس (به همراه تنوخا از شهر خارج شد و در مکانی که چندان از شهر فاصله نداشت مسکن گزیدند و منتظر وقوع عذاب شدند. امّا روبیل همراه قوم در شهر باقی ماند، تا وقتی‌که ماه شوّال فرا رسید، آنگاه روبیل با صدای بلند از بالای کوه مردم را فرا خواند و به آن‌ها گفت: «من روبیل، دوستدار و خیرخواه شما هستم، اکنون ماه شوّال فرا رسیده، درحالی‌که پیامبر خدا یونس (وقوع عذاب را در این ماه به شما اعلام کرده و خداوند هرگز وعده‌ی خود را خُلف نخواهد کرد، حال چه خواهید کرد»؟ مردم با شنیدن صدای او وحشت کرده و در قلبشان نزول عذاب محقّق شد و با جزع و فزع به نزد روبیل شتافتند و گفتند: «ای روبیل! به نظر تو که مرد عالم و حکیمی هستی و ما تو را خیرخواه و مشفق نسبت به خود می‌دانیم، چه باید بکنیم؟ ما می‌دانیم که تو درباره‌ی ما به یونس (سفارش کردی، اکنون هم درباره‌ی امر ما نظر خود را اعلام کن تا ما به حکم تو عمل کنیم». روبیل گفت: «من معتقدم منتظر طلوع فجر روز چهارشنبه‌ی وسط ماه باشید و در آن روز قبل از طلوع فجر کودکان را از مادران جدا کنید و آن‌ها را در دامنه‌ی کوه میان بیابان رها نمایید و مادران آن‌ها را در بالای کوه نگه دارید، وقتی دیدید باد زردی از جانب مشرق می‌وزد، همه از بزرگ و کوچک شروع به فریاد و گریه و تضرّع نمایید و به‌سوی خدای یگانه توبه کنید و سر خود را به‌سوی آسمان بلند کنید و بگویید: پروردگارا ما به نفْس خود ستم کردیم و پیامبرمان را تکذیب کردیم و اکنون به‌سوی تو بازمی‌گردیم و از گناهانمان توبه می‌کنیم و اگر تو ما را نیامرزی و به ما رحم نکنی هر آینه از خسارت دیدگان و اهل عذاب خواهیم بود، پس توبه ما را بپذیر و به ما ترحّم کن، ای مهربان‌ترین مهربانان، سپس دست از گریه و تضرّع و فریاد برندارید تا وقتی‌که خورشید با ابری پوشانده شود و خداوند عذاب را از شما برطرف کند». پس قوم با شنیدن این مطالب تصمیم به اجرای آن گرفتند. وقتی روز چهارشنبه‌ی موعود فرا رسید، روبیل از شهر فاصله گرفت، امّا صدای ناله و تضرّع آن‌ها را می‌شنید و در صورت وقوع عذاب آن را مشاهده می‌کرد. وقتی طلوع فجر نزدیک شد قوم یونس (اعمالی را که روبیل به آن‌ها تعلیم داده بود، انجام دادند، وقتی خورشید طلوع کرد باد زرد و تاریک که صدایی مهیب و ترسناک داشت آشکار شد، همگی با ناله و فریاد دست به تضرّع برداشتند و به درگاه الهی توبه کردند و کودکان با ناله و فریاد مادران خود را طلبیدند و برّه‌های چهارپایان در طلب شیر مادران خود بانگ و فریاد برآوردند و همچنان به این تضرّع ادامه دادند. درآن‌حال یونس (و تنوخای عابد صدای ناله و فریاد آن‌ها را می‌شنیدند، امّا برای شدیدتر شدن عذاب آن‌ها دعا می‌کردند و روبیل عالم نیز صدای ناله و فریاد آن‌ها را می‌شنید و برای برطرف‌شدن عذاب از ایشان دست به دعا برداشته بود، وقتی خورشید به وسط آسمان رسید و درهای آسمان گشوده شد و غضب پروردگار آرام گرفت، خداوند دعای آن‌ها را پذیرفت و توبه‌ی آن‌ها را قبول کرد و به اسرافیل وحی نمود تا بر قوم یونس (نازل شود و به او گفت: «من بر ناله و تضرّع قوم یونس (رحم نمودم، چون من توبه‌پذیر و مهربانم، امّا بنده‌ی من یونس (برای آن قوم درخواست عذاب نموده و من باید به وعده‌ی خود وفا کنم، ولی یونس (با من شرط نکرد تا در اثر نزول عذاب آن‌ها را هلاک کنم، پس بر آن‌ها فرود آی و عذاب مرا از آن‌ها برطرف کن». اسرافیل گفت: «پروردگارا عذاب تو تا سر شانه‌هایشان نزدیک شده و نزدیک است که هلاک شوند، چگونه آن را برطرف سازم»؟ خدای متعال فرمود: «هرگز چنین نیست من به ملائکه‌ی خود امر می‌کنم تا عذاب را متوقّف نمایند تا امر من به آن‌ها برسد»، پس اسرافیل نازل شد و عذاب را از آن‌ها دور کرده و آن را به‌سوی کوه‌ها و مسیر رودهای جاری در آن‌ها متوجّه کرد، و با گشودن بال‌های خود عذاب را به سمت کوه راند. امام باقر (فرمود: «آن کوه‌ها امروز در ناحیه‌ی موصل قرار دارد و تا روز قیامت به آهن مبدّل شده است». وقتی قوم یونس (دیدند که عذاب از آن‌ها برطرف شده، از قلّه‌ی کوه به‌سوی منازل خود پایین آمدند و زنان و کودکان به یکدیگر رسیدند و همگی شکر و سپاس الهی را بجای آوردند، یونس (و تنوخا روز پنجشنبه درحالی‌که هیچ شکّی نداشتند که عذاب بر قوم نازل شده و همه‌ی آن‌ها هلاک شده‌اند، صدای خفیفی از شهر شنیدند، پس به‌سوی شهر آمدند تا اوضاع را از نزدیک مشاهده کنند، وقتی به شهر نزدیک شدند، هیزم‌کشان و چوپانان و زارعین را در حالتی عادیّ مشغول کار روزمرّه‌ی خود دیدند و مردم را درحال آرامش مشاهده کردند. یونس (به تنوخا گفت: «ای تنوخا! ندای وحی به من دروغ گفت و قوم من وعده‌ی مرا دروغین دیدند، پس دیگر هیچ آبرو و عزّتی برای من نمانده است». پس یونس (با حالت غضب به جانب دریا رفت، درحالی‌که از ملاقات با مردم بیمناک بود و می‌ترسید او را دروغگو بنامند. همچنین تنوخا نیز به‌سوی قریه رفت و با روبیل مواجه شد، روبیل به او گفت: «ای تنوخا! آیا رأی تو درست‌تر بود یا رأی من»؟ تنوخا گفت: «رأی تو صحیح‌تر بود و من همواره می‌پنداشتم به خاطر زهد و عبادتم بر تو برتری دارم، امّا اکنون فهمیدم که تو به جهت علم و حکمتت بر من فضیلت داری و علم و حکمتی که پروردگارت در کنار تقوی به تو عنایت کرده از زهد و عبادت بدون علم برتر است، از آن پس آن‌دو با صلح و صفا در میان قوم خود زندگی کردند». به امام باقر (عرضه داشتم؛ «چه مدّت یونس (از میان قوم خود غایب بود تا مجدّداً با نبوّت و رسالت به‌سویشان بازگشت و آن‌ها به او ایمان آوردند و او را تصدیق کردند»؟ فرمود: «چهار هفته، که هفت روز طول کشید تا به دریا رسید و یک هفته هم در میان کشتی و سپس در شکم ماهی بود و یک هفته هم در زیر درخت کدو استراحت کرد تا قوای خود را باز یافت و هفت روز آخر هم مسیر دریا تا قریه را طی کرد، پس رفت و برگشت او بیست و هشت روز به طول انجامید. سپس به نزد قوم آمد و آن‌ها به او ایمان آوردند و او را تصدیق کرده و از او پیروی کردند». در همین رابطه خداوند می‌فرماید: آن‌ها ایمان آوردند، ازاین‌رو تا مدّت معلومی آنان را از مواهب زندگی بهره‌مند ساختیم!. ( صافات/۱۴۸ ). پرسیدم: «مدّت غیبت یونس تا زمان ایمان مجدّد مردم به او چه مقدار به درازا کشید»؟ حضرت فرمود: «چهار هفته، یک هفته آن زمانی بود که او از شهرش تا کنار ساحل طی کرد و همین مقدار راه را نیز در هنگام بازگشت درنوردید». پرسیدم: «آیا این مدّت به‌مانند هفته و ماه‌های معمول دنیوی بود و یا فقط ساعاتی چند به طول انجامید»؟ حضرت در پاسخ فرمود: «عذاب قرار بود روز چهارشنبه بر قوم یونس (نازل گردد و همان روز نیز خداوند از آن‌ها درگذشت و یونس (روز پنج شنبه با حالت خشم از میان مردمش بیرون رفت فاصله‌ی شهر تا ساحل دریا یک هفته به طول انجامید همچنین مدّت یک هفته را او در میان شکم نهنگ سپری کرد و یک هفته را نیز در بیابان زیر سایه‌ی کدو گذرانید و یک هفته را هم صرف بازگشت مجدّد به شهرش نمود. بعد از رجعت یونس (مردم به او گرویدند و در صلح و آرامش به زندگی خود ادامه دادند و این تنها قومی بود که بعد از دیدن نشانه‌های عذاب ایمان آورده و ایمانش به سودش تمام گردید. چرا هیچ‌یک از شهرها و آبادی‌ها ایمان نیاوردند که [ایمانشان به‌موقع باشد، و] به حالشان مفید افتد؟! مگر قوم یونس، هنگامی‌که آن‌ها ایمان آوردند، عذاب رسواکننده را در زندگی دنیا از آنان برطرف ساختیم. ( یونس/۹۸ ).
The Messenger of Allah (peace be upon him and his family): Abu Ubaydah al-Hadhdha narrates: I heard Imam Baqir (peace be upon him) say: "I found in one of the writings of the Commander of the Faithful (peace be upon him) that he had said: 'The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) narrated to me, on the authority of Jibra'il, that Allah sent Yunus ibn Matta (peace be upon him) to his people while he was thirty years old. He was a man who was seized by severity and anger, and his patience in the face of the sins of his people and his forbearance with them was little, and he was incapable of carrying the heavy burden of the responsibility of prophethood and its signs, and just as the trunk of a tree bends under a load, he too was bent under the load of that responsibility. He remained thirty-three years among his people, calling them to faith in Allah and to affirmation of his [message] and to following him, but none of them believed in him or followed him except two men. The name of one of them was Rubil and the name of the other was Tanukha. Rubil was of the house of knowledge, prophethood and wisdom, and from ancient times, even before Allah raised Yunus to prophethood, he had been his companion and associate. And Tanukha was a downtrodden, worshipping and ascetic man, absorbed in worship, but he had no knowledge or wisdom at all. Rubil was likewise the owner of sheep which he tended and from which he earned his livelihood, while Tanukha was a woodcutter who carried wood on his head and ate from the income of its sale. But the standing and station of Rubil with Yunus (peace be upon him), on account of his knowledge and wisdom and long companionship, was different from the station of Tanukha.
When Yunus (peace be upon him) saw that his people did not respond to his call and did not believe in him, he became exasperated and realized that his patience was little. So he complained of this to Allah, and among his complaints he said: "O my Lord, You raised me as a prophet to my people while I was thirty years old, so I remained among them for thirty-three years and called them to believing in You and affirming my mission, and I warned them and frightened them of Your punishment and wrath. But they belied me and did not believe in me, they denied my prophethood and reckoned my mission as low and worthless, and they threatened me and I fear that they will kill me. So send down Your punishment upon them, for they will not believe."
Allah revealed to him: "O Yunus! Among your people are the innocent newborn and child, and the unborn baby, and old men and old women, and weak, frail women, and I am the Just Judge whose mercy has outstripped His wrath, and I do not punish the little ones for the sins of the great ones, and they are My servants. I love to give them respite and to be gentle with them and to await their repentance. I sent you to them only that you should be merciful to them and, like a treating physician, cure their disease. But you did not deal gently with them, and now with this impatience and negative view you ask Me for punishment? While My servant Nuh (peace be upon him) had very great patience and dealt gently with his people for a long time and had good conduct with them, and when after years of calling they did not respond to him, he became wrathful. I too became wrathful because of his wrath and answered his imprecation regarding the punishment of his people."
Yunus (peace be upon him) said: "My Lord, I was angry with them only for Your sake, because they were disobeying You and rebelling against You that I imprecated against them. By Your might! I shall never feel mercy or compassion toward them. So send down Your punishment upon them, for they will never believe."
