فی الإحتجاج عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی جَوَابِ الزِّنْدِیقِ الْمُدَّعِی لِلتَّنَاقُضِ فِی الْقُرْآنِ قَالَ (علیه السلام) وَ أَمَّا قَوْلُهُ فَمَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا کُفْرانَ لِسَعْیِهِ وَ قَوْلُهُ وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدی فَإِنَّ ذَلِکَ کُلَّهُ یُغْنِی إِلَّا مَعَ اهْتِدَاءٍ وَ لَیْسَ کُلُّ مَنْ وَقَعَ عَلَیْهِ اسْمُ الْإِیمَانِ کَانَ حَقِیقاً بِالنَّجَاهًِْ مِمَّا هَلَکَ بِهِ الْغُوَاهًُْ وَ لَوْ کَانَ ذَلِکَ کَذَلِکَ لَنَجَتِ الْیَهُودُ مَعَ اعْتِرَافِهَا التَّوْحِیدَ وَ إِقْرَارِهَا بِاللَّهِ وَ نَجَا سَائِرُ الْمُقِرِّینَ بِالْوَحْدَانِیَّهًِْ مِنْ إِبْلِیسَ فَمَنْ دُونَهُ فِی الْکُفْرِ وَ قَدْ بَیَّنَ اللَّهُ ذَلِکَ بِقَوْلِهِ الَّذِینَ آمَنُوا وَ لَمْ یَلْبِسُوا إِیمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِکَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ وَ بِقَوْلِهِ الَّذِینَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ لِلْإِیمَانِ حَالَاتٌ وَ مَنَازِلُ یَطُولُ شَرْحُهَا وَ مِنْ ذَلِکَ أَنَّ الْإِیمَانَ قَدْ یَکُونُ عَلَی وَجْهَیْنِ إِیمَانٍ بِالْقَلْبِ وَ إِیمَانٍ بِاللِّسَانِ کَمَا کَانَ إِیمَانُ الْمُنَافِقِینَ علی عهْدِ رسول الله (صلی الله علیه و آله) لَمَّا قَهَرَهُمُ السَّیْفُ وَ شَمِلَهُمُ الْخَوْفُ فَإِنَّهُمْ آمَنُوا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ فَالْإِیمَانُ بِالْقَلْبِ هُوَ التَّسْلِیمُ لِلرَّبِّ وَ مَنْ سَلَّمَ الْأُمُورَ لِمَالِکِهَا لَمْ یَسْتَکْبِرْ عَنْ أَمْرِهِ کَمَا اسْتَکْبَرَ إِبْلِیسُ عَنِ السُّجُودِ لآِدَمَ (علیه السلام) وَ اسْتَکْبَرَ أَکْثَرُ الْأُمَمِ عَنْ طَاعَهًِْ أَنْبِیَائِهِمْ (فَلَمْ یَنْفَعْهُمُ التَّوْحِیدُ کَمَا لَمْ یَنْفَعْ إِبْلِیسَ ذَلِکَ السُّجُودُ الطَّوِیلُ فَإِنَّهُ سَجَدَ سَجْدَهًًْ وَاحِدَهًًْ أَرْبَعَهًَْ آلَافِ عَامٍ لَمْ یُرِدْ بِهَا غَیْرَ زُخْرُفِ الدُّنْیَا وَ التَّمْکِینِ مِنَ النَّظِرَهًِْ فَلِذَلِکَ لَا تَنْفَعُ الصَّلَاهًُْ وَ الصَّدَقَهًُْ إِلَّا مَعَ الِاهْتِدَاءِ إِلَی سَبِیلِ النَّجَاهًِْ وَ طَرِیقِ الْحَقِّ.
