أمیرالمؤمنین ( رُوِیَ أَنَّ شَیْخاً حَضَرَ صِفِّینَ مَعَ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (فَقَالَ لَهُ أَخْبِرْنَا یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (عَنْ مَسِیرِنَا هَذَا إِلَی الشَّامِ أَ بِقَضَاءٍ کَانَ مِنَ اللَّهِ وَ قَدَرٍ قَالَ نَعَمْ یَا أَخَا أَهْلِ الشَّامِ وَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّهًَْ وَ بَرَأَ النَّسَمَهًَْ مَا وَطِئْنَا مَوْطِئاً وَ لَا هَبَطْنَا وَادِیاً وَ لَا عَلَوْنَا تَلْعَهًًْ إِلَّا بِقَضَاءٍ مِنَ اللَّهِ وَ قَدَرٍ فَقَالَ الشَّامِیُّ عِنْدَ اللَّهِ أَحْتَسِبُ عَنَایَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (وَ مَا أَظُنُّ أَنَّ لِی أَجْراً فِی سَعْیِی إِذْ کَانَ قَضَاءُ اللَّهِ عَلَیَّ وَ قَدَرُهُ فَقَالَ لَهُ (إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْظَمَ لَکُمُ الْأَجْرَ عَلَی مَسِیرِکُمْ وَ أَنْتُمْ سَائِرُونَ وَ عَلَی مَقَامِکُمْ وَ أَنْتُمْ مُقِیمُونَ وَ لَمْ تَکُونُوا فِی شَیْءٍ مِنْ حَالاتِکُمْ مُکْرَهِینَ وَ لَا إِلَیْهَا مُضْطَرِّینَ وَ لَا عَلَیْهَا مُجْبَرِینَ فَقَالَ الشَّامِیُّ فَمَا ذَاکَ الْقَضَاءُ وَ الْقَدَرُ الَّذِی سَاقَانَا وَ عَنْهُمَا کَانَ مَصِیرُنَا وَ انْصِرَافُنَا فَقَالَ (یَا أَخَا أَهْلِ الشَّامِ لَعَلَّکَ ظَنَنْتَهُ قَضَاءً لَازِماً وَ قَدَراً حَتْماً لَوْ کَانَ ذَلِکَ کَذَلِکَ لَبَطَلَ الثَّوَابُ وَ الْعِقَابُ وَ سَقَطَ الْوَعْدُ وَ الْوَعِیدُ وَ الْأَمْرُ وَ النَّهْیُ وَ مَا کَان الْمُحْسِنُ أَوْلَی بِثَوَابِ الْإِحْسَانِ مِنَ الْمُسِیءِ وَ الْمُسِیءُ أَوْلَی بِعُقُوبَهًِْ الذَّنْبِ مِنَ الْمُحْسِنِ تِلْکَ مَقَالَهًُْ عَبْدَهًِْ الْأَوْثَانِ وَ خُصَمَاءِ الرَّحْمَنِ وَ حِزْبِ الشَّیْطَانِ وَ شُهَدَاءِ الزُّورِ وَ قَدَرِیَّهًِْ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ مَجُوسِهَا إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَمَرَ عِبَادَهُ تَخْیِیراً وَ نَهَاهُمْ تَحْذِیراً وَ کَلَّفَ یَسِیراً وَ أَعْطَی عَلَی الْقَلِیلِ کَثِیراً وَ لَمْ یُطَعْ مُکْرِهاً وَ لَمْ یُعْصَ مَغْلُوباً وَ لَمْ یُکَلِّفْ عَسِیراً وَ لَمْ یُرْسِلِ الْأَنْبِیَاءَ لَعِباً وَ لَمْ یُنْزِلِ الْکِتَابَ إِلَی عِبَادِهِ عَبَثاً وَ لَا خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَیْنَهُمَا بَاطِلًا ذلِکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ عَذَابِ النَّارِ قَالَ الشَّامِیُّ فَمَا الْقَضَاءُ وَ الْقَدَرُ اللَّذَانِ کَانَ مَسِیرُنَا بِهِمَا وَ عَنْهُمَا قَالَ الْأَمْرُ مِنَ اللَّهِ بِذَلِکَ وَ الْحُکْمُ ثُمَّ تَلَا وَ کانَ أَمْرُ اللهِ قَدَراً مَقْدُوراً فَقَامَ الشَّامِیُّ فَرِحاً مَسْرُوراً لَمَّا سَمِعَ هَذَا الْمَقَالَ فَقَالَ فَرَّجْتَ عَنِّی فَرَّجَ اللَّهُ عَنْکَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِین (.