But Allah the Exalted revealed: "O Yunus (peace be upon him)! They are more than a hundred thousand of My creatures who populate My cities and beget My servants and those who love Me. So by My knowledge which has preceded regarding you and them, I give them respite, for My decree is other than your knowledge and your decree. You are a Messenger, but I am the Wise Lord. But since you wish this, and you have a lofty rank with Me, I answer you. Soon on Wednesday, the middle of the month of Shawwal, after the rising of the sun, I shall send down My punishment upon them, so inform them of this."
Yunus (peace be upon him) was pleased on hearing this and did not consider its outcome. Then he went to Tanukha, the worshipper of the people, and gave him the news of the coming of the punishment and asked him to inform the people of the matter. But Tanukha said: "Leave them to plunge into their misguidance and wandering and sin until Allah's punishment comes upon them." But Yunus (peace be upon him) said: "It is better that we meet with Rubil the learned and consult with him, for he is a wise, learned man of the house of prophethood." So they went to Rubil and Yunus (peace be upon him) told him the story of the coming of the punishment and consulted with him about informing the people. Rubil said: "Return to your Lord in the manner of a wise prophet and a noble messenger, and ask Him to turn the punishment away from your people, for He has no need of punishing His creation and prefers gentleness and kindness with His servants. Perhaps your people, after this disbelief and denial, will repent and turn to the Lord. So be patient with them and give them respite."
But Tanukha said: "O Rubil, woe to you! After these people have disbelieved and rebelled and belied the Messenger of Allah (peace be upon him) and driven him out of the city, you ask mercy for them?!" Rubil said to him: "Be silent! You are a worshipping man, but you have no knowledge or wisdom." Then he turned toward Yunus (peace be upon him) and said: "O Yunus (peace be upon him), if the divine punishment descends, will it destroy all of them, or will some remain?" Yunus (peace be upon him) said: "All of them will be destroyed, and I made such a request out of the intensity of my anger, and I feel no compassion for them at all such that I would supplicate to the divine court and ask Him to remove the punishment from them."
Rubil said: "O Yunus (peace be upon him)! Do you know that Allah is the Most Merciful of the merciful, and perhaps after your going these people will repent and ask Allah to remove the punishment, and if the merciful Allah accepts their repentance and turns the punishment away, you will become a liar in the eyes of the people?" Tanukha the worshipper said: "Woe to you, O Rubil! Indeed you speak a mighty word. The Prophet and Messenger of Allah tells you that Allah will send down the punishment upon this people, but you doubt the word of Allah and the word of His Messenger?! Know that with this speech all your deeds are annulled and destroyed."
Rubil said to Tanukha: "Your view and opinion is weak and unreasonable." Then he turned to Yunus (peace be upon him) and said: "After revelation has descended upon you, still Allah's will governs, and the matter of the descent of the punishment depends on His will, and Allah's word is true. But do you know that if the punishment descends and all your people are destroyed and their city is ruined, Allah the Exalted will erase your name from among the prophets and your mission will become void, and you will be like many of the weak people, and at your hands a hundred thousand people will perish?"
But Yunus (peace be upon him) did not accept his advice and counsel. Then Yunus (peace be upon him) came to the people and delivered to them the news of the descent of the punishment, but they did not accept his words and belied him and drove him out of the city with humiliation. Then Yunus (peace be upon him) went out with Tanukha from the city and they settled in a place not far from the city and awaited the coming of the punishment. But Rubil remained with the people in the city until the month of Shawwal arrived. Then Rubil, from the top of the mountain, called the people with a loud voice and said to them: "I am Rubil, a well-wisher and friend of you. Now the month of Shawwal has come, while the Messenger of Allah, Yunus (peace be upon him), has announced to you the coming of the punishment in this month, and Allah will never break His promise. Now what will you do?"
The people, on hearing his voice, were terrified, and in their hearts the descent of the punishment became certain, and in distress and lamentation they hastened to Rubil and said: "O Rubil! In your opinion — you who are a learned and wise man, and we know you as a well-wisher and compassionate one toward us — what should we do? We know that you gave counsel to Yunus (peace be upon him) about us. Now also declare your opinion regarding our situation so that we may act according to your judgment."
Rubil said: "I hold that you should await the rising of the dawn on the Wednesday in the middle of the month, and on that day, before the rising of dawn, separate the children from their mothers and leave them in the foothills of the mountain in the wilderness, and keep their mothers on top of the mountain. When you see a yellow wind blowing from the east, then all of you, the great and the small, begin crying and weeping and imploring, and repent to the One Allah, and raise your heads toward the heavens and say: 'Our Lord, we have wronged ourselves and belied our Prophet, and now we return to You and repent to You from our sins, and if You do not forgive us and have mercy on us, surely we will be of the losers and the punished. So accept our repentance and have mercy on us, O Most Merciful of the merciful.' Then do not cease from weeping and imploring and crying until the sun is covered by a cloud and Allah removes the punishment from you."
So the people, on hearing this counsel, resolved to carry it out. When the appointed Wednesday came, Rubil moved away from the city, but he could hear the sound of their groaning and imploring, and in case the punishment came he would observe it. When the rising of the dawn drew near, the people of Yunus (peace be upon him) did the deeds which Rubil had taught them. When the sun rose, a yellow, dark wind, whose sound was awesome and frightening, appeared. All of them, with groaning and cries, raised their hands in supplication and repented to the divine court, and the children with groaning and cries called for their mothers, and the young of the cattle called out seeking the milk of their mothers, and thus they continued in this supplication.
At that time Yunus (peace be upon him) and Tanukha the worshipper were hearing the sound of their groaning and cries, but were praying for the intensification of their punishment. And Rubil the learned also was hearing the sound of their groaning and cries and had raised his hands in prayer for the removal of the punishment from them. When the sun reached the middle of the sky and the doors of the heaven were opened and the wrath of the Lord became calm, Allah accepted their prayer and accepted their repentance, and He revealed to Israfil to descend upon the people of Yunus (peace be upon him), and He said to him: "I had mercy on the groaning and imploring of the people of Yunus (peace be upon him), for I am the Acceptor of Repentance, the Merciful. But My servant Yunus (peace be upon him) had requested punishment for that people and I must fulfill My promise, but Yunus (peace be upon him) did not stipulate with Me that I should destroy them by the descent of the punishment. So descend upon them and turn My punishment away from them."
Israfil said: "My Lord, Your punishment has come close, up to their shoulders, and they are on the verge of being destroyed. How shall I turn it away?" Allah the Exalted said: "Never so — I command My angels to hold back the punishment until My command reaches them." So Israfil descended and turned the punishment away from them and directed it toward the mountains and the courses of the streams flowing in them, and with the spreading of his wings he drove the punishment toward the mountain. Imam Baqir (peace be upon him) said: "Those mountains are today in the region of Mosul, and until the Day of Resurrection they have been turned to iron."
