سورة الحجرات

Verse 6 of 18

49:6

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمينَ

اى كسانى‌كه ايمان آورده‌ايد! اگر شخص فاسقى خبرى براى شما بياورد، درباره‌ی آن تحقيق كنيد، مبادا به گروهى از روى ناآگاهى آسيب برسانيد و از كرده‌ی خود پشيمان شويد.

O you who believe! if an evil-doer comes to you with a report, look carefully into it, lest you harm a people in ignorance, then be sorry for what you have done.

અય ઇમાન લાવનારાઓ! અગર તમારી પાસે કોઇ ફાસિક ખબર લઇને આવે તો તેની સચ્ચાઇની ખાતરી કરી લો, જેથી એમ ન બને કે કોઇ કોમને અજાણતા નુકસાન પહોંચાડી દયો, અને પછી તમે જે કર્યું છે તેના માટે તમને પસ્તાવો કરવો પડે.

#1 سبب نزول Reason for revelation શાને નુઝૂલ

الرّسول (صلی الله علیه و آله) The Prophet (peace be upon him and his family) રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)

عَن جَابِرِ‌بْنِ‌عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ (رحمة الله علیه) قَال: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) الْوَلِیدَ بْنَ‌عُقْبَهًَْ بْنِ‌أَبِی‌مُعَیْطٍ إِلَی بَنِی‌وَلِیعَهًَْ قَالَ وَ کَانَتْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُمْ شَحْنَاءُ فِی الْجَاهِلِیَّهًِْ قَالَ فَلَمَّا بَلَغَ إِلَی بَنِی وَلِیعَهًَْ اسْتَقْبَلُوهُ لِیَنْظُرُوا مَا فِی نَفْسِهِ قَالَ فَخَشِیَ الْقَوْمَ فَرَجَعَ إِلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ بَنِی‌وَلِیعَهًَْ أَرَادُوا قَتْلِی وَ مَنَعُونِیَ الصَّدَقَهًَْ فَلَمَّا بَلَغَ بَنِی وَلِیعَهًَْ الَّذِی قَالَ لَهُمُ الْوَلِیدُ‌بْنُ‌عُقْبَهًَْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لَقُوا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله) لَقَدْ کَذَبَ الْوَلِیدُ وَ لَکِنْ کَانَ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ شَحْنَاءُ فِی الْجَاهِلِیَّهًِْ فَخَشِینَا أَنْ یُعَاقِبَنَا بِالَّذِی بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ قَالَ فَقَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) لَتَنْتَهُنَّ یَا بَنِی‌وَلِیعَهًَْ أَوْ لَأَبْعَثَنَّ إِلَیْکُمْ رَجُلًا عِنْدِی کَنَفْسِی فَقَتَلَ مُقَاتِلِیکُمْ وَ سَبَی ذَرَارِیَّکُمْ هُوَ هَذَا حَیْثُ تَرَوْنَ ثُمَّ ضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَی کَتِفِ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) وَ أَنْزَلَ اللَّهُ فِی الْوَلِیدِ هَذِهِ الْآیَهًَْ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- جابر (رحمة الله علیه) گوید: حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) ولیدبن‌عقبه را به بنی ولیعه فرستاد تا صدقات ایشان را فرا گیرد و میان ولید و ایشان در جاهلیّت خونی واقع بوده، چون خبر آمدن ولید بشنیدند از سر عداوت دیرینه گذشته طرح محبّت مجدّد انداختند، و مردم بسیار از روی تعظیم و اجلال به استقبال وی بیرون آمدند، ولید پنداشت که به مقاتله او می‌آیند فرار نموده نزد حضرت رسالت (صلی الله علیه و آله) آمده به عرض رسانید که بنی‌ولیعه قصد قتل من کردند و از دادن زکات ابا نمودند، چون بنی‌ولیعه از این خبر واقف شدند آمدند نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و گفتند: «ولید دروغ می‌گوید؛ ولیکن در میان ما خونی بود ترسیدیم که مبادا ما را به آن معاقب سازد، امّا سرکشی نکردیم». آن حضرت فرمود: «می‌باید که باز ایستید از مخالفت شما ای بنی‌ولیعه و اگر نه بفرستم کسی را در میان شما که به منزله‌ی نفس من است که با قتال‌کنندگان شما و سبی‌کنندگان ذراری شما مقاتله کند و او این است که بهترین آن کس است، همان‌طور که می‌بینید». و دست مبارک بر دوش امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌زد و این می‌فرمود. آنگاه این آیه نازل شد در شأن ولیدبن‌عقبه که یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ.

The Prophet (peace be upon him and his family) — Jabir (may Allah have mercy on him) said: The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) sent Walid ibn Uqba to Banu Wali'a to collect their alms. There had been bloodshed between Walid and them in the Jahiliyya. When they heard the news of Walid's coming, they set aside their old enmity and laid down a fresh course of affection, and a great many people came out to receive him with honour and reverence. Walid supposed that they were coming to fight him, so he fled and came to the Messenger (peace be upon him and his family) and reported that Banu Wali'a had sought to kill him and had refused to pay the zakat. When Banu Wali'a learned of this report, they came to the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) and said: "Walid is lying; but between us and him there was bloodshed, and we feared he might punish us for it — yet we did not rebel." The Prophet said: "You must desist from your opposition, O Banu Wali'a; otherwise I shall send to you a man who is as my own self, who will fight those of you who fight and those of you who take your offspring captive — and he is this one, the best of them, as you see." And he was striking his blessed hand upon the shoulder of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) as he said this. Then this verse was revealed concerning Walid ibn Uqba: يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمينَ [O you who believe! if an evil-doer comes to you with a report, look carefully into it, lest you harm a people in ignorance, then be sorry for what you have done].

પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) — જાબિર (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ) કહે છે: રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) એ વલીદ બિન ઉકબા ને બની વલીઆ પાસે તેમની સદકાત વસૂલ કરવા મોકલ્યા, અને વલીદ તથા તેમની વચ્ચે જાહિલિય્યતના જમાનામાં ખૂનનો મામલો બની ગયો હતો. જ્યારે તેમણે વલીદના આવવાના સમાચાર સાંભળ્યા, ત્યારે જૂની દુશ્મની બાજુ પર મૂકીને ફરી મોહબ્બતનો પાયો નાખ્યો, અને ઘણા લોકો સન્માન અને આદર સાથે તેમના સ્વાગત માટે બહાર આવ્યા. વલીદે વિચાર્યું કે તેઓ તેમની સાથે લડવા આવી રહ્યા છે, તેથી તે ભાગીને હઝરત રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ની પાસે આવ્યા અને અરજ કરી કે બની વલીઆએ મને કત્લ કરવાનો ઇરાદો કર્યો હતો અને ઝકાત આપવાથી ઇનકાર કર્યો. જ્યારે બની વલીઆને આ સમાચારની જાણ થઈ, ત્યારે તેઓ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પાસે આવ્યા અને કહ્યું: "વલીદ જૂઠું બોલે છે; પરંતુ અમારી અને તેમની વચ્ચે ખૂનનો મામલો હતો, અમને ડર હતો કે ક્યાંક તે અમને તેની સજા ન આપે, પરંતુ અમે બગાવત ન કરી." તે હઝરતે ફરમાવ્યું: "ઓ બની વલીઆ! તમારે તમારા વિરોધથી અટકી જવું જોઈએ, નહીંતર હું તમારી પાસે એવા વ્યક્તિને મોકલીશ જે મારા નફ્સ સમાન છે, જે તમારા લડનારાઓ સાથે લડશે અને તમારા ઔલાદને કેદ કરનારાઓ સાથે લડાઈ કરશે, અને તે આ છે જે તેમાં શ્રેષ્ઠ છે, જેમ તમે જુઓ છો." અને તેઓ પોતાનો મુબારક હાથ અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ) ના ખભા પર મારતા હતા અને આ ફરમાવતા હતા. ત્યારબાદ આ આયત વલીદ બિન ઉકબાની શાનમાં નાઝિલ થઈ: يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمينَ [ઓ ઈમાનવાળાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લાવે, તો તેની તપાસ કરો, એવું ન થાય કે તમે અજાણતા કોઈ કૌમને નુકસાન પહોંચાડો, પછી તમે તમારા કરેલા પર પસ્તાવો કરો].

#2 سبب نزول Reason for revelation શાને નુઝૂલ

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه) Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him) અલી બિન ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ فَإِنَّهَا نَزَلَتْ فِی مَارِیَهًَْ الْقِبْطِیَّهًِْ أُمِّ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) وَ کَانَ سَبَبَ ذَلِکَ أَنَّ عَائِشَهًَْ قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) لَیْسَ هُوَ مِنْکَ وَ إِنَّمَا هُوَ مِنْ جَرِیحٍ الْقِبْطِیِّ فَإِنَّهُ یَدْخُلُ إِلَیْهَا فِی کُلِّ یَوْمٍ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ قَالَ لِأَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) خُذِ السَّیْفَ وَ ائْتِنِی بِرَأْسِ جَرِیحٍ فَأَخَذَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) السَّیْفَ ثُمَّ قَالَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله) إِنَّکَ إِذَا بَعَثْتَنِی فِی أَمْرٍ أَکُونُ فِیهِ کَالسَّفُّودِ الْمُحْمَی فِی الْوَبَرِ فَکَیْفَ تَأْمُرُنِی أَتَثَبَّتُ فِیهِ أَمْ أَمْضِی عَلَی ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بَلْ تَثَبَّتْ فَجَاءَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) إِلَی مَشْرَبَهًِْ أُمِّ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) فَتَسَلَّقَ عَلَیْهَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ جَرِیحٌ هَرَبَ مِنْهُ وَ صَعِدَ النَّخْلَهًَْ فَدَنَا مِنْهُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ انْزِلْ فَقَالَ لَهُ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) اتَّقِ اللَّهَ مَا هَاهُنَا بَأْسٌ إِنِّی مَجْبُوبٌ ثُمَّ کَشَفَ عَنْ عَوْرَتِهِ فَإِذَا هُوَ مَجْبُوبٌ فَأَتَی بِهِ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَا شَأْنُکَ یَا جَرِیحُ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله)إِنَّ الْقِبْطَ یَجُبُّونَ حَشَمَهُمْ وَ مَنْ یَدْخُلُ إِلَی أَهَالِیهِمْ وَ الْقِبْطِیُّونَ لَا یَأْنَسُونَ إِلَّا بِالْقِبْطِیِّینَ فَبَعَثَنِی أَبُوهَا لِأَدْخُلَ إِلَیْهَا وَ أَخْدُمَهَا وَ أُونِسَهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ ...

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- یَاأَیُّهَا الذِینَ آمَنُوا إِن جَاءکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِیبُوا قَومًا بِجَهَالةٍ؛ این آیه درباره‌ی ماریه‌ی قبطی همسر پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مادر ابراهیم فرزند آن حضرت (صلی الله علیه و آله) نازل شده است. شأن نزول آن این بود که عایشه به پیامبر (صلی الله علیه و آله) گفت: «ابراهیم پسر شما نیست، بلکه پدر او جریح قبطی است که هر روز نزد ماریه می‌آید». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) خشمگین شد و به امیرالمؤمنین (علیه السلام) دستور داد: «این شمشیر را بردار و سر جریح را برایم بیاور». امیرالمؤمنین (علیه السلام) شمشیر را برداشت و فرمود: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! پدر و مادرم فدایت باد! هرگاه تو مرا برای انجام کاری بفرستی من بی‌درنگ آن را انجام دهم، مانند آهن گداخته‌ای که در میان پشم بیفتد و به سرعت همه آن را بسوزاند. چه دستور می‌دهید، آیا در این باره از او بازجویی کنم یا بی‌درنگ او را بکشم». پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «او را بازجویی کن». امیرالمؤمنین (علیه السلام) به مشربه امّ ابراهیم رفت و از آن جا بالا رفت. زمانی‌که جریح او را دید از دستش فرار کرد و از نخل بالا رفت. امیرالمؤمنین (علیه السلام) به او نزدیک شد و فرمود: «پایین بیا»! جریح گفت: «ای علی (علیه السلام)! در این جا کسی نیست، من اخته هستم»؛ سپس عورتش را عریان کرد و اخته‌بودنش نمایان شد. امیرالمؤمنین (علیه السلام) او را به محضر پیامبر (صلی الله علیه و آله) برد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) به او فرمود: «ای جریح! تو را چه شده است»؟ جریح گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! قبطی‌ها چهارپایانشان و مردانی را که با زنانشان مراوده داشته باشند، خواجه می‌کنند. علاوه بر این قبطی‌ها فقط با همدیگر انس و الفت می‌گیرند. پدر ماریه مرا فرستاد تا نزد ماریه بیایم و خدمتکار و مونس او باشم». در این هنگام خداوند آیه: یَا أَیُّهَا الذِینَ آمَنُوا إِن جَاءکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا را نازل فرمود.

Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him): يَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهَالَةٍ [O you who believe! If an evil-doer comes to you with a report, look carefully into it, lest you harm a people in ignorance]; this verse was revealed concerning Mariya al-Qibtiyya, the wife of the Prophet (peace be upon him and his family) and the mother of Ibrahim, the son of His Eminence (peace be upon him and his family). The occasion of its revelation was that Aisha said to the Prophet (peace be upon him and his family): "Ibrahim is not your son; rather, his father is Jurayh the Copt, who comes to Mariya every day." The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) became angry and ordered Amir al-Mu'minin (peace be upon him): "Take this sword and bring me the head of Jurayh." Amir al-Mu'minin (peace be upon him) took the sword and said: "O Messenger of Allah (peace be upon him and his family)! May my father and mother be sacrificed for you! Whenever you send me to carry out an affair, I execute it without delay, like a red-hot iron cast into wool that burns it up at once. What do you command — should I investigate him regarding this matter, or should I kill him without delay?" The Prophet (peace be upon him and his family) said: "Investigate him." Amir al-Mu'minin (peace be upon him) went to the chamber of Umm Ibrahim and climbed up to it. When Jurayh saw him, he fled from him and climbed up a palm tree. Amir al-Mu'minin (peace be upon him) drew near to him and said: "Come down!" Jurayh said: "O Ali (peace be upon him)! There is nothing here, I am a eunuch"; then he uncovered his private parts and it became apparent that he was a eunuch. Amir al-Mu'minin (peace be upon him) brought him to the presence of the Prophet (peace be upon him and his family). The Prophet (peace be upon him and his family) said to him: "O Jurayh! What is your situation?" Jurayh said: "O Messenger of Allah (peace be upon him and his family)! The Copts castrate their livestock and the men who mingle with their women. Moreover, the Copts feel at ease only with one another. Mariya's father sent me to come to Mariya and be her servant and companion." At that point Allah revealed the verse: يَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا [O you who believe! If an evil-doer comes to you with a report, look carefully into it].

અલી બિન ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): يَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهَالَةٍ [ઓ ઈમાનવાળાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લઈને આવે, તો તેની તપાસ કરો, જેથી અજ્ઞાનતાના કારણે તમે કોઈ કૌમને નુકસાન ન પહોંચાડો]; આ આયત પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ની પત્ની અને તે હઝરત (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ના પુત્ર ઇબ્રાહીમની માતા મારિયએ કિબ્તિયા વિશે નાઝિલ થઈ છે. તેની શાનએ નુઝૂલ એ હતી કે આયશાએ પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ને કહ્યું: "ઇબ્રાહીમ તમારો પુત્ર નથી, બલ્કે તેનો પિતા જુરૈહ કિબ્તી છે જે દરરોજ મારિયા પાસે આવે છે." રસૂલે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ગુસ્સે થયા અને અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)ને હુકમ આપ્યો: "આ તલવાર લો અને જુરૈહનું માથું મારી પાસે લાવો." અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)એ તલવાર ઉઠાવી અને કહ્યું: "ઓ રસૂલે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)! મારા માતા-પિતા આપ પર કુરબાન! જ્યારે પણ તમે મને કોઈ કામ માટે મોકલો છો, ત્યારે હું તેને વિલંબ કર્યા વગર અંજામ આપું છું, જેમ કે ગરમ ધગધગતું લોખંડ ઊનમાં પડે અને તેને ઝડપથી બાળી નાખે. તમે શું હુકમ આપશો, શું આ બાબતે તેની પૂછપરછ કરું અથવા વિલંબ કર્યા વગર તેને કત્લ કરી નાખું?" પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ ફરમાવ્યું: "તેની પૂછપરછ કરો." અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ) ઉમ્મુ ઇબ્રાહીમના ઓરડામાં ગયા અને ત્યાં ઉપર ચડ્યા. જ્યારે જુરૈહે તેમને જોયા તો તેમના હાથથી ભાગ્યો અને ખજૂરીના ઝાડ પર ચડી ગયો. અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ) તેની નજીક ગયા અને ફરમાવ્યું: "નીચે આવ"! જુરૈહે કહ્યું: "ઓ અલી (અલયહિસ્સલામ)! અહીં કોઈ નથી, હું ખસી કરેલ (ખોજા) છું"; પછી તેણે પોતાનો ગુપ્તાંગ ઉઘાડો કર્યો અને તેનું ખસી કરેલ હોવું જાહેર થયું. અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ) તેને પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ની હાજરીમાં લઈ ગયા. પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ તેને ફરમાવ્યું: "ઓ જુરૈહ! તને શું થયું છે?" જુરૈહે કહ્યું: "ઓ રસૂલે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)! કિબ્તીઓ પોતાના ચાર પગવાળા પ્રાણીઓ અને એવા પુરુષોને જેઓ તેમની સ્ત્રીઓ સાથે વ્યવહાર રાખે છે, ખસી કરી નાખે છે. તદુપરાંત કિબ્તીઓ ફક્ત એકબીજા સાથે જ મેળાપ અને પ્રેમ રાખે છે. મારિયાના પિતાએ મને મોકલ્યો કે હું મારિયા પાસે આવું અને તેની ખિદમતગાર અને મુનિસ બનું." તે વખતે અલ્લાહે આ આયત: يَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا [ઓ ઈમાનવાળાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લઈને આવે, તો તેની તપાસ કરો] નાઝિલ કરી.