امام علی ( در جواب زندیق مدّعی تناقض در قرآن آمده فرموده است: آیه: فَمَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا کُفْرانَ لِسَعْیِهِ و آیه: و من هرکه را توبه کند، و ایمان آورد، و عمل صالح انجام دهد، سپس هدایت شود، می‌آمرزم!. ( طه/۸۲ ). تفسیرش آن است که ایمان و عملصالح بدون هدایت، آدمی را بی‌نیاز نمی‌کند، و این‌طور نیست که هرکس نام مؤمن بر خود نهد حتماً نجات پیدا می‌کند و مانند گمراهان هلاک نخواهد شد. اگر چنین باشد پس یهودیان که به توحید اقرار دارند و خداوند را می‌شناسند نجات پیدا می‌کنند و یا سایر کسانی‌که موحّد هستند مانند ابلیس همه اهل نجات می‌باشند، خداوند عالم در جای دیگری فرمود: [آری]، آن‌ها که ایمان آوردند، و ایمان خود را با شرک و ستم نیالودند، ایمنی تنها از آن آن‌هاست و آن‌ها هدایت‌یافتگانند!. ( انعام/۸۲ ). در جایی دیگر می‌فرماید: کسانی‌که می‌گویند ما ایمان آوردیم ولی این را فقط در زبان می‌گویند و دلشان گواهی نمی‌دهد. ( مائده/۴۱ ). ایمان حالات مختلفی دارد که شرح آن به‌طول می‌انجامد ایمان بر دو قسم است؛ ایمان قلبی و ایمان زبانی مانند ایمان منافقان در عهد رسول خدا (درآن‌زمان گروهی از ترس شمشیر با زبان اظهار ایمان کردند و از خوف قتل مسلمان گردیدند، آن‌ها در زبان ایمان آوردند درحالی‌که دلشان خبر نداشت، ایمان به قلب است که مؤمن را در برابر خداوند تسلیم می‌کند و هرکس کارها را به صاحبش تسلیم کند تکبّر نمی‌کند آن‌گونه که شیطان تکبّر کرد و بر آدم (سجده ننمود. بیشتر ملّت‌ها در برابر پیامبران (تکبّر کردند و توحید به آن‌ها سود نداد همان‌گونه که ابلیس از توحید سودی نبرد و از آن سجده‌های طولانی نفعی برای او حاصل نگردید، او در یک سجده چهارهزارسال به‌سر برد و خدا را ذکر می‌گفت. او از این سجده می‌خواست به دنیا برسد و عمر طولانی داشته باشد همان‌گونه نماز و صدقات هم بدون هدایت سودی نمی‌رساند و آدمی را نجات نمی‌دهد و حق را نشان نمی‌دهد».
Imam Ali (peace be upon him), in response to the heretic who claimed contradiction in the Quran, said: The verse فَمَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا کُفْرانَ لِسَعْیِهِ [Therefore whoever shall do of good deeds and he is a believer, there shall be no denying of his exertion] and the verse: 'And indeed I forgive whoever repents, believes, does righteous deeds, and then is guided!' (Ta-Ha/82). Its interpretation is that faith and righteous deeds without guidance do not make a person self-sufficient, and it is not the case that everyone who calls himself a believer will certainly be saved and will not perish like the misguided. If that were so, then the Jews, who acknowledge tawhid (monotheism) and know Allah, would be saved, or all other monotheists like Iblis would be among the saved. Allah, the Knower of the world, said in another place: '[Yes], those who believed and did not mix their faith with polytheism and injustice — for them alone is security, and they are the guided ones!' (Al-An'am/82). In another place He says: 'Those who say: We have believed, but they say it only with their tongues and their hearts do not testify.' (Al-Ma'idah/41). Faith has various states, the explanation of which would be lengthy. Faith is of two kinds: faith of the heart and faith of the tongue, like the faith of the hypocrites in the time of the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) (at that time a group, out of fear of the sword, expressed faith with their tongues and became Muslim out of fear of being killed; they believed with their tongues while their hearts had no knowledge of it). Faith is of the heart, which submits the believer before Allah, and whoever submits matters to their Owner does not act arrogantly, as Satan acted arrogantly and did not prostrate to Adam (peace be upon him). Most nations acted arrogantly before the prophets (peace be upon them) and tawhid did not benefit them, just as Iblis did not benefit from tawhid, and those long prostrations brought him no benefit. He remained in a single prostration for four thousand years, remembering Allah. By this prostration he wanted to attain the world and have a long life. In the same way prayer and charity too, without guidance, bring no benefit, do not save a person, and do not show the truth."
ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ), કુરઆનમાં વિરોધાભાસનો દાવો કરનારા ઝિન્દીકના જવાબમાં ફરમાવ્યું: આયત فَمَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا کُفْرانَ لِسَعْیِهِ [જે ઈમાનવાળો હોય અને નેક કાર્યો કરે તો તેની કોશિશને નકારવામાં નહીં આવે] અને આયત: 'અને ખરેખર જે તૌબા કરે, ઈમાન લાવે, નેક કાર્યો કરે, પછી હિદાયત પામે, હું તેને માફ કરું છું!' (તાહા/૮૨). તેની તફસીર એ છે કે ઈમાન અને નેક કાર્યો હિદાયત વગર માણસને બેપરવા બનાવતા નથી, અને એવું નથી કે જે કોઈ પોતાના પર મોમિનનું નામ મૂકે તે ચોક્કસ નજાત પામશે અને ગુમરાહોની જેમ હલાક નહીં થાય. જો એવું હોય તો યહૂદીઓ જેઓ તૌહીદનો ઇકરાર કરે છે અને અલ્લાહને ઓળખે છે તેઓ નજાત પામે, અથવા બીજા બધા મુવહ્હિદ લોકો જેમ કે ઇબ્લીસ પણ નજાત પામનારા હોય. અલ્લાહ, આલમના જાણનારે, બીજી જગ્યાએ ફરમાવ્યું: '[હા], જેઓ ઈમાન લાવ્યા, અને પોતાના ઈમાનને શિર્ક અને ઝુલ્મ સાથે મેલું ન કર્યું, અમન ફક્ત તેમના જ માટે છે અને તેઓ જ હિદાયત પામેલા છે!' (અન્આમ/૮૨). બીજી જગ્યાએ ફરમાવે છે: 'જેઓ કહે છે અમે ઈમાન લાવ્યા, પરંતુ આ ફક્ત જીભથી કહે છે અને તેમના દિલ ગવાહી આપતા નથી.' (માઇદહ/૪૧). ઈમાનની જુદી જુદી હાલતો છે જેની સમજણ લાંબી છે. ઈમાન બે પ્રકારના છે; દિલી ઈમાન અને જીભી ઈમાન, જેમ કે રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ના સમયમાં મુનાફિકોનું ઈમાન (તે સમયે એક જૂથે તલવારના ડરથી જીભથી ઈમાનનો ઇઝહાર કર્યો અને કત્લના ભયથી મુસલમાન બન્યા; તેમણે જીભથી ઈમાન સ્વીકાર્યું જ્યારે તેમના દિલોને ખબર ન હતી). ઈમાન દિલથી છે જે મોમિનને અલ્લાહની સામે તસ્લીમ કરે છે, અને જે કોઈ કાર્યોને તેના માલિકને સોંપે તે તકબ્બુર કરતો નથી જેમ શેતાને તકબ્બુર કર્યો અને આદમ (અલયહિસ્સલામ) ને સિજદો ન કર્યો. મોટા ભાગની ઉમ્મતોએ પયગંબરો (અલયહિમુસ્સલામ) સામે તકબ્બુર કર્યો અને તૌહીદે તેમને ફાયદો ન આપ્યો, જેમ ઇબ્લીસને તૌહીદથી ફાયદો ન થયો અને તે લાંબા સિજદાઓથી તેને કોઈ ફાયદો ન મળ્યો, તેણે એક જ સિજદામાં ચાર હજાર વર્ષ વિતાવ્યા અને અલ્લાહનો ઝિક્ર કરતો રહ્યો. તે આ સિજદાથી દુનિયા મેળવવા અને લાંબી ઉંમર માંગતો હતો. તે જ રીતે નમાઝ અને સદકાત પણ હિદાયત વગર કોઈ ફાયદો પહોંચાડતા નથી, માણસને નજાત આપતા નથી અને હકને દેખાડતા નથી."