When the people of Yunus (peace be upon him) saw that the punishment had been turned away from them, they descended from the peak of the mountain to their dwellings, and the women and children were reunited, and all of them offered thanks and praise to Allah. Yunus (peace be upon him) and Tanukha, on Thursday, while they had no doubt that the punishment had descended on the people and all of them had perished, heard a faint sound from the city. So they came toward the city to observe the situation up close. When they drew near to the city, they saw the woodcutters and shepherds and farmers in an ordinary state, engaged in their daily work, and they observed the people in a state of calm. Yunus (peace be upon him) said to Tanukha: "O Tanukha! The voice of the revelation has lied to me, and my people have found my promise false. So no honour or dignity remains for me anymore." So Yunus (peace be upon him), in a state of wrath, went toward the sea, while he was afraid of meeting the people and feared they would call him a liar.
That is why Allah said: "وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ [And Yunus, when he went away in wrath, so he thought that We would not straiten him]" — the verse.
Likewise Tanukha also went to the village and met Rubil. Rubil said to him: "O Tanukha! Was your view more correct or mine?" Tanukha said: "Your view was more correct. I always thought that on account of my asceticism and worship I had superiority over you, but now I have understood that you, on account of your knowledge and wisdom, have excellence over me, and the knowledge and wisdom which your Lord has granted you along with piety is superior to asceticism and worship without knowledge." From then on those two lived in peace and harmony among their people.
And Yunus (peace be upon him) went on his way, wrathful with his Lord, and his story was as Allah has related in His Book, up to His saying: "فَآمَنُوا فَمَتَّعْناهُمْ إِلی حِینٍ [So they believed, so We gave them provision till a time]."
Abu Ubaydah said: I said to Imam Baqir (peace be upon him): "How long was Yunus (peace be upon him) absent from his people until he returned to them with prophethood and messengership and they believed in him and affirmed him?" He said: "Four weeks. Seven days of it were in his going to the sea, and seven days of it in the belly of the fish, and seven days under the tree in the open, and seven days in his returning to his people. So his going and his returning was a journey of twenty-eight days. Then he came to them and they believed in him and affirmed him and followed him." In connection with this Allah says: "They believed, so We gave them enjoyment of the goods of life until a set time" (al-Saffat/148).
I asked: "How long did the period of the absence of Yunus last until the time of the people's renewed faith in him?" His Eminence said: "Four weeks; one week of that was the time he took from his city to the shore, and he traversed the same distance on his return." I asked: "Was this period like the weeks and months customary in this world, or did it last only a few hours?" His Eminence answered: "The punishment was to descend on the people of Yunus (peace be upon him) on Wednesday, and on that same day Allah pardoned them. And Yunus (peace be upon him) went out from among his people on Thursday in a state of wrath. The distance from the city to the seashore took one week, and likewise for one week he passed in the belly of the whale, and one week he spent in the wilderness under the shade of the gourd, and one week he spent in his renewed return to his city. After the return of Yunus (peace be upon him) the people turned to him and continued their lives in peace and tranquillity, and this was the only people that, after seeing the signs of punishment, believed, and whose faith benefited them." "Why was it not a town that believed and its faith should have profited it, but the people of Yunus? When they believed, We removed from them the punishment of disgrace in the life of this world" (Yunus/98).
પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ): અબૂ ઉબૈદહ હઝ્ઝા નકલ કરે છે: મેં ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ) પાસેથી સાંભળ્યું કે તેમણે ફરમાવ્યું: "મેં અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)ના લખાણોમાંથી એકમાં જોયું કે તેમણે ફરમાવ્યું હતું: 'અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમે) જિબ્રઈલ (અલયહિસ્સલામ) પાસેથી નકલ કરીને મને હદીસ ફરમાવી કે અલ્લાહે યુનુસ બિન મત્તા (અલયહિસ્સલામ)ને તેમની કૌમ તરફ મોકલ્યા જ્યારે તેમની ઉંમર ત્રીસ વર્ષની હતી. તેઓ એવા વ્યક્તિ હતા જેઓ કઠોરતા અને ગુસ્સાથી ઘેરાયેલા હતા, અને પોતાની કૌમના ગુનાહો સામે સબર કરવો અને તેમની સાથે નરમાઈથી પેશ આવવું તેમનામાં ઓછું હતું, અને નબુવ્વતની જવાબદારીના ભારી બોજને ઉઠાવવામાં તેઓ અસમર્થ હતા, અને જેમ ઝાડનું થડ બોજ નીચે ઝૂકી જાય તેમ તેઓ પણ તે જવાબદારીના બોજ નીચે ઝૂકી ગયા હતા. તેઓ ત્રીસ-તેત્રીસ વર્ષ પોતાની કૌમમાં રહ્યા, જ્યારે તેમને અલ્લાહ પર ઈમાન લાવવા અને પોતાની [રિસાલત]ની તસ્દીક કરવા અને પોતાની પૈરવી કરવા બોલાવતા હતા, પરંતુ બે વ્યક્તિ સિવાય કોઈ તેમના પર ઈમાન ન લાવ્યું અને તેમની પૈરવી ન કરી: તે બે વ્યક્તિમાંથી એકનું નામ રૂબીલ અને બીજાનું નામ તનૂખા હતું. રૂબીલ ઇલ્મ અને નબુવ્વત અને હિકમતના ખાનદાનમાંથી હતા અને પ્રાચીન સમયથી, અલ્લાહે યુનુસને પયગંબરી પર મબઊસ કર્યા તે પહેલાંથી તેમની સાથે હમસોહબત અને હમનશીન હતા, અને તનૂખા મુસ્તઝઅફ, આબિદ અને પરહેઝગાર વ્યક્તિ હતા જેઓ ઇબાદતમાં ડૂબેલા હતા પરંતુ કોઈ ઇલ્મ કે હિકમત નહોતી. રૂબીલ પણ ઘેટાંના માલિક હતા જેની તેઓ સંભાળ રાખતા હતા અને પોતાની રોજી-રોટી તેમના દ્વારા મેળવતા હતા, પરંતુ તનૂખા લાકડું વેચનાર વ્યક્તિ હતા જેઓ માથા પર લાકડું ઉઠાવતા હતા અને તેના વેચાણથી પોતાનું ખાણું મેળવતા હતા. પરંતુ યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) પાસે રૂબીલનું સ્થાન અને દરજ્જો, તેમના ઇલ્મ અને હિકમત અને પ્રાચીન હમસોહબતીને કારણે, તનૂખાના દરજ્જાથી અલગ હતું.
