سورة ص

Verse 71 of 88

38:71

إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طينٍ

[به خاطر بياور] هنگامى را كه پروردگارت به فرشتگان گفت: «من بشرى را از گِل مى‌آفرينم».

When your Lord said to the angels; Surely I am going to create a mortal from dust:

જ્યારે તારા પરવરદિગારે ફરિશ્તાઓને કહ્યું કે ખરેખર હું માટીમાંથી એક માણસ બનાવનાર છું.

أمیرالمؤمنین (علیه السلام) Imam Ali, Commander of the Faithful (peace be upon him) ઇમામ અલી, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)

عَنِ الْأَصْبَغِ‌بْنِ‌نُبَاتَهًَْ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَ عَلِیّاً (علیه السلام) عَنِ الرُّوحِ قَالَ لَیْسَ هُوَ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) قَالَ عَلِیٌّ (علیه السلام) جَبْرَئِیلُ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ وَ الرُّوحُ غَیْرُ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) وَ کَانَ الرَّجُلُ شَاکّاً فَکَبُرَ ذَلِکَ عَلَیْهِ فَقَالَ لَقَدْ قُلْتَ عَظِیماً مَا أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ یَزْعُمُ أَنَّ الرُّوحَ غَیْرُ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) قَالَ (علیه السلام) أَنْتَ ضَالٌّ تَرْوِی عَنْ أَهْلِ الضَّلَالِ یَقُولُ اللَّهُ لِنَبِیِّهِ أَتی أَمْرُ اللهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ سُبْحانَهُ وَ تَعالی عَمَّا یُشْرِکُونَ یُنَزِّلُ الْمَلائِکَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلی مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ فَالرُّوحُ غَیْرُ الْمَلَائِکَةِ وَ قَالَ لَیْلَهًُْ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلائِکَهًُْ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ وَ قَالَ یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا وَ قَالَ لِآدَمَ (علیه السلام) وَ جَبْرَئِیلُ یَوْمَئِذٍ مَعَ الْمَلَائِکَهًِْ إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ فَسَجَدَ جَبْرَئِیلُ مَعَ الْمَلَائِکَهًِْ لِلرُّوحِ.

امام علی (علیه السلام)- اصبغ‌بن‌نباته گوید: مردی از علی (علیه السلام) پرسید که: «روح چیست؟ آیا جبرئیل نیست»؟ علی (علیه السلام) گفت: «جبرئیل از ملائکه است و روح غیر از جبرئیل است». آن مرد در تردید بود و [این سخن بر او سنگین آمد] گفت: «سخنی شگفت گفتی، [سخن بزرگی را مدّعی شدی] هیچ‌یک از مردم نپندارد که روح غیر از جبرئیل باشد». امام (علیه السلام) فرمود: «تو مردی گمراهی و از گمراهان نقل سخن می‌کنی خدای تعالی به پیامبرش می‌گوید: فرمان خدا [برای مجازات مشرکان و مجرمان]، فرا رسیده است برای آن عجله نکنید! منزّه و برتر است خداوند از آنچه همتای او قرار می‌دهند! فرشتگان را با روح (الهی) بفرمانش بر هرکس از بندگانش بخواهد نازل می‌کند. ( نحل/۲-۱ ). پس روح غیر از ملائکه است و نیز گوید: شب قدر بهتر از هزار ماه است! فرشتگان و «روح» در آن شب به اذن پروردگارشان. ( قدر/۴-۳ ) و گفت: روزی که «روح» و «ملائکه» در یک صف می‌ایستند. ( نبأ/۳۸ ). و نیز درباره‌ی آدم (علیه السلام) گفت: من بشری را از گل می‌آفرینم! هنگامی‌که آن را نظام بخشیدم و از روح خود در آن دمیدم، برای او به سجده افتید!. ( ص/۷۲-۷۱ ) این خطاب به ملائکه بود و جبرئیل نیز از ملائکه بود. پس جبرئیل با ملائکه برای روح سجده کردند».