#3 سبب نزول Reason for revelation શાને નુઝૂલ

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ زَرَارهًْ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ هَذِهِ الْآیَهًِْ فَقَالَ: إِنَّ عَائِشَهًَْ قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنَ مَارِیَهًَْ یَأْتِیهَا ابْنُ عَمٍ لَهَا وَ لَطَخَتْهَا بِالْفَاحِشَهًِْ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ قَالَ: إِنْ کُنْتِ صَادِقَهًًْ فَأَعْلِمِینِی إِذَا دَخَلَ إِلَیْهَا فَرَصَدْتُهَا. فَلَمَّا دَخَلَ عَلَیْهَا ابْنُ عَمِّهَا أَخْبَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَتْ: هُوَ الْآنَ عِنْدَهَا فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَلِیّاً (علیه السلام) فَقَالَ: یَا عَلِیُّ (علیه السلام) خُذِ السَّیْفَ فَإِنْ وَجَدْتَهُ عِنْدَهَا فَاضْرِبْ عُنُقَهُ قَالَ: فَأَخَذَ عَلِیٌّ (علیه السلام) السَّیْفَ وَ قَالَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِذَا بَعَثْتَنِی فِی الْأَمْرِ أَکُونُ کَالسَّفُّودِ الْمَحْمِیِّ فِی الْوَبَرِ أَوْ أَثَّبَّتُ. فَقَالَ: لَا بَلْ تَثَّبَّتُ. قَالَ: فَانْطَلَقَ (علیه السلام) وَ مَعَهُ السَّیْفُ فَلَمَّا انْتَهَی إِلَی الْبَابِ وَجَدَهُ مُغْلَقاً فَأَلْزَمَ عَیْنَهُ نَقْبَ الْبَابِ فَلَمَّا رَأَی الْقِبْطِیُّ عَیْنَ عَلِیٍّ (علیه السلام) فِی الْبَابِ فَزِعَ وَ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ الْآخَرِ فَصَعِدَ نَخْلَهًًْ وَ تَسَوَّرَ عَلَی‌الْحَائِطَ فَلَمَّا رَأَی الْقِبْطِیُّ عَلِیّاً (علیه السلام) وَ مَعَهُ السَّیْفُ حَسَرَ عَنْ عَوْرَتِهِ فَإِذَا هُوَ مَجْبُوبٌ فَصَدَّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) بِوَجْهِهِ عَنْهُ ثُمَّ رَجَعَ فَأَخْبَرَ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِمَا رَأَی فَتَهَلَّلَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ قَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَمْ یَزَلْ یُعَافِینَا أَهْلَ الْبَیْتِ مِنْ سُوءِ مَا یُلَطِّخُونَّا بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَیْهِ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ. فَقَالَ زُرَارَهًُْ: إِنَّ الْعَامَّهًَْ یَقُولُونَ: نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ فِی الْوَلِیدِ‌بْنِ‌عُقْبَهًَْ‌بْنِ‌أَبِی‌مُعَیْطٍ حِینَ جَاءَ إِلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) فَأَخْبَرَهُ عَنْ بَنِی خُزَیْمَهًَْ أَنَّهُمْ کَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ. فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام): یَا زُرَارَهًُْ أَ وَ مَا عَلِمْتَ أَنَّهُ لَیْسَ مِنَ الْقُرْآنِ آیَهًٌْ إِلَّا وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ فَهَذَا الَّذِی فِی أَیْدِی النَّاسِ ظَهْرُهَا وَ الَّذِی حَدَّثْتُکَ بِهِ بَطْنُهَا.

امام باقر (علیه السلام)- زراره گوید: از امام‌باقر (علیه السلام) در مورد این آیه پرسیدم؟ حضرت فرمود: «عایشه به پیامبر (صلی الله علیه و آله) گفت: «پسر عموی ماریه بسیار نزد او می‌آید» و ماریه را به گناه متّهم کرد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) خشمگین شد و به او فرمود: «اگر راست می‌گویی، هرگاه آن مرد پیش او رفت به من اطّلاع بده». عایشه، حجره ماریه را تحت نظر گرفت و زمانی‌که پسر عمویش نزد او رفت این امر را به پیامبر (صلی الله علیه و آله) اطّلاع داد. در این هنگام رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) امیرالمؤمنین (علیه السلام) را فرا خواند و به او فرمود: «ای علی (علیه السلام)! این شمشیر را بردار و هرگاه او را دیدی، گردنش را بزن». امیرالمؤمنین (علیه السلام) شمشیر را برداشت و فرمود: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! هرگاه مرا برای انجام کاری می‌فرستی آیا مانند آهن گداخته‌ای که میان پشمی افتاده است، باشم (همچنان‌که آن آهن، پشم را به‌سرعت می‌سوزاند من نیز مأموریتم را به‌سرعت انجام دهم) یا درنگ و بررسی نمایم»؟ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «نه! بررسی کن». امیرالمؤمنین (علیه السلام) شمشیر به‌دست به‌راه افتاد. وقتی به درب خانه رسید، آن را بسته دید. از شکاف در نگاهی به داخل آن افکند. چون آن قبطی، چشم علی (علیه السلام) را درون [شکاف] در دید، ترسیده و از در دیگر فرار کرد و از نخلی بالا رفت. علی (علیه السلام) نیز [به دنبال او] از دیوار بالا رفت. چون قبطی علی (علیه السلام) را شمشیر به‌دست دید عورتش را آشکار کرد و اخته‌بودنش نمایان شد. امیرالمؤمنین (علیه السلام) از او روی برگرداند و [نزد رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله)] بازگشت و آنچه دیده‌بود را به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) اطّلاع داد. با این‌خبر چهره‌ی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از شادمانی درخشید و فرمود: «سپاس خدایی که پیوسته ما خاندان را از تهمتی که به ما می‌زنند حفظ می‌فرماید». در آن هنگام خداوند این آیه را بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) نازل فرمود: یَا أَیُّهَا الذِینَ آمَنُوا إِن جَاءکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِیبُوا قَومًا بِجَهَالةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی مَا فَعَلتُمْ نَادِمِینَ». زراره عرض‌کرد: «اهل‌سنّت معتقدند این آیه درباره‌ی ولیدبن‌عقبه‌بن‌ابی‌معیط نازل شده است؛ در آن‌هنگام که به سوی پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمد و به آن حضرت اطّلاع داد که بنی‌خُزیمه مرتد شده و از اسلام برگشته‌اند»! امام باقر (علیه السلام) فرمود: «ای زراره! مگر نمی‌دانی که همه‌ی آیات قرآن دارای معنای ظاهری و باطنی هستند؟ این تفسیر و برداشتی که در میان اهل‌سنّت متداول است ظاهر آیه است و آن چه من برایت بیان کردم باطن آن».