જ્યારે યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) જોયું કે તેમની કૌમ તેમની દઅવત કબૂલ કરતી નથી અને તેમના પર ઈમાન લાવતી નથી, તેઓ થાકી ગયા અને સમજી ગયા કે તેમની સબર ઓછી છે. તેથી તેમણે અલ્લાહની બારગાહમાં આ બાબતની ફરિયાદ કરી અને પોતાની ફરિયાદો દરમિયાન કહ્યું: 'હે પરવરદિગાર! તેં મને મારી કૌમ તરફ પયગંબરી પર મબઊસ કર્યો જ્યારે હું ત્રીસ વર્ષનો હતો, પછી ત્રીસ-તેત્રીસ વર્ષ તેમની વચ્ચે રહ્યો અને તેમને તારા પર ઈમાન લાવવા અને પોતાની રિસાલતની તસ્દીક કરવા બોલાવતો રહ્યો અને તારા અઝાબ અને ગુસ્સાથી ડરાવતો રહ્યો, પરંતુ તેમણે મને જૂઠલાવ્યો અને મારા પર ઈમાન ન લાવ્યા, મારી નબુવ્વતનો ઇનકાર કર્યો અને મારી રિસાલતને હલકી અને બેકિંમત ગણી અને મને ધમકી આપી અને મને ડર છે કે તેઓ મને કત્લ ન કરી નાખે, તેથી તારો અઝાબ તેમના પર નાઝિલ કર કારણ કે તેઓ ઈમાન નથી લાવવાના.'
અલ્લાહે તેમને વહી કરી: 'હે યુનુસ! તારી કૌમમાં નિર્દોષ નવજાત અને બાળક અને પેટમાંનું બચ્ચું અને વૃદ્ધ પુરુષો અને સ્ત્રીઓ અને નબળી અને લાચાર સ્ત્રીઓ છે, અને હું આદિલ હાકિમ છું જેની રહમત તેની ગુસ્સા પર સબકત લઈ ગઈ છે અને બાળકોને મોટાના ગુનાહો પર અઝાબ નથી કરતો, અને તેઓ મારા બંદાઓ છે, હું ચાહું છું કે તેમને મોહલત આપું અને તેમની સાથે નરમાઈથી પેશ આવું અને તેમની તૌબાની રાહ જોઉં, અને મેં તને એટલા માટે તેમની તરફ મોકલ્યો છે કે તું તેમની સાથે મહેરબાન રહે અને ઈલાજ કરનાર ડોક્ટરની જેમ તેમની બીમારીનો ઈલાજ કર, પરંતુ તેં તેમની સાથે નરમાઈથી પેશ ન આવ્યો અને હવે આ બે-સબરી અને નકારાત્મક દ્રષ્ટિથી મારી પાસે અઝાબની માંગ કરે છે? જ્યારે કે મારો બંદો નૂહ (અલયહિસ્સલામે) ખૂબ જ સબર રાખી અને લાંબા સમય સુધી પોતાની કૌમ સાથે નરમાઈથી પેશ આવ્યા અને તેમની સાથે સારો વ્યવહાર કર્યો, અને જ્યારે વર્ષોની દઅવત પછી તેમણે તેની દઅવત કબૂલ ન કરી, ત્યારે તેઓ ગુસ્સે થયા, હું પણ તેમના ગુસ્સાથી નારાઝ થયો અને તેમની કૌમના અઝાબ સંબંધી તેમની બદદુઆને કબૂલ કરી.'
યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) કહ્યું: 'હે પરવરદિગાર! હું તારા માટે તેમના પર ગુસ્સે થયો છું, કારણ કે તેઓ તારી નાફરમાની અને અવજ્ઞા કરતા હતા, મેં તેમને બદદુઆ કરી અને તારી ઇઝ્ઝતની કસમ! ક્યારેય તેમના વિશે તરસ અને દયા મહસૂસ નહીં કરું, તેથી તારો અઝાબ તેમના પર નાઝિલ કર, કારણ કે તેઓ ક્યારેય ઈમાન નહીં લાવે.' પરંતુ અલ્લાહ તઆલાએ વહી કરી: 'હે યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)! તેઓ મારી મખલૂકમાંથી એક લાખ થી વધુ છે જેમણે મારા શહેરોને આબાદ કર્યા છે અને મારા બંદાઓ અને દોસ્તદારોને દુનિયામાં લાવે છે, તેથી હું મારા ઇલ્મથી જે તારા અને તેમના વિશે સબકત લઈ ગયું છે, તેમને મોહલત આપું છું, કારણ કે મારી તકદીર તારા ઇલ્મ અને તકદીરથી અલગ છે. અને તમે પયગંબર છો, પરંતુ હું હકીમ પરવરદિગાર છું, પરંતુ હવે જ્યારે તમે આવું ચાહો છો અને મારી પાસે તમારો ઊંચો દરજ્જો છે તો હું તમારી અરજ કબૂલ કરું છું, જલદી શવ્વાલના મહિનાના મધ્યના બુધવારે, સૂર્યોદય પછી હું મારો અઝાબ તેમના પર નાઝિલ કરીશ, તેથી આ વાત તેમને જણાવો.'
યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) આ સાંભળીને ખુશ થયા અને તેના પરિણામ વિશે વિચાર્યું નહીં, પછી કૌમના આબિદ તનૂખા પાસે ગયા અને અઝાબના નાઝિલ થવાની ખબર તેમને આપી અને તેમની પાસેથી ચાહ્યું કે આ વાત કૌમને જણાવે, પરંતુ તનૂખાએ કહ્યું: 'તેમને છોડી દો કે તેઓ ગુમરાહી અને ભ્રમણા અને ગુનાહમાં ડૂબેલા રહે ત્યાં સુધી કે અલ્લાહનો અઝાબ આવી પહોંચે.' પરંતુ યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) કહ્યું: 'બહેતર છે કે આલિમ રૂબીલ સાથે મુલાકાત કરીને મશવરો કરીએ, કારણ કે તેઓ હકીમ અને દાના વ્યક્તિ છે અને નબુવ્વતના ખાનદાનમાંથી છે.' પછી તેઓ રૂબીલ પાસે ગયા અને યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) અઝાબના નાઝિલ થવાની વાત તેમને કહી અને તેમની સાથે કૌમને ખબર આપવા બાબતે મશવરો કર્યો. રૂબીલે કહ્યું: 'એક હકીમ અને દાના પયગંબરના રૂપમાં પોતાના પરવરદિગાર પાસે પાછા જાઓ અને તેમની પાસેથી માંગો કે અઝાબને તમારી કૌમથી હટાવે, કારણ કે તે મખલૂકના અઝાબથી બે-નિયાઝ છે અને બંદાઓ સાથે નરમાઈ અને મદારાને વધુ પસંદ કરે છે અને કદાચ તમારી કૌમ આ કુફ્ર અને ઇનકાર પછી તૌબા કરીને પરવરદિગાર તરફ ફરે, તેથી તેમની સાથે સબર અને મદારા કરો અને તેમને મોહલત આપો.'