Imam Ali (peace be upon him): Asbagh ibn Nubata said: A man asked Ali (peace be upon him): "What is the Ruh (spirit)? Is it not Jibra'il?" Ali (peace be upon him) said: "Jibra'il is one of the angels, and the Ruh is other than Jibra'il." The man was in doubt and [this saying was hard on him] and said: "You have said something astonishing, [you have claimed a great matter]; no one among the people supposes that the Ruh is other than Jibra'il." The Imam (peace be upon him) said: "You are a misguided man and you quote from those who are misguided. Allah the Exalted says to His Prophet: أَتی أَمْرُ اللهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ سُبْحانَهُ وَ تَعالی عَمَّا یُشْرِکُونَ یُنَزِّلُ الْمَلائِکَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلی مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ [The command of Allah [for punishing the polytheists and criminals] has come, so do not seek to hasten it! Glorified and exalted is Allah above what they associate as His equals! He sends down the angels with the Ruh (divine spirit) by His command upon whomever He wills of His servants] (Nahl/1-2). So the Ruh is other than the angels. And He also says: لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ [The Night of Qadr is better than a thousand months! The angels and the Ruh descend on that night by the permission of their Lord] (Qadr/3-4). And He said: یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا [The day when the Ruh and the angels stand in one row] (Naba'/38). And He also said concerning Adam (peace be upon him): إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ [Indeed I am creating a human being from clay! When I have proportioned him and breathed into him of My spirit, fall down in prostration to him!] (Sad/71-72). This address was to the angels, and Jibra'il too was one of the angels. So Jibra'il prostrated together with the angels to the Ruh."

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): અસ્બગ બિન નુબાતા કહે છે: એક માણસે અલી (અલયહિસ્સલામ)ને પૂછ્યું: "રૂહ શું છે? શું તે જિબ્રઈલ નથી?" અલી (અલયહિસ્સલામ)એ કહ્યું: "જિબ્રઈલ ફરિશ્તાઓમાંથી છે અને રૂહ જિબ્રઈલ સિવાય છે." તે માણસ શંકામાં હતો અને [આ વાત તેના પર ભારે પડી] કહ્યું: "તમે અજીબ વાત કહી, [મોટી વાતનો દાવો કર્યો]; લોકોમાંથી કોઈ એવું નથી માનતું કે રૂહ જિબ્રઈલ સિવાય હોય." ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "તું ગુમરાહ માણસ છે અને ગુમરાહો પાસેથી વાત નકલ કરે છે. અલ્લાહ તઆલા પોતાના પયગંબરને ફરમાવે છે: أَتی أَمْرُ اللهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ سُبْحانَهُ وَ تَعالی عَمَّا یُشْرِکُونَ یُنَزِّلُ الْمَلائِکَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلی مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ [અલ્લાહનો હુકમ [મુશરિકો અને ગુનેહગારોની સજા માટે] આવી પહોંચ્યો છે, તેની ઉતાવળ ન કરો! અલ્લાહ પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ છે તે વસ્તુઓથી જેને તેઓ તેનો સમકક્ષ ઠરાવે છે! તે પોતાના બંદાઓમાંથી જેને ચાહે તેના પર પોતાના હુકમથી ફરિશ્તાઓને રૂહ (ઇલાહી) સાથે ઉતારે છે] (નહલ/૧-૨). તો રૂહ ફરિશ્તાઓ સિવાય છે. અને એમ પણ કહે છે: લَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ [શબે કદર હજાર મહિનાઓથી શ્રેષ્ઠ છે! ફરિશ્તાઓ અને "રૂહ" તે રાત્રે તેમના પરવરદિગારની ઇજાઝતથી ઉતરે છે] (કદ્ર/૩-૪). અને ફરમાવ્યું: یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا [જે દિવસે "રૂહ" અને "ફરિશ્તાઓ" એક સફમાં ઊભા હશે] (નબા/૩૮). અને એમ પણ આદમ (અલયહિસ્સલામ) વિશે ફરમાવ્યું: إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ [હું માટીથી એક માણસ પેદા કરું છું! જ્યારે હું તેને ઘડી લઉં અને તેમાં મારી રૂહથી ફૂંક મારું ત્યારે તેને સિજદો કરો!] (સાદ/૭૧-૭૨). આ સંબોધન ફરિશ્તાઓને હતું અને જિબ્રઈલ પણ ફરિશ્તાઓમાંથી હતા. તો જિબ્રઈલે ફરિશ્તાઓની સાથે રૂહને સિજદો કર્યો."