امام علی ( پیرمردی در جنگ صفین همراه امیرالمؤمنین علی (بود و گفت: «ای امیرالمؤمنین (! آیا این حرکت ما به شام طبق قضا و قدر الهی بوده است»؟ فرمود: «ای برادر شامی! آری، سوگند به آن‌کس که دانه را می‌شکافد و انسان‌ها را آفرید هیچ‌جا را نپیمودیم و در هیچ درّه‌ای فرود نیامدیم و بالای هیچ تپّه‌ای نرفتیم مگر به قضا و قدر خداوند»! مرد شامی گفت: «در این‌صورت رنج خود را به حساب خدا منظور می‌کنم، زیرا اگر به قضا و قدر خداوند بوده است فکر نمی‌کنم برای من در این کوششم پاداشی باشد». علی (فرمود: «همانا که خداوند برای شما در این مسیر چه در حال حرکت و چه در حال توقّف پاداش بزرگ منظور فرموده است، زیرا شما در هیچ مورد مجبور و مضطر و بدون اختیار نبوده‌اید». مرد شامی پرسید: «پس این قضا و قدری که ما را در این راه برده و آورده است، چیست»؟ فرمود: «ای برادر شامی! شاید در گمان خود آن را قضای لازم و قدر محتوم می‌دانی. آری، اگر چنین باشد، پاداش و عقاب و بیم و بشارت و فرمان‌دادن و بازداشتن همه باطل است و نیکوکار برای دریافت پاداشِ نیکو سزاوارتر از گنهکار نیست و گنهکار برای شکنجه شدن سزاوارتر از نیکوکار نیست. این گفتار بت‌پرستان و دشمنان خدا و گروه شیطان است و سخن کسانی است که دروغ و بهتان می‌زنند و سخن معتقدان به قَدَر و مجوس این امّت است. همانا خداوند به بندگان خود فرمان تخییری (اختیاری) و نهی تحذیری و تکلیف آسان و اندک فرموده است و در قبال اعمالِ کم پاداش بسیار عطا می‌نماید و هرگز او را به زور اطاعت نمی‌کنند و به اجبار معصیّت نمی‌ورزند و تکلیف دشوار بر کسی نیست. خداوند متعال پیامبران (را یاوه و بازیچه و کتاب را بیهوده نفرستاده است و آسمان‌ها و زمین و آنچه را میان آن‌هاست، بیهوده نیافریده است. این گمان کافران است وای بر کافران از آتش [دوزخ]. ( ص/۲۷ ) مرد شامی گفت: «پس منظور از قضا و قدری که رفت و برگشت ما به آن بستگی دارد، چیست»؟ فرمود: «فرمان و حکم خداوند که در این مورد است و سپس این آیه را تلاوت فرمود: وَ کانَ أَمْرُ اللهِ قَدَراً مَقْدُوراً مرد شامی وقتی این سخن را شنید، شادمان برخاست و گفت: «ای امیرالمؤمنین (! گره از کارم گشودی، خداوند برایت گشایش قرار دهد.
Imam Ali (peace be upon him): An old man was with Amir al-Mu'minin Ali (peace be upon him) at the Battle of Siffin and said, "O Amir al-Mu'minin! Was this march of ours to Sham according to the decree and destiny of Allah?" He said, "O brother of the people of Sham! Yes, by the One who splits the seed and created human beings, we did not traverse any place, nor descend into any valley, nor climb any hill, except by the decree and destiny of Allah!" The man of Sham said, "In that case, I count my hardship in Allah's account, for if it was by Allah's decree and destiny, I do not think there is any reward for me in this effort." Ali (peace be upon him) said, "Indeed, Allah has ordained a great reward for you on this journey, both while you were moving and while you were halting, for in none of your states were you compelled, coerced, or without free will." The man of Sham asked, "Then what is this decree and destiny that took us on this path and brought us back?" He said, "O brother of the people of Sham! Perhaps in your mind you consider it a binding decree and an inevitable destiny. Indeed, if that were so, reward and punishment, warning and glad tidings, commanding and forbidding — all would be void; and the doer of good would not be more deserving of the reward of goodness than the sinner, and the sinner would not be more deserving of punishment than the doer of good. This is the saying of the idol worshippers, the enemies of Allah, the party of Satan; it is the speech of those who lie and slander, and the speech of the believers in [compulsive] qadar and the Magians of this ummah. Indeed, Allah commanded His servants by way of free choice, and forbade them by way of warning, and imposed easy and light obligations, and grants abundant reward in return for few deeds. He is never obeyed by force, nor disobeyed by being overpowered, nor has He obligated anyone with what is difficult. Allah the Exalted did not send the prophets (peace be upon them) as jest and play, nor did He send down the Book in vain, nor did He create the heavens and the earth and what is between them in vain. ذلِکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مِنَ النَّارِ [That is the thought of those who disbelieve; so woe to those who disbelieve because of the Fire.] (Sad/27)" The man of Sham said, "Then what is meant by the decree and destiny upon which our going and returning depended?" He said, "The command and ruling of Allah in this matter," and then he recited this verse: وَ کانَ أَمْرُ اللهِ قَدَراً مَقْدُوراً [And the command of Allah is a decree determined.] When the man of Sham heard these words, he stood up joyful and delighted and said, "O Amir al-Mu'minin! You have relieved me of my difficulty; may Allah bring relief to you."
ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): સિફ્ફીનની જંગમાં એક વૃદ્ધ પુરુષ અમીરુલ મોઅમેનીન અલી (અલયહિસ્સલામ) સાથે હતો અને તેણે કહ્યું: "હે અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)! શું અમારી આ શામ તરફની હિલચાલ અલ્લાહની કઝા અને કદર મુજબ હતી?" તમે ફરમાવ્યું: "હે શામી ભાઈ! હા, તે હસ્તીના સોગંદ જે દાણાને ચીરે છે અને માણસોને પૈદા કરે છે, અમે કોઈ જગ્યાએ ચાલ્યા નથી, કોઈ ખીણમાં ઉતર્યા નથી અને કોઈ ટેકરી પર ચઢ્યા નથી સિવાય કે અલ્લાહની કઝા અને કદરથી!" શામી માણસે કહ્યું: "એ સૂરતમાં હું મારી તકલીફ અલ્લાહના હિસાબમાં ગણું છું, કારણ કે જો તે અલ્લાહની કઝા અને કદરથી હતું તો હું નથી માનતો કે મારી આ કોશિશ માટે મને કોઈ પુરસ્કાર મળે." અલી (અલયહિસ્સલામ) એ ફરમાવ્યું: "ખરેખર અલ્લાહે તમારા આ પ્રવાસમાં, ચાહે ચાલવાની હાલતમાં હો કે થોભવાની હાલતમાં, તમારા માટે મોટો પુરસ્કાર નક્કી કર્યો છે, કારણ કે તમે કોઈ પણ સ્થિતિમાં મજબૂર, વિવશ કે ઇખ્તિયાર વગરના ન હતા." શામી માણસે પૂછ્યું: "તો પછી આ કઝા અને કદર, જે અમને આ રસ્તે લઈ ગઈ અને પાછી લાવી, તે શું છે?" તમે ફરમાવ્યું: "હે શામી ભાઈ! કદાચ તું તારા ખયાલમાં તેને લાઝિમ કઝા અને હતમી કદર સમજતો હોય. હા, જો એવું હોય તો પુરસ્કાર અને શિક્ષા, ડર અને ખુશખબર, હુકમ આપવો અને રોકવો - બધું જ બાતિલ થઈ જાય, અને નેક કામ કરનાર નેકીના પુરસ્કાર માટે ગુનેગાર કરતાં વધુ હકદાર ન રહે, અને ગુનેગાર સજા માટે નેક કામ કરનાર કરતાં વધુ હકદાર ન રહે. આ બુત પરસ્તોની અને અલ્લાહના દુશ્મનોની અને શેતાનના જૂથની વાત છે, અને એ લોકોની વાત છે જેઓ જૂઠ અને બોહતાન લગાવે છે, અને આ ઉમ્મતના કદરના માનનારાઓ અને મજૂસીઓની વાત છે. ખરેખર અલ્લાહે પોતાના બંદાઓને તખ્યીરી (ઇખ્તિયારી) હુકમ અને તહઝીરી નહી અને આસાન તથા થોડું તકલીફ ફરમાવ્યું છે, અને થોડા આમાલના બદલામાં ઘણો પુરસ્કાર આપે છે, અને તેની ઇતાઅત ક્યારેય જબરદસ્તીથી કરવામાં આવતી નથી અને તેની નાફરમાની મજબૂરીથી કરવામાં આવતી નથી, અને કોઈ પર મુશ્કેલ તકલીફ નથી. અલ્લાહ તઆલાએ પયગંબરો (અલયહિમુસ્સલામ) ને રમત તરીકે અને કિતાબને બિનજરૂરી નથી મોકલી, અને આસમાનો અને જમીન અને જે તેમની વચ્ચે છે તેને બિનજરૂરી નથી પૈદા કરેલ. ذلِکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مِنَ النَّارِ [આ કાફિરોનો ખયાલ છે; તો કાફિરો માટે [દોઝખની] આગથી અફસોસ છે.] (સૂરએ સાદ/27)" શામી માણસે કહ્યું: "તો પછી કઝા અને કદરથી શું મુરાદ છે જેની સાથે અમારું જવું અને પાછું આવવું જોડાયેલું છે?" તમે ફરમાવ્યું: "અલ્લાહનો હુકમ અને ફેંસલો જે આ બાબતમાં છે," અને પછી આ આયત તિલાવત ફરમાવી: وَ کانَ أَمْرُ اللهِ قَدَراً مَقْدُوراً [અને અલ્લાહનો હુકમ નક્કી કરેલ તકદીર છે.] જ્યારે શામી માણસે આ વાત સાંભળી, તે ખુશ થઈને ઊભો થયો અને બોલ્યો: "હે અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)! તમે મારી મુશ્કેલી હલ કરી દીધી, અલ્લાહ તમારા માટે આસાની પૈદા કરે."