Imam Baqir (peace be upon him): Zurara said: I asked Imam Baqir (peace be upon him) about this verse. He said: "Aisha said to the Prophet (peace be upon him and his family): 'Mariya's cousin comes to her often,' and she accused Mariya of sin. The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) became angry and said to her: 'If you are telling the truth, then inform me whenever that man goes to her.' Aisha kept watch on Mariya's chamber, and when her cousin went to her, she informed the Prophet (peace be upon him and his family) of it. At that point the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) summoned Amir al-Muminin (peace be upon him) and said to him: 'O Ali (peace be upon him)! Take this sword, and whenever you find him, strike off his neck.' Amir al-Muminin (peace be upon him) took the sword and said: 'O Messenger of Allah (peace be upon him and his family)! When you send me on a task, should I be like a red-hot iron rod fallen amid wool (just as such an iron burns wool swiftly, so I too should carry out my mission swiftly), or should I pause and investigate?' The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) said: 'No — investigate.' Amir al-Muminin (peace be upon him) set off with sword in hand. When he reached the door of the house, he found it shut. He put his eye to a crack in the door and looked inside. When the Copt saw Ali's (peace be upon him) eye at the [crack of the] door, he became frightened and fled through another door, and climbed up a date-palm. Ali (peace be upon him) also went up over the wall [after him]. When the Copt saw Ali (peace be upon him) with sword in hand, he uncovered his private parts, and it became apparent that he was a castrated eunuch. Amir al-Muminin (peace be upon him) turned his face away from him and returned [to the Messenger of Allah (peace be upon him and his family)] and informed the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) of what he had seen. At this news the Prophet's (peace be upon him and his family) face lit up with joy and he said: 'Praise be to Allah, who continually protects us, the Ahl al-Bayt, from the slanders they cast upon us.' At that moment Allah revealed this verse to the Prophet (peace be upon him and his family): يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ [O you who believe! if an evil-doer comes to you with a report, look carefully into it, lest you harm a people in ignorance, then be sorry for what you have done]." Zurara said: "The Sunnis hold that this verse was revealed concerning al-Walid ibn Uqba ibn Abi Muayt, when he came to the Prophet (peace be upon him and his family) and informed him that the Banu Khuzayma had apostatised and turned back from Islam." Imam Baqir (peace be upon him) said: "O Zurara! Do you not know that every verse of the Qur'an has an outer and an inner meaning? This interpretation that is current among the Sunnis is the outer of the verse, and what I have related to you is its inner."

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): ઝુરારહ કહે છે: મેં ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)ને આ આયત વિશે પૂછ્યું. આપે ફરમાવ્યું: "આયશાએ પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ને કહ્યું: 'મારિયાનો પિતરાઈ ભાઈ ઘણી વાર તેની પાસે આવે છે,' અને મારિયા પર ગુનાહનો આરોપ મૂક્યો. રસૂલે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ગુસ્સે થયા અને તેને ફરમાવ્યું: 'જો તું સાચું બોલતી હોય, તો જ્યારે પણ તે માણસ તેની પાસે જાય ત્યારે મને જાણ કરજે.' આયશાએ મારિયાના હુજરા પર નજર રાખી, અને જ્યારે તેનો પિતરાઈ ભાઈ તેની પાસે ગયો ત્યારે તેણે આ વાત પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ને જણાવી. તે સમયે રસૂલે અકરમ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ અમીરુલ મોમેનીન (અલયહિસ્સલામ)ને બોલાવ્યા અને તેમને ફરમાવ્યું: 'હે અલી (અલયહિસ્સલામ)! આ તલવાર લો અને જ્યારે પણ તમે તેને જુઓ ત્યારે તેની ગરદન ઉડાવી દેજો.' અમીરુલ મોમેનીન (અલયહિસ્સલામ)એ તલવાર લીધી અને ફરમાવ્યું: 'હે રસૂલે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)! જ્યારે તમે મને કોઈ કામ માટે મોકલો છો ત્યારે શું હું ઊનની વચ્ચે પડેલા તપ્ત લોખંડની જેમ થઉં (જેમ તે લોખંડ ઊનને ઝડપથી બાળી નાખે છે તેમ હું પણ મારી કામગીરી ઝડપથી પૂરી કરું), કે પછી ઠહરીને તપાસ કરું?' રસૂલે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ ફરમાવ્યું: 'ના! તપાસ કરજો.' અમીરુલ મોમેનીન (અલયહિસ્સલામ) તલવાર લઈને ચાલી નીકળ્યા. જ્યારે તેઓ ઘરના દરવાજા પાસે પહોંચ્યા, ત્યારે તેને બંધ જોયો. તેમણે દરવાજાની તિરાડમાંથી અંદર નજર કરી. જ્યારે તે કિબ્તીએ [શકાફ] દરવાજામાં અલી (અલયહિસ્સલામ)ની આંખ જોઈ, ત્યારે તે ડરી ગયો અને બીજા દરવાજેથી ભાગી ગયો અને એક ખજૂરીના ઝાડ પર ચઢી ગયો. અલી (અલયહિસ્સલામ) પણ [તેની પાછળ] દીવાલ પર ચઢી ગયા. જ્યારે કિબ્તીએ અલી (અલયહિસ્સલામ)ને તલવાર સાથે જોયા, ત્યારે તેણે પોતાનું ગુપ્તાંગ ખુલ્લું કર્યું, અને જાહેર થઈ ગયું કે તે નામર્દ છે. અમીરુલ મોમેનીન (અલયહિસ્સલામ)એ તેનાથી પોતાનો ચહેરો ફેરવી લીધો અને [રસૂલે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પાસે] પાછા ફર્યા અને જે જોયું હતું તે રસૂલે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ને જણાવ્યું. આ ખબરથી પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)નો ચહેરો ખુશીથી ચમકી ઊઠ્યો અને ફરમાવ્યું: 'અલ્લાહનો શુક્ર છે જે નિરંતર અમને, અહલેબૈતને, જે તોહમત અમારા પર લગાવવામાં આવે છે તેનાથી બચાવે છે.' તે સમયે અલ્લાહે પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પર આ આયત ઉતારી: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ [હે ઈમાનવાળાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લાવે, તો તેની તપાસ કરી લો, રખેને તમે અજ્ઞાનતામાં કોઈ કૌમને નુકસાન પહોંચાડી બેસો અને પછી પોતાના કરેલા પર પસ્તાવો કરો]." ઝુરારહે અરજ કરી: "અહલે સુન્નત માને છે કે આ આયત વલીદ બિન ઉકબા બિન અબી મુઐત વિશે ઉતરી છે; તે સમયે જ્યારે તે પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પાસે આવ્યો અને આપને જણાવ્યું કે બની ખુઝૈમા મુરતદ થઈ ગયા છે અને ઇસ્લામથી પાછા ફરી ગયા છે!" ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "હે ઝુરારહ! શું તું નથી જાણતો કે કુરઆનની બધી આયતોના ઝાહિરી અને બાતિની અર્થ હોય છે? આ તફસીર અને સમજ જે અહલે સુન્નતમાં પ્રચલિત છે તે આયતનું ઝાહિર છે, અને જે મેં તને બયાન કર્યું તે તેનું બાતિન છે."