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَبِسَ الْعِزَّ وَ الْکِبْرِیَاءَ وَ اخْتَارَهُمَا لِنَفْسِهِ دُونَ خَلْقِهِ وَ جَعَلَهُمَا حِمًی وَ حَرَماً عَلَی غَیْرِهِ وَ اصْطَفَاهُمَا لِجَلَالِهِ وَ جَعَلَ اللَّعْنَهًَْ عَلَی مَنْ نَازَعَهُ فِیهِمَا مِنْ عِبَادِهِ ثُمَّ اخْتَبَرَ بِذَلِکَ مَلَائِکَتَهُ الْمُقَرَّبِینَ لِیَمِیزَ الْمُتَوَاضِعِینَ مِنْهُمْ مِنَ الْمُسْتَکْبِرِینَ فَقَالَ سُبْحَانَهُ وَ هُوَ الْعَالِمُ بِمُضْمَرَاتِ الْقُلُوبِ وَ مَحْجُوبَاتِ الْغُیُوبِ إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ فَسَجَدَ الْمَلائِکَهًُْ کُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ إِلَّا إِبْلِیسَ اعْتَرَضَتْهُ الْحَمِیَّهًُْ فَافْتَخَرَ عَلَی آدَمَ (علیه السلام) بِخَلْقِهِ وَ تَعَصَّبَ عَلَیْهِ لِأَصْلِهِ فَعَدُوُّ اللَّهِ إِمَامُ الْمُتَعَصِّبِینَ وَ سَلَفُ الْمُسْتَکْبِرِینَ الَّذِی وَضَعَ أَسَاسَ الْعَصَبِیَّهًِْ وَ نَازَعَ اللَّهَ رِدَاءَ الْجَبْرِیَّهًِْ وَ ادَّرَعَ لِبَاسَ التَّعَزُّزِ وَ خَلَعَ قِنَاعَ التَّذَلُّلِ أَ لَا تَرَوْنَ کَیْفَ صَغَّرَهُ اللَّهُ بِتَکَبُّرِهِ وَ وَضَعَهُ بِتَرَفُّعِهِ فَجَعَلَهُ فِی الدُّنْیَا مَدْحُوراً وَ أَعَدَّ لَهُ فِی الْآخِرَهًِْ سَعِیراً.

امام علی (علیه السلام)- حمد خدای را که لباس عزّت و بزرگواری شایسته‌ی اوست و این دو صفت را نه برای آفریده‌هایش بلکه به خود اختصاص داد و آن‌ها را قرقگاه و حریم خود نمود و بر دیگران ممنوع کرد و هر دو را محض جلالت و عظمت خویش برگزید و بر هرکس از بندگانش که در این دو صفت با او به ستیز برخاست لعنت مقرّر کرد. آنگاه با این دو وصف فرشتگان مقرّب خود را آزمایش نمود، تا خاکساران آنان را از گردنکشان جدا کند، پس با اینکه به آنچه در دل‌ها مستور است و از غیوب هستی که از نظرها محجوب است داناست، خطاب به فرشتگان فرمود: إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ جز ابلیس تمام فرشتگان سجده کردند که کبر و نخوت به او روی آورد و به آفرینش خویش به آدم (علیه السلام) فخر کرد و به خاطر ریشه‌اش که از آتش بود بر او تعصّب ورزید. این دشمن خداوند پیشوای اهل تعصّب و پیشرو گردنکشان است که بنیاد عصبیّت را بنا کرد و با خداوند در لباس عزّت و کبریایی به ستیز برخاست و آن لباس عزّت را بر خود پوشید و جامه‌ی فروتنی و خاکساری را درآورد. نمی‌بینید خداوند چگونه او را محض تکبّرش به شدّت تحقیر کرد و به‌سبب گردنکشی به چاه سرافکندگی در انداخت؟! پس او را در دنیا طرد از رحمت نمود و برای وی در آخرت آتش فروزان مهیّا ساخت.

