التَّوْبَهًُْ حَبْلُ اللَّهِ وَ مَدَدُ عِنَایَتِهِ وَ لَا بُدَّ لِلْعَبْدِ مِنْ مُدَاوَمَهًِْ التَّوْبَهًِْ عَلَی کُلِّ حَالٍ وَ کُلُّ فِرْقَهًٍْ مِنَ الْعِبَادِ لَهُمْ تَوْبَهًٌْ فَتَوْبَهًُْ الْأَنْبِیَاءِ مِنِ اضْطِرَابِ السِّرِّ وَ تَوْبَهًُْ الْأَصْفِیَاءِ مِنَ التَّنَفُّسِ وَ تَوْبَهًُْ الْأَوْلِیَاءِ مِنْ تَلْوِینِ الْخَطَرَاتِ وَ تَوْبَهًُْ الْخَاصِّ مِنَ الِاشْتِغَالِ بِغَیْرِ اللَّهِ وَ تَوْبَهًُْ الْعَامِّ مِنَ الذُّنُوبِ وَ لِکُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مَعْرِفَهًٌْ وَ عِلْمٌ فِی أَصْلِ تَوْبَتِهِ وَ مُنْتَهَی أَمْرِهِ وَ ذَلِکَ یَطُولُ شَرْحُهُ هَاهُنَا فَأَمَّا تَوْبَهًُْ الْعَامِّ فَأَنْ یَغْسِلَ بَاطِنَهُ بِمَاءِ الْحَسْرَهًِْ وَ الِاعْتِرَافِ بِالْجِنَایَهًِْ دَائِماً وَ اعْتِقَادِ النَّدَمِ عَلَی مَا مَضَی وَ الْخَوْفِ عَلَی مَا بَقِیَ مِنْ عُمُرِهِ وَ لَا یَسْتَصْغِرَ ذُنُوبَهُ فَیَحْمِلَهُ ذَلِکَ إِلَی الْکَسَلِ وَ یُدِیمَ الْبُکَاءَ وَ الْأَسَفَ عَلَی مَا فَاتَهُ مِنْ طَاعَهًِْ اللَّهِ وَ یَحْبِسَ نَفْسَهُ عَنِ الشَّهَوَاتِ وَ یَسْتَغِیثَ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی لِیَحْفَظَهُ عَلَی وَفَاءِ تَوْبَتِهِ وَ یَعْصِمَهُ عَنِ الْعَوْدِ إِلَی مَا سَلَفَ وَ یَرُوضَ نَفْسَهُ فِی مَیَدَانِ الْجُهْدِ وَ الْعِبَادَهًِْ وَ یَقْضِیَ عَنِ الْفَوَائِتِ مِنَ الْفَرَائِضِ وَ یَرُدَّ الْمَظَالِمَ وَ یَعْتَزِلَ قُرَنَاءَ السَّوْءِ وَ یَسْهَرَ لَیْلَهُ وَ یَظْمَأَ نَهَارَهُ وَ یَتَفَکَّرَ دَائِماً فِی عَاقِبَتِهِ وَ یستهین {یَسْتَعِینَ} بِاللَّهِ سَائِلًا مِنْهُ الِاسْتِقَامَهًَْ فِی سَرَّائِهِ وَ ضَرَّائِهِ وَ یَثْبُتَ عِنْدَ الْمِحَنِ وَ الْبَلَاءِ کَیْلَا یَسْقُطَ عَنْ دَرَجَهًِْ التَّوَّابِینَ فَإِنَّ فِی ذَلِکَ طَهَارَهًًْ مِنْ ذُنُوبِهِ وَ زِیَادَهًًْ فِی عَمَلِهِ وَ رِفْعَهًًْ فِی دَرَجَاتِهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَلَیَعْلَمَنَّ اللهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ.