#4 سبب نزول Reason for revelation શાને નુઝૂલ

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ عَبْدِ اللهِ‌بْنِ‌بُکَیْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِاللهِ (علیه السلام): جُعِلْتُ فِدَاکَ، کَانَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله) قَدْ أَمَرَ بِقَتْلِ الْقِبْطِیِّ وَ قَدْ عَلِمَ أَنَّهَا کَذَبَتْ عَلَیْهِ أَمْ لَمْ یَعْلَمْ وَ إِنَّمَا دَفَعَ اللَّهُ عَنِ الْقِبْطِیِّ الْقَتْلَ بِتَثَبُّتِ عَلِیٍّ (علیه السلام)؟ فَقَالَ: قَدْ کَانَ وَ اللَّهِ عَلِمَ وَ لَوْ کَانَتْ عَزِیمَهًٌْ مِنْ رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه و آله) مَا رَجَعَ عَلِیُّ حَتَّی یَقْتُلَهُ وَ لَکِنَّهُ إِنَّمَا فَعَلَ ذَلِکَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله) لِتَرْجِعَ مِنْ ذَنْبِهَا فَمَا رَجَعَتْ وَ لَا اشْتَدَّ عَلَیْهَا قَتْلُ رَجُلٍ مُسْلِمٍ بِکَذِبِهَا.

امام صادق (علیه السلام)- عبدالله‌بن‌بکیر گفت: «خدمت امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «فدایت شوم! چرا رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دستور داد تا آن قبطی را بکشند؛ درحالی‌که آن حضرت می‌دانست که به او اتّهام زده‌اند، یا اینکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نمی‌دانست و خداوند به وسیله‌ی بازجویی امیرالمؤمنین (علیه السلام) از آن قبطی، از او دفاع کرد»؟ آن حضرت فرمود: « «آری! به خدا قسم آن حضرت (علیه السلام) می‌دانست که به آن قبطی اتّهام زده‌اند. اگر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) اراده می‌فرمود تا آن شخص را بکشند، قطعاً امیرالمؤمنین (علیه السلام)، بی‌درنگ این کار را انجام می‌داد. بلکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به این علّت اقدام به آن کار نمود تا همسر دیگرش از گناهش مبنی بر متّهم کردن ماریه توبه کند، امّا او توبه نکرد و کشته شدن یک فرد مسلمان به خاطر دروغ او برایش اهمیّتی نداشت». در هنگام تفسیر آیه: [در حقیقت، کسانی‌که آن بهتان (داستان افک) را (در میان) آوردند ( نور/۱۱ ) روایاتی در این باره ذکر گردید.

Imam Sadiq (peace be upon him): Abdullah ibn Bukayr said: I said to Imam Sadiq (peace be upon him): 'May I be your ransom! Why did the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) order that the Copt be killed, while he knew that they had falsely accused him — or did the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) not know, and Allah defended the Copt through Amir al-Mu'minin's (peace be upon him) investigation of him?' He (peace be upon him) said: 'Yes! By Allah, he (peace be upon him) knew that the Copt had been falsely accused. If the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) had truly intended that that person be killed, Amir al-Mu'minin (peace be upon him) would certainly have carried it out without delay. Rather, the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) took that step so that his other wife might repent from her sin of accusing Mariya, but she did not repent, and the killing of a Muslim man on account of her lie meant nothing to her.' Regarding the interpretation of the verse: [Indeed, those who brought forth the slander (the story of ifk) (An-Nur/11)], narrations on this matter have been mentioned.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): અબ્દુલ્લાહ બિન બુકૈરે કહ્યું: મેં ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)ની ખિદમતમાં અરજ કરી: 'હું તમારા પર કુરબાન! રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ કેમ હુકમ આપ્યો કે તે કિબ્તીને કત્લ કરવામાં આવે, જ્યારે તે હઝરત જાણતા હતા કે તેના પર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે; અથવા શું રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) જાણતા ન હતા અને અલ્લાહે અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)ની તે કિબ્તી પાસેથી પૂછપરછ દ્વારા તેનો બચાવ કર્યો?' તે હઝરતે ફરમાવ્યું: 'હા! અલ્લાહની કસમ, તે હઝરત (અલયહિસ્સલામ) જાણતા હતા કે તે કિબ્તી પર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. જો રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ ઈરાદો કર્યો હોત કે તે વ્યક્તિને કત્લ કરવામાં આવે, તો ખરેખર અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ) વિના વિલંબે આ કામ કરી લેત. બલ્કે રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ આ કામ એટલા માટે કર્યું જેથી તેમની બીજી પત્ની મારિયા પર આરોપ મૂકવાના પોતાના ગુનાહથી તૌબા કરે, પરંતુ તેણે તૌબા ન કરી અને તેના જૂઠના કારણે એક મુસલમાન વ્યક્તિનું કત્લ થવું તેના માટે કોઈ મહત્વ ધરાવતું ન હતું.' આયત: [ખરેખર, જેમણે તે બોહતાન (ઇફ્કનો કિસ્સો) (વચ્ચે) લાવ્યા (નૂર/૧૧)]ની તફસીર વખતે આ સંબંધમાં રિવાયતો ઉલ્લેખવામાં આવી છે.