પરંતુ તનૂખાએ કહ્યું: 'હે રૂબીલ! તારા પર અફસોસ, આ કૌમે કુફ્ર અને અવજ્ઞા કર્યા અને અલ્લાહના પયગંબર (અલયહિસ્સલામ)ને જૂઠલાવ્યા અને શહેરમાંથી બહાર કર્યા પછી તું તેમના માટે રહમત માંગે છે?!' રૂબીલે તેને કહ્યું: 'ચૂપ રહે! તું આબિદ વ્યક્તિ છે, પરંતુ કોઈ ઇલ્મ અને હિકમત નથી.' પછી યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) તરફ ફર્યા અને કહ્યું: 'હે યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)! જો અલ્લાહનો અઝાબ નાઝિલ થાય તો શું બધાને હલાક કરશે કે કેટલાક બાકી રહેશે?' યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) કહ્યું: 'બધા હલાક થશે અને મેં ગુસ્સાની તીવ્રતાથી આવી માંગ કરી છે અને તેમના પ્રત્યે કોઈ તરસ મહસૂસ નથી કરતો કે અલ્લાહની બારગાહમાં મુનાજાત કરીને તેમની પાસેથી માંગું કે અઝાબ તેમનાથી હટાવે.'
રૂબીલે કહ્યું: 'હે યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)! શું તમે જાણો છો કે અલ્લાહ અરહમુર-રાહેમીન છે અને કદાચ તમારા ગયા પછી આ કૌમ તૌબા કરે અને અલ્લાહ પાસેથી માંગે કે અઝાબ હટાવે અને જો રહીમ અલ્લાહ તેમની તૌબા કબૂલ કરે અને અઝાબ ફેરવી નાખે તો તમે લોકોની નજરમાં જૂઠા બની જશો.' આબિદ તનૂખાએ કહ્યું: 'તારા પર અફસોસ હે રૂબીલ! ખરેખર તું મોટી વાત કહે છે. અલ્લાહનો પયગંબર અને ફરિસ્તનાર તને ખબર આપે છે કે અલ્લાહ આ કૌમ પર અઝાબ મોકલશે, પરંતુ તું અલ્લાહની વાત અને તેના પયગંબરની વાતમાં શંકા કરે છે?! જાણ કે આ વાતથી તારા બધા આમાલ નાબૂદ અને હબત થઈ ગયા.'
રૂબીલે તનૂખાને કહ્યું: 'તારો વિચાર અને રાય નબળી અને બિન-માકૂલ છે.' પછી યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) તરફ ધ્યાન આપ્યું અને તેમને કહ્યું: 'તમારા પર વહી નાઝિલ થયા પછી પણ અલ્લાહની ઇરાદો હાકિમ છે અને અઝાબના નાઝિલ થવાનો હુકમ તેની ઇરાદા પર આધારિત છે અને અલ્લાહનું કલામ હક છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જો અઝાબ નાઝિલ થાય અને તમારી બધી કૌમ હલાક થઈ જાય અને તેમનું શહેર વિરાન થઈ જાય, તો અલ્લાહ તઆલા તમારું નામ અંબિયા (અલયહિમુસ્સલામ)માંથી ભૂંસી નાખશે અને તમારી રિસાલત બાતિલ થઈ જશે અને તમે ઘણા નબળા લોકોની જેમ થઈ જશો અને તમારા હાથે એક લાખ લોકો હલાક થશે?'
પરંતુ યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) તેમની સિફારિશ અને નસીહત કબૂલ ન કરી, પછી યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) કૌમ પાસે આવ્યા અને પોતાની કૌમને અઝાબના નાઝિલ થવાની ખબર પહોંચાડી, પરંતુ તેમણે તેમની વાત કબૂલ ન કરી અને તેમને જૂઠલાવ્યા અને ખ્વારીથી શહેરમાંથી બહાર કર્યા. પછી યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) તનૂખા સાથે શહેરમાંથી નીકળ્યા અને શહેરથી થોડા દૂરના સ્થળે રહ્યા અને અઝાબની રાહ જોવા લાગ્યા. પરંતુ રૂબીલ કૌમ સાથે શહેરમાં જ રહ્યા, ત્યાં સુધી કે શવ્વાલનો મહિનો આવ્યો, પછી રૂબીલે પહાડની ટોચ પરથી બુલંદ અવાજથી લોકોને પોકાર્યા અને તેમને કહ્યું: 'હું રૂબીલ, તમારો દોસ્તદાર અને ખૈરખ્વાહ છું, હવે શવ્વાલનો મહિનો આવી ગયો છે, જ્યારે કે અલ્લાહના પયગંબર યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) આ મહિનામાં અઝાબના નાઝિલ થવાની જાહેરાત તમને કરી છે અને અલ્લાહ ક્યારેય પોતાનું વચન નહીં તોડે, હવે તમે શું કરશો?'
લોકોએ તેમનો અવાજ સાંભળીને ભયભીત થયા અને તેમના દિલમાં અઝાબનું નાઝિલ થવું નિશ્ચિત થયું અને ઘબરાટ સાથે રૂબીલ પાસે દોડ્યા અને કહ્યું: 'હે રૂબીલ! તારી નજરમાં જે આલિમ અને હકીમ વ્યક્તિ છે અને અમે તને પોતાના પ્રત્યે ખૈરખ્વાહ અને મુશ્ફિક જાણીએ છીએ, અમે શું કરીએ? અમે જાણીએ છીએ કે તેં અમારા વિશે યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)ને સિફારિશ કરી, હવે અમારા મામલા વિશે પણ પોતાનો વિચાર જાહેર કર જેથી અમે તારા હુકમ પર અમલ કરીએ.'
