أمیرالمؤمنین ( عن أَبِی مَعْمَرٍ السَّعْدَانِی أَنَّ رَجُلًا أَتَی أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ عَلِیَّبْنَأَبِیطَالِبٍ (فَقَالَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (إِنِّی قَدْ شَکَکْتُ فِی کِتَابِ اللَّهِ الْمُنْزَلِ قَالَ لَهُ عَلِیٌّ (ثَکِلَتْکَ أُمُّکَ وَ کَیْفَ شَکَکْتَ فِی کِتَابِ اللَّهِ الْمُنْزَلِ قَالَ لِأَنِّی وَجَدْتُ الْکِتَابَ یُکَذِّبُ بَعْضُهُ بَعْضاً فَکَیْفَ لَا أَشُکُّ فِیهِ فَقَالَ عَلِیُّبْنُأَبِیطَالِبٍ (إِنَّ کِتَابَ اللَّهِ لَیُصَدِّقُ بَعْضُهُ بَعْضاً وَ لَا یُکَذِّبُ بَعْضُهُ بَعْضاً وَ لَکِنَّکَ لَمْ تُرْزَقْ عَقْلًا تَنْتَفِعُ بِهِ فَهَاتِ مَا شَکَکْتَ فِیهِ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ قَالَ لَهُ الرَّجُل ... أَجِدُ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ وَ رَأَی الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُواقِعُوها وَ قَالَ یَوْمَئِذٍ یُوَفِّیهِمُ اللهُ دِینَهُمُ الْحَقَّ وَ یَعْلَمُونَ أَنَّ اللهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِینُ وَ قَالَ وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا فَمَرَّةً یُخْبِرُ أَنَّهُمْ یَظُنُّونَ وَ مَرَّةً یُخْبِرُ أَنَّهُمْ یَعْلَمُونَ وَ الظَّنُّ شَکٌّ فَأَنَّی ذَلِکَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (وَ کَیْفَ لَا أَشُکُّ فِیمَا تَسْمَعُ ... قال (أَمَّا قَوْلُهُ إِنِّی ظَنَنْتُ أَنِّی مُلاقٍ حِسابِیَهْ وَ قَوْلُهُ یَوْمَئِذٍ یُوَفِّیهِمُ اللهُ دِینَهُمُ الْحَقَّ وَ یَعْلَمُونَ أَنَّ اللهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِینُ وَ قَوْلُهُ لِلْمُنَافِقِینَ وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا فَإِنَّ قَوْلَهُ إِنِّی ظَنَنْتُ أَنِّی مُلاقٍ حِسابِیَهْ یَقُولُ إِنِّی ظَنَنْتُ أَنِّی أُبْعَثُ فَأُحَاسَبُ لِقَوْلِهِ مُلاقٍ حِسابِیَهْ وَ قَوْلِهِ لِلْمُنَافِقِینَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا فَهَذَا الظَّنُّ ظَنُّ شَکٍّ فَلَیْسَ الظَّنُّ ظَنَّ یَقِینٍ وَ الظَّنُّ ظَنَّانِ ظَنُّ شَکَّ وَ ظَنُّ یَقِینٍ فَمَا کَانَ مِنْ أَمْرِ مَعَادٍ مِنَ الظَّنِّ فَهُوَ ظَنُّ یَقِینٍ وَ مَا کَانَ مِنْ أَمْرِ الدُّنْیَا فَهُوَ ظَنُّ شَکٍّ فَافْهَمْ مَا فَسَّرْتُ لَکَ قَالَ فَرَّجْتَ عَنِّی یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (فَرَّجَ اللَّهُ عَنْکَ.