#5 سبب نزول Reason for revelation શાને નુઝૂલ

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) Ibn Abbas (may Allah have mercy on him) ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ، نَزَلَتْ فِی الْوَلِیدِ‌بْنِ‌عُقْبَهًَْ‌بْنِ‌أَبِی مُعَیْطٍ بَعَثَهُ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله) فِی صَدَقَاتِ بَنِی الْمُصْطَلَقِ فَخَرَجُوا یَتَلَقَّونَهُ فَرَحاً بِهِ وَ کَانَتْ بَیْنَهُمْ عَدَاوَهًٌْ فِی الْجَاهِلِیَّهًِْ فَظَنَّ أَنَّهُمْ هَمُّوا بِقَتْلِهِ فَرَجَعَ إِلَی رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه و آله) وَ قَالَ: إِنَّهُمْ مَنَعُوا صَدَقَاتِهِمْ. وَ کَانَ الْأَمْرُ بِخِلَافِهِ، فَغَضِبَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) وَ هَمَّ أَنْ یَغْزُوَهُمْ فَنَزَلَتِ الْآیَهًُْ.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ این آیه در مورد ولیدبن‌عقبهًْ‌بن‌ابی معیط نازل شد که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) او را برای دریافت زکات به سوی قبیله بنی المصطلق فرستاد. وقتی او را ملاقات کردند به خاطر پیامبر (صلی الله علیه و آله) به او احترام گذاشتند. بین قوم بنی المصطلق و ولید در عصر جاهلی اختلاف وجود داشت. ولید گمان کرد قصد کشتن او را دارند. بر این اساس پیش رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بازگشت و گفت: «آن‌ها از پرداخت زکات ممانعت ورزیدند» و این در حالی بود که قضیه غیر از این بود. حضرت ناراحت شدند و قصد کردند که با قبیله بنی مصطلق جهاد کنند. در همین جا بود که این آیه نازل شد.

Ibn Abbas (may Allah have mercy on him): يا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ [O you who believe! if an evil-doer comes to you] — this verse was revealed concerning Walid ibn Uqbah ibn Abi Mu'ayt, whom the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) sent to the tribe of Banu al-Mustaliq to collect zakat. When they met him, they honoured him for the sake of the Prophet (peace be upon him and his family). There had been enmity between the Banu al-Mustaliq and Walid in the age of jahiliyya (pre-Islamic ignorance). Walid supposed that they intended to kill him. On this basis he returned to the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) and said: 'They refused to pay zakat,' while in reality the matter was otherwise. The Prophet became displeased and intended to wage war against the tribe of Banu al-Mustaliq. It was at this point that this verse was revealed.

ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): يا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ [ઓ ઈમાન લાવનારાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે આવે] આ આયત વલીદ બિન ઉકબા બિન અબી મુઐત વિશે નાઝિલ થઈ, જેને રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ ઝકાત મેળવવા માટે બની મુસ્તલિક કબીલા તરફ મોકલ્યો. જ્યારે તેઓએ તેને મળ્યા, પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ના કારણે તેનો આદર કર્યો. બની મુસ્તલિકના કૌમ અને વલીદ વચ્ચે જાહિલિય્યાના યુગમાં મતભેદ હતો. વલીદે ધાર્યું કે તેઓ તેને કત્લ કરવાનો ઈરાદો ધરાવે છે. આ આધારે તે રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પાસે પાછો ગયો અને કહ્યું: 'તેઓએ ઝકાત આપવાથી ઇન્કાર કર્યો,' જ્યારે વાસ્તવિકતા આનાથી અલગ હતી. હઝરત નારાજ થયા અને બની મુસ્તલિક કબીલા સાથે જિહાદ કરવાનો ઈરાદો કર્યો. અહીં જ આ આયત નાઝિલ થઈ.

#6 سبب نزول Reason for revelation શાને નુઝૂલ

الحسن (علیه السلام) Imam Hasan (peace be upon him) ઇમામ હસન (અલયહિસ્સલામ)

شَرْحُ نَهْجِ الْبَلَاغَهًِْ لِابْنِ أَبِی الْحَدِیدِ: فَتَکَلَّمَ الْحَسَنُ‌بْنُ‌عَلِیٍّ (علیه السلام) فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَی عَلَیْهِ وَ صَلَّی عَلَی رَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) ثُمَّ قَالَ: أَمَّا أَنْتَ یَا وَلِیدُ فَوَ اللَّهِ مَا أَلُومُکَ عَلَی بُغْضِ عَلِیٍّ وَ قَدْ جَلَدَکَ ثَمَانِینَ فِی الْخَمْرِ وَ قَتَلَ أَبَاکَ بَیْنَ یَدَیْ رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه و آله) صَبْراً وَ أَنْتَ الَّذِی سَمَّاهُ اللَّهُ الْفَاسِقَ وَ سَمَّی عَلِیّاً الْمُؤْمِنَ حَیْثُ تَفَاخَرْتُمَا، فَقُلْتَ لَهُ: اسْکُتْ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) فَأَنَا أَشْجَعُ مِنْکَ جَنَاناً وَ أَطْوَلُ مِنْکَ لِسَاناً. فَقَالَ لَکَ عَلَیٌّ: اسْکُتْ یَا وَلِیدُ، فَأَنَا مُؤْمِنٌ وَ أَنْتَ فَاسِقٌ. فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی فِی مُوَافَقَهًِْ قَوْلِهِ أَ فَمَنْ کَانَ مُؤْمِناً کَمَنْ کانَ فاسِقاً لَا یَسْتَوُونَ ثُمَّ أَنْزَلَ فِیکَ عَلَی مُوَافَقَهًِْ قَوْلِهِ أَیْضاً إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا وَیْحَکَ یَا وَلِیدُ.

امام حسن (علیه السلام)- ابن‌ابی‌الحدید جریانی را که میان امام حسن مجتبی (علیه السلام) و گروهی از یاران معاویه در محضر معاویه روی داد، نقل‌کرده و می‌نویسد: امام حسن (علیه السلام) فرمود: «ای ولیدبن‌عقبه! به خدا قسم! چون می‌دانم که امیرالمؤمنین (علیه السلام)، به خاطر شراب‌خواری، تو را هشتاد تازیانه زده و پدرت را در جنگ بدر کشته است، اگر نسبت به او کینه در دل داشته باشی، تو را ملامت و سرزنش نمی‌کنم. چگونه او را دشنام می‌دهی حال آنکه خداوند او را در ده آیه از کتابش مؤمن و تو را فاسق نامیده است». پروردگار می‌فرماید: آیا کسی‌که مؤمن است چون کسی است که نافرمان است. یکسان نیستند ( سجده/۱۸ ). همچنین فرموده است: إِن جَاءکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِیبُوا قَومًا بِجَهَالةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی مَا فَعَلتُمْ نَادِمِینَ تو را چه به نام قریش؟! تو پسر انسان پست و فرومایه‌ای به نام ذکوان از اهالی صفوریه هستی»!