امام صادق (علیه السلام)- توبه ریسمان خداوند بزرگ است، و یاری و کشش عنایت و لطف اوست، و بنده را باید که پیوسته و در همه حال به مقتضای حال و جریان امور خود در حال توبه باشد، و برای هر فرقه و طائفه‌ای توبه‌ی مخصوصی است؛ پس توبه‌ی پیامبران الهی از مضطرب شدن باطن و به هم خوردن حالت اطمینان است. توبه اولیاء از عوارض رنگارنگ و تلوّن خاطر است که بر خلاف ثبوت و استقامت است. توبه اصفیاء و برگزیدگان حق از استراحت و فراغت و غفلت و کدورت می‌باشد که بر خلاف دوام توجّه است و توبه افراد خاص و بندگان مخصوص از مشغول بودن به غیر پروردگار است که توجّه به غیر خدا پیدا کرده و سر گرم به آن‌ها باشد، توبه عوام و عموم مردم از گناهان و معاصی و خلافها است. برای هرکدام از این اصناف و طبقات نسبت به موضوع توبه مخصوص خود و نتیجه توبه و هدف و برنامه خود معرفت و علم مخصوصی است که به دیگری صدق نمی‌کند، و شرح و تفصیل آن‌ها به طول می‌انجامد. پس در اینجا به توبه عمومی می‌پردازیم. و حقیقت توبه عوام این است که: باطن خود را که از معاصی آلوده و کدر شده است به اشک حسرت و ندامت بشوید، و به تقصیر و جنایت خود دائما اعتراف کند و در همه حال، و از صمیم دل بر اعمال سوء و غفلت گذشته خود اظهار پشیمانی کند، و پیوسته نسبت به آینده خود ترسناک و مضطرب باشد، و هرگز معصیت و خلاف را کوچک نشمارد، تا موجب جرأت و بی‌اعتنایی و کسل بودن او گردد. بر آنچه از طاعات خدا که از دستش رفته گریه و تاسّف را ادامه دهد؛ نفسش را از شهوات حبس کند؛ پس به پیشگاه خدای متعال استغاثه کند تا او را بر وفای به توبه حفظ نموده، از بازگشت به گذشته مصون دارد. و نیز خود را در میدان کوشش و عبادت ورزش دهد؛ واجبات از دست رفته را قضا کند؛ ردّ مظالم نماید؛ از همنشینان بد کناره گیرد؛ شبش را به بیداری و روزش را به تشنگی سپری سازد؛ دائما در عاقبتش بیندیشد؛ از خدا یاری جوید درحالی‌که از او در خوشی و ناراحتی خواستار کمک باشد، و به هنگام گرفتاریها و بلا پایدار بماند تا از درجه توابین سقوط نکند؛ که در این امور پاکی از گناهانش و زیادی در علمش (عملش) و بلندی در درجاتش نهفته است. خدای متعال فرموده: به یقین و تحقیق که خدای تعالی عالم و دانا است، به کسانی که در توبه خود صادق هستند و به آنان که در توبه کاذب هستند.
Imam Sadiq (peace be upon him): Repentance is the rope of Allah the Great, and the aid and pull of His care and grace. The servant must be in a state of repentance continuously and in every condition, according to what his state and the course of his affairs require. For every group and category there is a particular repentance. So the repentance of the divine prophets is from the inward being disturbed and the state of tranquility being upset. The repentance of the awliya (friends of Allah) is from various incidents and shifts of thought that are contrary to steadfastness and constancy. The repentance of the asfiya (chosen ones) and the elect of the Truth is from rest, leisure, heedlessness and clouding that go against continuous attention. The repentance of the special persons and particular servants is from being occupied with other than the Lord, that is, turning their attention to other than Allah and being engrossed in them. The repentance of the common people and generality of humankind is from sins, disobediences and violations. Each of these classes and ranks has, regarding the subject of his particular repentance and the result of his repentance and its purpose and program, a specific knowledge and awareness that does not apply to another, and their explanation and detail would be lengthy. So here we shall deal with the general repentance. The reality of the repentance of the common people is this: that one washes his inward, which has become polluted and clouded by sins, with the tears of regret and remorse, and constantly confesses his shortcoming and offence, and in every state, from the depth of his heart, expresses remorse for his past evil deeds and heedlessness, and is constantly fearful and anxious about his future, and never considers sin and violation as small, lest it lead to boldness, indifference and laziness. Let him continue weeping and grieving over the acts of obedience to Allah that have slipped from his hands; let him restrain his self from lusts; then let him call for help at the presence of Allah the Exalted so that He may preserve him in fulfilling his repentance and keep him safe from returning to the past. And let him train his self in the field of striving and worship; let him make up the obligatory duties he has missed; let him return the rights of the wronged; let him withdraw from evil companions; let him pass his night in wakefulness and his day in thirst; let him constantly reflect on his end; let him seek help from Allah, while asking Him for steadfastness in his ease and hardship, and let him remain firm at the times of trials and afflictions so that he does not fall from the rank of the repentant. For in these matters lies purification from his sins, and increase in his knowledge (his deeds), and elevation in his ranks. Allah the Exalted has said: Certainly and truly, Allah the Exalted is the Knower and the Aware, of those who are truthful in their repentance and of those who are false in their repentance.
ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): તૌબા (પશ્ચાત્તાપ) અલ્લાહ મહાનની દોરી છે, અને તેની ઇનાયત અને કૃપાની મદદ અને ખેંચાણ છે, અને બંદા માટે જરૂરી છે કે તે સતત અને દરેક હાલતમાં, પોતાની હાલત અને પોતાના કાર્યોના પ્રવાહની જરૂરિયાત મુજબ તૌબાની સ્થિતિમાં રહે, અને દરેક ફિરકા અને સમૂહ માટે ખાસ પ્રકારની તૌબા છે; તો ઈલાહી પયગંબરોની તૌબા બાતિન (અંતરાત્મા)ના અસ્વસ્થ થવા અને ઇત્મીનાનની હાલત ખલેલ પામવાથી છે. અવલિયાની તૌબા વિવિધ રંગોના પ્રસંગો અને વિચારોના પરિવર્તનથી છે જે સ્થિરતા અને દ્રઢતાની વિરુદ્ધ છે. અસ્ફિયા (પસંદ કરેલા) અને હકના પસંદ કરેલા લોકોની તૌબા આરામ, ફુરસત, ગફલત અને કલુષિતતાથી છે જે સતત ધ્યાનની વિરુદ્ધ છે, અને ખાસ લોકો અને ખાસ બંદાઓની તૌબા પરવરદિગાર સિવાય બીજા સાથે વ્યસ્ત રહેવાથી છે, કે તેઓ અલ્લાહ સિવાય બીજા તરફ ધ્યાન આપે અને તેમાં મગ્ન થાય. સામાન્ય લોકો અને આમ જનતાની તૌબા ગુનાહો, અવજ્ઞાઓ અને ઉલ્લંઘનોથી છે. આ દરેક વર્ગ અને શ્રેણી માટે પોતાના ખાસ તૌબાના વિષય અને તૌબાના પરિણામ અને પોતાના હેતુ અને કાર્યક્રમના સંબંધમાં ખાસ મઅરફત અને જ્ઞાન છે જે બીજા માટે લાગુ પડતું નથી, અને તેમની વ્યાખ્યા અને વિગત લાંબી થશે. તો અહીં આપણે સામાન્ય તૌબા વિશે વાત કરીએ છીએ. અને આમ લોકોની તૌબાની હકીકત આ છે: કે તેઓ પોતાના બાતિનને, જે ગુનાહોથી મલિન અને કલુષિત થયું છે, હસરત અને પશ્ચાત્તાપના આંસુઓથી ધુવે, અને પોતાની ભૂલ અને ગુનાહનો સતત એકરાર કરે અને દરેક હાલતમાં, દિલના ઊંડાણથી પોતાના ભૂતકાળના ખરાબ કાર્યો અને ગફલત પર પસ્તાવો કરે, અને પોતાના ભવિષ્ય વિશે સતત ડરેલો અને અસ્વસ્થ રહે, અને ગુનાહ અને ઉલ્લંઘનને ક્યારેય નાનું ન ગણે, જેથી તે તેની હિંમત, બેદરકારી અને આળસનું કારણ બને. અલ્લાહની જે ઇબાદતો તેના હાથમાંથી ગઈ છે તેના પર રડવું અને અફસોસ ચાલુ રાખે; પોતાના નફસને શહવતોથી રોકે; પછી અલ્લાહ તઆલાના દરબારમાં ફરિયાદ કરે જેથી તેને તૌબા પર કાયમ રાખે, અને ભૂતકાળમાં પાછા ફરવાથી સુરક્ષિત રાખે. અને પોતાને પ્રયત્ન અને ઇબાદતના મેદાનમાં કસરત આપે; ગુમાવેલી વાજિબાતોની કઝા કરે; મઝલૂમોના હકો પરત કરે; ખરાબ સાથીઓથી અલગ થાય; પોતાની રાત જાગરણથી અને પોતાનો દિવસ તરસથી પસાર કરે; સતત પોતાના અંજામ વિશે વિચારે; અલ્લાહથી મદદ માંગે જ્યારે કે તેની પાસેથી સુખ અને દુઃખમાં મદદનો ખ્વાહિશમંદ હોય, અને મુસીબતો અને બલાના સમયે દ્રઢ રહે જેથી તવ્વાબીન (તૌબા કરનારાઓ)ના દરજ્જાથી નીચે ન પડે; કારણ કે આ બાબતોમાં તેના ગુનાહોથી પવિત્રતા અને તેના ઇલ્મ (અમલ)માં વૃદ્ધિ અને તેના દરજ્જાઓમાં ઊંચાઈ છુપાયેલી છે. અલ્લાહ તઆલાએ ફરમાવ્યું: ખરેખર અને તહકીક કે અલ્લાહ તઆલા આલિમ અને જાણનાર છે, તેઓને જેઓ પોતાની તૌબામાં સાચા છે અને તેઓને જેઓ તૌબામાં ખોટા છે.