રૂબીલે કહ્યું: 'મારો વિચાર છે કે મહિનાના મધ્યના બુધવારના ફજરના તુલૂઅની રાહ જુઓ અને તે દિવસે ફજરના તુલૂઅ પહેલા બાળકોને માતાઓથી અલગ કરો અને તેમને પહાડની તળેટીમાં જંગલમાં છોડી દો અને તેમની માતાઓને પહાડની ટોચ પર રાખો, જ્યારે તમે જુઓ કે પૂર્વ તરફથી પીળી હવા ફૂંકાઈ રહી છે, ત્યારે બધા મોટા અને નાના ચીસ પાડવા અને રડવા અને આજીજી કરવા લાગો અને એક અલ્લાહ તરફ તૌબા કરો અને પોતાનું માથું આકાશ તરફ ઉઠાવો અને કહો: પરવરદિગાર અમે પોતાના પર જુલમ કર્યો અને અમારા પયગંબરને જૂઠલાવ્યા અને હવે તારા તરફ પાછા ફરીએ છીએ અને અમારા ગુનાહોથી તૌબા કરીએ છીએ અને જો તું અમને માફ ન કરે અને અમારા પર રહમ ન કરે તો ખરેખર નુકસાન ઉઠાવનારાઓ અને અઝાબવાળાઓમાંથી થઈશું, તેથી અમારી તૌબા કબૂલ કર અને અમારા પર રહમ કર, હે અરહમુર-રાહેમીન, પછી રડવા અને આજીજી અને ચીસ પાડવાથી હાથ ન ઉઠાવો ત્યાં સુધી કે સૂર્ય વાદળથી ઢંકાઈ જાય અને અલ્લાહ અઝાબને તમારાથી હટાવે.'
પછી કૌમે આ વાતો સાંભળીને તેને અમલમાં લાવવાનો નિર્ણય કર્યો. જ્યારે નિર્ધારિત બુધવારનો દિવસ આવ્યો, રૂબીલ શહેરથી દૂર ગયા, પરંતુ તેમની આહ અને આજીજીનો અવાજ સાંભળતા હતા અને અઝાબ થાય તો તેને જોતા. જ્યારે ફજરનો તુલૂઅ નજીક આવ્યો, યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)ની કૌમે તે અમલો કર્યા જે રૂબીલે તેમને શીખવ્યા હતા, જ્યારે સૂર્ય ઊગ્યો ત્યારે પીળી અને અંધારી હવા જેનો ભયાનક અને ડરાવનારો અવાજ હતો, પ્રગટ થઈ, બધા આહ અને ચીસો સાથે આજીજી માટે હાથ ઉઠાવ્યા અને અલ્લાહની બારગાહમાં તૌબા કરી અને બાળકોએ આહ અને ચીસો સાથે પોતાની માતાઓને પોકારી અને ચોપાયાઓના બચ્ચાંઓએ પોતાની માતાઓના દૂધની શોધમાં અવાજ કર્યો અને આ આજીજી ચાલુ રાખી.
તે સમયે યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) અને આબિદ તનૂખા તેમની આહ અને ચીસોનો અવાજ સાંભળતા હતા, પરંતુ તેમનો અઝાબ વધુ સખત થાય તે માટે દુઆ કરતા હતા અને આલિમ રૂબીલ પણ તેમની આહ અને ચીસોનો અવાજ સાંભળતા હતા અને તેમનાથી અઝાબ હટવા માટે દુઆમાં હાથ ઉઠાવ્યા હતા, જ્યારે સૂર્ય આકાશના મધ્યમાં પહોંચ્યો અને આકાશના દરવાજા ખૂલ્યા અને પરવરદિગારનો ગુસ્સો શાંત થયો, અલ્લાહે તેમની દુઆ કબૂલ કરી અને તેમની તૌબા કબૂલ કરી અને ઇસરાફીલને વહી કરી કે યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)ની કૌમ પર નાઝિલ થાય અને તેમને કહ્યું: 'મેં યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)ની કૌમની આહ અને આજીજી પર રહમ કર્યું, કારણ કે હું તવ્વાબ અને મહેરબાન છું, પરંતુ મારા બંદા યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) તે કૌમ માટે અઝાબની માંગ કરી છે અને મારે પોતાના વચન પર અમલ કરવો જ પડશે, પરંતુ યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) મારી સાથે શરત ન કરી કે અઝાબના નાઝિલ થવાના પરિણામે તેમને હલાક કરું, તેથી તેમના પર નાઝિલ થા અને મારો અઝાબ તેમનાથી હટાવ.'
ઇસરાફીલે કહ્યું: 'હે પરવરદિગાર, તારો અઝાબ તેમના ખભા સુધી નજીક આવી ગયો છે અને હલાક થવાની નજીક છે, હું તેને કેવી રીતે હટાવું?' અલ્લાહ તઆલાએ ફરમાવ્યું: 'ક્યારેય એવું નથી, હું મારા ફરિશ્તાઓને હુકમ કરું છું કે અઝાબને રોકી રાખે ત્યાં સુધી કે મારો હુકમ તેમને પહોંચે', પછી ઇસરાફીલ નાઝિલ થયા અને અઝાબને તેમનાથી દૂર કરીને પહાડો અને તેમાં વહેતી નદીઓના માર્ગ તરફ મોડ્યો, અને પોતાની પાંખો ખોલીને અઝાબને પહાડ તરફ ધકેલ્યો. ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામે) ફરમાવ્યું: 'તે પહાડો આજે મોસુલના પ્રદેશમાં આવેલા છે અને કયામતના દિવસ સુધી લોખંડમાં પરિવર્તિત થયા છે.'
જ્યારે યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)ની કૌમે જોયું કે અઝાબ તેમનાથી હટી ગયો, પહાડની ટોચ પરથી પોતાના ઘરો તરફ નીચે ઊતર્યા અને સ્ત્રીઓ અને બાળકો એકબીજાને મળ્યા અને બધાએ અલ્લાહનો શુકર અદા કર્યો, યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) અને તનૂખા ગુરૂવારે જ્યારે તેમને કોઈ શંકા નહોતી કે અઝાબ કૌમ પર નાઝિલ થઈ ગયો છે અને બધા હલાક થઈ ગયા છે, શહેરમાંથી ધીમો અવાજ સાંભળ્યો, પછી શહેર તરફ આવ્યા કે પરિસ્થિતિ નજીકથી જુએ, જ્યારે શહેરની નજીક પહોંચ્યા, લાકડું કાપનારાઓ અને ચરવાહાઓ અને ખેડૂતોને સામાન્ય સ્થિતિમાં પોતાના રોજિંદા કામમાં વ્યસ્ત જોયા અને લોકોને શાંતિની સ્થિતિમાં જોયા. યુનુસ (અલયહિસ્સલામે) તનૂખાને કહ્યું: 'હે તનૂખા! વહીની આવાજે મને જૂઠું કહ્યું અને મારી કૌમે મારા વચનને જૂઠું જોયું, તેથી હવે મારા માટે કોઈ આબરૂ અને ઇઝ્ઝત બાકી નથી.' પછી યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) ગુસ્સાની હાલતમાં દરિયા તરફ ગયા, જ્યારે લોકોની મુલાકાતથી ડરતા હતા અને ડરતા હતા કે તેમને જૂઠા ન કહે.