امام علی ( ابومعمر سعدانی گوید: مردی خدمت حضرت امام علیّ‌بن‌ابی‌طالب (رسید و عرض کرد: «ای امیرمؤمنان (! من در کتاب نازل شده‌ی خداوند شک دارم». حضرت (به او فرمود: «مادرت به عزایت بنشیند! چگونه در کتاب نازل شده‌ی خداوند شک کرده ای»؟! عرض کرد: «بدان سبب که دیده ام آیات کتاب خدا یکدیگر را تکذیب می کنند، چگونه در آن شک نکنم»؟ حضرت (فرمود: «آیات کتاب خدا یکدیگر را تصدیق می کنند و هرگز تکذیب نمی‌کنند، امّا خِرَدی قسمت تو نشده است که از آن بهره جویی. حال بگو آنچه را که در کتاب خداوند عزّوجلّ بدان شک کرده ای». آن مرد گفت: ... یافته ام که خداوند تبارک‌وتعالی می فرماید: و گنهکاران، آتش [دوزخ] را می‌بینند و یقین می‌کنند که با آن درمی‌آمیزند. ( کهف/۵۳ ) و آن روز، خداوند جزای واقعی آنان را بی‌کم و کاست می‌دهد و می‌دانند که خداوند حق آشکار است!. ( نور/۲۵ ). و وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا یک‌بار خبر می دهد که آنان گمان می کنند و بار دیگر خبر می دهند که آنان می دانند، حال آنکه گمان، شک است. چگونه این ممکن است ای امیرمؤمنان (؟! چگونه در آن چه شنیدی شک نکنم»؟ ... فرمود: «امّا کلام حق تعالی: من یقین داشتم که [قیامتی در کار است و] به حساب اعمالم می‌رسم!. ( الحاقه/۲۰ ) آن روز، خداوند جزای واقعی آنان را بی‌کم و کاست می‌دهد و می‌دانند که خداوند حق آشکار است!. ( نور/۲۵ ) و کلام او به منافقان: من یقین داشتم که [قیامتی در کار است و] به حساب اعمالم می‌رسم!. ( الحاقه/۲۰ ) می‌فرماید که ظن داشتم که مبعوث می‌گردم و محاسبه می‌شوم. به کلام خداوند که فرموده مُلاقٍ حِسابِیَهْ و کلام آن جناب به منافقان: وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا این، ظنّ شک است و ظنّ یقین نیست. ظنّ بر دوگونه است: ظنّ شک و ظنّ یقین. آنچه که از ظن درباره‌ی امر معاد است، ظنّ یقین است و آنچه که از ظن درباره‌ی امر دنیاست، ظنّ شک است. پس آنچه را که برایت تفسیر کردم بفهم» آن مرد عرض کرد: «ای امیرالمؤمنین (اندوه مرا از بین بردی خدا اندوه را از تو ببرد».
Imam Ali (peace be upon him): Abu Ma'mar al-Sa'dani said: A man came to Imam Ali ibn Abi Talib (peace be upon him) and said: "O Commander of the Faithful (peace be upon him)! I have doubt about the Book of Allah that has been sent down." The Imam (peace be upon him) said to him: "May your mother mourn you! How have you come to doubt the Book of Allah that has been sent down?!" He said: "Because I have found that the verses of the Book of Allah contradict one another, so how should I not doubt it?" The Imam (peace be upon him) said: "The verses of the Book of Allah confirm one another and never contradict one another, but you have not been granted an intellect from which you can benefit. Now tell me what you have doubted in the Book of Allah the Mighty and Majestic." The man said: ... I have found that Allah the Blessed and Exalted says: "And the sinners will see the Fire and be certain that they will fall into it." (al-Kahf/53) And "On that Day, Allah will pay them in full their true recompense, and they will know that Allah is the Manifest Truth." (al-Nur/25) And وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا [and you thought of Allah various thoughts]. So once He informs that they think (have zann), and another time He informs that they know, whereas zann (thought/supposition) is doubt. How can this be, O Commander of the Faithful (peace be upon him)?! How should I not doubt what you have heard?" ... He (peace be upon him) said: "As for the words of Allah the Exalted: 'Indeed I was certain that [there is a Resurrection and] I would meet my reckoning!' (al-Haqqah/20), and 'On that Day, Allah will pay them in full their true recompense, and they will know that Allah is the Manifest Truth' (al-Nur/25), and His words to the hypocrites: 'Indeed I was certain that [there is a Resurrection and] I would meet my reckoning!' (al-Haqqah/20) — He is saying: I had zann (supposition) that I would be resurrected and taken to account, by His words مُلاقٍ حِسابِیَهْ [meeting my reckoning]. And His words to the hypocrites: وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا [and you thought of Allah various thoughts] — this zann is the zann of doubt, not the zann of certainty. Zann is of two kinds: the zann of doubt and the zann of certainty. Whatever of zann concerns the matter of the Hereafter is the zann of certainty, and whatever of zann concerns the matter of this world is the zann of doubt. So understand what I have explained to you." The man said: "O Commander of the Faithful (peace be upon him), you have relieved my sorrow; may Allah relieve your sorrow."
ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): અબૂ મઅમર સઅદાની કહે છે: એક વ્યક્તિ ઇમામ અલી ઇબ્ને અબી તાલિબ (અલયહિસ્સલામ)ની ખિદમતમાં આવ્યો અને અરજ કરી: "હે અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)! હું અલ્લાહની ઉતારેલી કિતાબમાં શંકા ધરાવું છું." ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ તેને ફરમાવ્યું: "તારી માતા તારા મરણમાં બેસે! તું અલ્લાહની ઉતારેલી કિતાબમાં કેવી રીતે શંકા કરી બેઠો?!" તેણે અરજ કરી: "એ કારણે કે મેં જોયું છે કે અલ્લાહની કિતાબની આયતો એકબીજાને જૂઠલાવે છે, હું તેમાં કેવી રીતે શંકા ન કરું?" ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "અલ્લાહની કિતાબની આયતો એકબીજાની પુષ્ટિ કરે છે અને ક્યારેય એકબીજાને જૂઠલાવતી નથી, પરંતુ તારા ભાગમાં એવી બુદ્ધિ આપવામાં આવી નથી કે જેનાથી તું લાભ મેળવે. હવે કહે કે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લની કિતાબમાં જેમાં તું શંકા ધરાવે છે તે શું છે." તે વ્યક્તિએ કહ્યું: ... મેં જોયું છે કે અલ્લાહ તબારક વ તઆલા ફરમાવે છે: "અને ગુનેહગારો [દોઝખની] આગ જુએ છે અને યકીન કરે છે કે તેઓ તેમાં પડી જશે." (કહફ/૫૩) અને "તે દિવસે, અલ્લાહ તેમનો સાચો બદલો પૂરેપૂરો આપશે અને તેઓ જાણી લેશે કે અલ્લાહ સ્પષ્ટ સત્ય છે!" (નૂર/૨૫). અને وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا [અને તમે અલ્લાહ વિશે વિવિધ ધારણાઓ કરતા હતા]. એક વાર ખબર આપે છે કે તેઓ ધારણા (ઝન્ન) કરે છે અને બીજી વાર ખબર આપે છે કે તેઓ જાણે છે, જ્યારે કે ધારણા શંકા છે. હે અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ), આ કેવી રીતે શક્ય છે?! જે તમે સાંભળ્યું તેમાં હું કેવી રીતે શંકા ન કરું?" ... ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "પણ હક્ક તઆલાનું કલામ: 'મને યકીન હતું કે [કયામત આવવાની છે અને] મારા અમલોના હિસાબમાં પહોંચીશ!' (અલ-હાક્કહ/૨૦), 'તે દિવસે, અલ્લાહ તેમનો સાચો બદલો પૂરેપૂરો આપશે અને તેઓ જાણી લેશે કે અલ્લાહ સ્પષ્ટ સત્ય છે!' (નૂર/૨૫) અને મુનાફિકોને ઉદ્દેશીને તેમનું કલામ: 'મને યકીન હતું કે [કયામત આવવાની છે અને] મારા અમલોના હિસાબમાં પહોંચીશ!' (અલ-હાક્કહ/૨૦) — ફરમાવે છે કે મને ધારણા હતી કે હું ઉઠાડવામાં આવીશ અને હિસાબ લેવામાં આવશે, અલ્લાહના કલામ مُلاقٍ حِسابِیَهْ [પોતાના હિસાબને મળનાર] મુજબ. અને તેમનું મુનાફિકોને ઉદ્દેશીને કલામ: وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا [અને તમે અલ્લાહ વિશે વિવિધ ધારણાઓ કરતા હતા] — આ ઝન્ન, શંકાનો ઝન્ન છે અને યકીનનો ઝન્ન નથી. ઝન્ન બે પ્રકારનો છે: શંકાનો ઝન્ન અને યકીનનો ઝન્ન. જે ઝન્ન મઆદ (પરલોક)ના મામલા વિશે હોય તે યકીનનો ઝન્ન છે, અને જે ઝન્ન દુનિયાના મામલા વિશે હોય તે શંકાનો ઝન્ન છે. તો જે મેં તમારા માટે તફસીર કરી છે તે સમજી લે." તે વ્યક્તિએ અરજ કરી: "હે અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ), તમે મારો ગમ દૂર કરી દીધો, અલ્લાહ તમારો ગમ દૂર કરે."