Imam Ali (peace be upon him): Praise be to Allah, to whom the garment of might and majesty befits; He designated these two attributes not for His creation but for Himself alone, and made them His preserve and His sanctuary, forbidden to others, and chose them purely for His own glory and greatness, and decreed a curse upon any of His servants who contended with Him in these two attributes. Then, with these two attributes, He tested His nearest angels, to distinguish the humble among them from the arrogant. So, though He knows what is hidden in hearts and the unseen of existence that is veiled from sight, He addressed the angels saying: إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ [Indeed I am creating a human being from clay! When I have proportioned him and breathed into him of My spirit, fall down in prostration to him]. All the angels prostrated except Iblis, who was overcome by pride and arrogance, and boasted over Adam (peace be upon him) with his own creation, and displayed prejudice against him on account of his origin, which was of fire. This enemy of Allah is the leader of the people of prejudice and the forerunner of the arrogant, who laid the foundation of bigotry, and contended with Allah in the garment of might and grandeur, and clothed himself in that garment of might, and cast off the robe of humility and lowliness. Do you not see how Allah severely humiliated him for his arrogance, and because of his haughtiness cast him into the pit of disgrace?! So He drove him from mercy in this world and prepared for him in the Hereafter a blazing fire.

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): સર્વ પ્રશંસા અલ્લાહ માટે છે કે જેને ઇઝ્ઝત અને બુઝુર્ગીનો લિબાસ શોભે છે, અને આ બે સિફતોને પોતાની મખલૂક માટે નહીં, બલ્કે પોતાના માટે ખાસ કરી, અને તેમને પોતાનો કુરૂક ગાહ અને હરમ બનાવ્યાં, અને બીજાઓ પર હરામ કર્યાં, અને બંને પોતાની જલાલત અને અઝમત માટે ફક્ત પસંદ કર્યાં, અને પોતાના બંદાઓમાંથી જે કોઈ પણ આ બે સિફતોમાં તેની સાથે ઝઘડો કરે તેના પર લાનત મુકરરર કરી. પછી આ બે વસફોથી પોતાના મુકર્રબ ફરિશ્તાઓની આઝમાયશ કરી, જેથી નમ્રોને ગર્દનકશોથી અલગ કરે. તો, જોકે તે દિલોમાં જે છુપાયેલું છે અને ગૈબોમાંથી જે નજરોથી છુપું છે તે જાણે છે, તેમ છતાં ફરિશ્તાઓને સંબોધીને ફરમાવ્યું: إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ [ખરેખર હું માટીથી એક માણસ પેદા કરું છું! જ્યારે હું તેને ઘડી લઉં અને તેમાં મારી રૂહથી ફૂંક મારું ત્યારે તેને સિજદો કરો]. ઇબ્લીસ સિવાય તમામ ફરિશ્તાઓએ સિજદો કર્યો; તેને કિબ્ર અને ઘમંડ આવ્યો, અને પોતાની આફરીનશ પર આદમ (અલયહિસ્સલામ) સામે ફખ્ર કર્યો, અને તેની જડ, જે આગની હતી, ના કારણે તેની સામે તઅસ્સુબ કર્યો. આ અલ્લાહનો દુશ્મન તઅસ્સુબવાળાઓનો પેશવા છે અને ગર્દનકશોનો પેશરવ છે, જેણે તઅસ્સુબનો પાયો નાખ્યો, અને અલ્લાહ સાથે ઇઝ્ઝત અને કિબ્રિયાઈના લિબાસમાં ઝઘડો કર્યો, અને તે ઇઝ્ઝતના લિબાસને પોતાના પર પહેર્યો, અને નમ્રતા અને ખાકસારીના જામાને ઉતારી નાખ્યો. જોતા નથી કે અલ્લાહે તેને તેના તકબ્બુરના કારણે કેવો સખત અપમાનિત કર્યો અને ગર્દનકશીના કારણે તેને શરમના કૂવામાં નાખી દીધો?! તો તેને દુનિયામાં રહમતથી કાઢી મૂક્યો અને આખેરતમાં તેના માટે સળગતી આગ તૈયાર કરી.