આ કારણે અલ્લાહે ફરમાવ્યું: وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ [અને ઝુન્નૂનને (યાદ કરો) જ્યારે તેઓ ગુસ્સામાં ચાલ્યા ગયા, અને ધાર્યું કે અમે તેમના પર તંગી નહીં કરીએ] - આ આયત.
તનૂખા પણ ગામ તરફ ગયા અને રૂબીલને મળ્યા, રૂબીલે તેમને કહ્યું: 'હે તનૂખા! શું તારી રાય વધુ સાચી હતી કે મારી?' તનૂખાએ કહ્યું: 'તારી રાય વધુ સાચી હતી અને હું હંમેશા વિચારતો હતો કે મારા ઝુહદ અને ઇબાદતના કારણે તારા પર ફઝીલત ધરાવું છું, પરંતુ હવે સમજ્યો કે તું તારા ઇલ્મ અને હિકમતના કારણે મારા પર ફઝીલત ધરાવે છે અને જે ઇલ્મ અને હિકમત તારા પરવરદિગારે તકવા સાથે તને અતા કરી છે તે ઇલ્મ વગરના ઝુહદ અને ઇબાદતથી બહેતર છે.' ત્યારથી તે બંને પોતાની કૌમમાં સુલેહ અને શાંતિથી જીવન વિતાવ્યું.
અને યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) પોતાના પરવરદિગાર સાથે ગુસ્સાની હાલતમાં પોતાના રસ્તે ચાલી ગયા, પછી તેમના કિસ્સામાં તે થયું જે અલ્લાહે પોતાની કિતાબમાં ખબર આપી છે તેમના કૌલ સુધી: فَآمَنُوا فَمَتَّعْناهُمْ إِلی حِینٍ [પછી તેઓ ઈમાન લાવ્યા, તો અમે તેમને એક સમય સુધી ફાયદો પહોંચાડ્યો].
અબૂ ઉબૈદહએ કહ્યું: મેં ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)ને પૂછ્યું: 'યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) પોતાની કૌમથી કેટલા સમય ગેરહાજર રહ્યા ત્યાં સુધી કે નબુવ્વત અને રિસાલત સાથે તેમની તરફ પાછા ફર્યા અને તેઓ તેમના પર ઈમાન લાવ્યા અને તેમની તસ્દીક કરી?' ફરમાવ્યું: 'ચાર અઠવાડિયા, જેમાંથી સાત દિવસ દરિયા સુધી પહોંચવામાં લાગ્યા અને એક અઠવાડિયું કિશ્તીમાં અને પછી માછલીના પેટમાં હતા અને એક અઠવાડિયું કદ્દૂના ઝાડ નીચે આરામ કર્યો ત્યાં સુધી કે પોતાની શક્તિ પાછી મેળવી અને છેલ્લા સાત દિવસ દરિયાથી ગામ સુધીનો રસ્તો કાપ્યો, પછી તેમનું જવું અને પાછું આવવું અઠ્યાવીસ દિવસ ચાલ્યું. પછી કૌમ પાસે આવ્યા અને તેમના પર ઈમાન લાવ્યા અને તેમની તસ્દીક કરી અને તેમની પૈરવી કરી.' આ સંબંધમાં અલ્લાહ ફરમાવે છે: તેઓ ઈમાન લાવ્યા, તેથી અમે તેમને એક ચોક્કસ સમય સુધી જીવનની નેઅમતોથી લાભાન્વિત કર્યા! (સાફ્ફાત/૧૪૮).
મેં પૂછ્યું: 'યુનુસના ગેરહાજર થવાનો સમય લોકોના તેમના પર ફરીથી ઈમાન લાવવા સુધી કેટલો લાંબો રહ્યો?' હઝરતે ફરમાવ્યું: 'ચાર અઠવાડિયા, જેમાંનું એક અઠવાડિયું તે સમય હતો જ્યારે તેઓ પોતાના શહેરથી કિનારા સુધી ચાલ્યા અને એટલો જ રસ્તો પાછા ફરતી વખતે પણ કાપ્યો.' મેં પૂછ્યું: 'શું આ સમય દુનિયાવી સામાન્ય અઠવાડિયા અને મહિનાઓ જેવો હતો કે ફક્ત થોડા કલાકો ચાલ્યો?' હઝરતે જવાબમાં ફરમાવ્યું: 'અઝાબ બુધવારે યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)ની કૌમ પર નાઝિલ થવાનો હતો અને તે જ દિવસે અલ્લાહે તેમને માફ કર્યા અને યુનુસ (અલયહિસ્સલામ) ગુરૂવારે ગુસ્સાની હાલતમાં પોતાના લોકોમાંથી બહાર ગયા. શહેરથી દરિયાના કિનારા સુધીનું અંતર એક અઠવાડિયું ચાલ્યું અને એ જ રીતે એક અઠવાડિયું તેમણે વ્હેલના પેટમાં વિતાવ્યું અને એક અઠવાડિયું જંગલમાં કદ્દૂની છાયામાં વિતાવ્યું અને એક અઠવાડિયું ફરીથી પોતાના શહેર પાછા ફરવામાં લાગ્યું. યુનુસ (અલયહિસ્સલામ)ના પાછા ફર્યા બાદ લોકો તેમના પર ઈમાન લાવ્યા અને સુલેહ અને શાંતિમાં પોતાનું જીવન ચાલુ રાખ્યું, અને આ એકમાત્ર કૌમ હતી જેણે અઝાબની નિશાનીઓ જોયા પછી ઈમાન લાવીને ઈમાનનો લાભ ઉઠાવ્યો. કેમ કોઈ પણ શહેર અને આબાદી ઈમાન ન લાવી કે [તેમનું ઈમાન સમયસર હોય અને] તેમના માટે ફાયદાકારક નીવડે?! સિવાય કે યુનુસની કૌમ, જ્યારે તેઓ ઈમાન લાવ્યા, દુનિયાના જીવનમાં અમે તેમનાથી રુસ્વા કરનારો અઝાબ હટાવી લીધો. (યુનુસ/૯૮).