Imam Hasan (peace be upon him): Ibn Abi al-Hadid narrates the incident which took place between Imam Hasan al-Mujtaba (peace be upon him) and a group of Mu'awiya's companions in Mu'awiya's presence, and writes: Imam Hasan (peace be upon him) said: 'O Walid ibn Uqbah! By Allah! Since I know that Amir al-Mu'minin (peace be upon him) lashed you eighty times for drinking wine, and killed your father at the battle of Badr, if you harbour rancour toward him in your heart, I do not blame or reproach you. How is it that you revile him, when Allah has named him a believer in ten verses of His Book and named you a transgressor (fasiq)?' The Lord says: أَ فَمَنْ کَانَ مُؤْمِناً کَمَنْ کانَ فاسِقاً لَا یَسْتَوُونَ [Is he who is a believer like him who is disobedient? They are not equal] (As-Sajdah/18). He has also said: إِن جَاءکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِیبُوا قَومًا بِجَهَالةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی مَا فَعَلتُمْ نَادِمِینَ [If an evil-doer comes to you with a report, look carefully into it, lest you harm a people in ignorance, then become sorry for what you have done]. What have you to do with the name of Quraysh?! You are the son of a lowly and base man named Dhakwan from the people of Saffuriyya!'

ઇમામ હસન (અલયહિસ્સલામ): ઇબ્ને અબીલ હદીદ તે બનાવ જે ઇમામ હસન મુજતબા (અલયહિસ્સલામ) અને મુઆવિયાના સાથીઓના એક જૂથ વચ્ચે મુઆવિયાની હાજરીમાં થયો હતો, તેને નકલ કરે છે અને લખે છે: ઇમામ હસન (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: 'ઓ વલીદ બિન ઉકબા! અલ્લાહની કસમ! કારણ કે હું જાણું છું કે અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)એ શરાબખોરીના કારણે તને એંસી કોરડા માર્યા છે અને તારા પિતાને બદ્રની જંગમાં કત્લ કર્યા છે, જો તું તેમના પ્રત્યે દિલમાં કીના રાખતો હોય, તો હું તને ઠપકો કે મલામત નથી કરતો. તું તેમને કેવી રીતે ગાળ આપે છે જ્યારે અલ્લાહે તેમને પોતાના કિતાબની દસ આયતોમાં મોઅમિન અને તને ફાસિક નામ આપ્યું છે?' પરવરદિગાર ફરમાવે છે: શું જે મોઅમિન છે તે એવો છે જે નાફરમાન છે. તેઓ સરખા નથી (સજદહ/૧૮). તેમજ ફરમાવ્યું છે: إِن جَاءکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِیبُوا قَومًا بِجَهَالةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی مَا فَعَلتُمْ نَادِمِینَ [જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લઈને આવે, તો તપાસ કરો, રખેને તમે અજાણતાં કોઈ કૌમને નુકસાન પહોંચાડો, પછી જે કર્યું તેના પર પસ્તાવો કરો]. તારે કુરૈશના નામ સાથે શું?! તું સફૂરિયાના રહેવાસી ઝકવાન નામના એક હલકા અને નીચ માણસનો દીકરો છે!'

#7 ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! اگر شخص فاسقی خبری برای شما بیاورد، درباره‌ی آن تحقیق کنید، مبادا به گروهی از روی ناآگاهی آ… O you who believe, if a transgressor brings you news, verify it, lest you harm a people out of ignorance and then regret what you have done હે ઈમાનવાળાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લાવે તો તેની તપાસ કરો, રખેને અજાણતામાં કોઈ કૌમને નુકસાન પહોંચાડી બેસો અને પછી પોતાના કૃત્ય પર પસ્તાવો કરો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

عَن زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنِ الرَّفَثِ وَ الْفُسُوقِ وَ الْجِدَالِ قَالَ أَمَّا الرَّفَثُ فَالْجِمَاعُ وَ أَمَّا الْفُسُوقُ فَهُوَ الْکَذِبُ أَ لَا تَسْمَعُ لِقَوْلِهِ تَعَالَی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ وَ الْجِدَالُ هُوَ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَی وَ اللَّهِ وَ سِبَابُ الرَّجُلِ الرَّجُل.

امام صادق (علیه السلام)- زید شحّام گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «رفث و فسوق و جدال که در آیه: حج، در ماه‌های معیّنی است! ( بقره/۱۹۷ ) از آن‌ها نهی شده، چیست»؟ فرمود: «امّا «رفث» (که به‌معنی هرگونه انگیزه‌ی شهوت جنسی است در اینجا به‌معنی) جماع و آمیزش جنسی است. و «فسوق» (که در اینجا به‌معنی بیرون‌رفتن از حدود حقّ و مسئولیّت آن است) دروغ گویی است»، مگر نشنیده‌ای که خداوند فرموده: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ؛ و «جدال» (که به معنی درگیری و ستیزه در گفتگو برای تحمیل نظر است) گفتار آدمی است که مرتب می‌گوید: «نه به خدا قسم، و آری به خدا سوگند، و دشنام دادن مردی به دیگری است».

Imam Sadiq (peace be upon him): Zayd al-Shahham said: I asked Imam Sadiq (peace be upon him): "What are rafath, fusuq and jidal, which are forbidden in the verse: الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ [Hajj is in the well-known months] (al-Baqarah/197)?" He said: "As for 'rafath' (which means every stirring of sexual desire, here it means) sexual intercourse. And 'fusuq' (which here means stepping outside the bounds of the truth and its responsibility) is lying — have you not heard that Allah has said: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ [O you who believe! If an evil-doer comes to you with a report, look carefully into it, lest you harm a people in ignorance]? And 'jidal' (which means dispute and quarrel in speech to impose one's opinion) is a person's speech when he keeps saying, 'No, by Allah!' and 'Yes, by Allah!', and it is a man reviling another man."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): ઝયદ શહ્હામ કહે છે: મેં ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)ને પૂછ્યું: "રફસ, ફુસૂક અને જિદાલ જેનાથી આ આયતમાં: الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ [હજ નિશ્ચિત મહિનાઓમાં છે] (બકરહ/૧૯૭) મના કરવામાં આવ્યું છે, તે શું છે?" આપે ફરમાવ્યું: "'રફસ' (જેનો અર્થ કોઈ પણ પ્રકારની જાતીય ઉત્તેજના છે, અહીં તેનો અર્થ) સંભોગ અને જાતીય સંબંધ છે. અને 'ફુસૂક' (જેનો અહીં અર્થ હક અને તેની જવાબદારીની હદમાંથી બહાર નીકળવું છે) જૂઠું બોલવું છે, શું તમે નથી સાંભળ્યું કે અલ્લાહે ફરમાવ્યું છે: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ [ઓ ઈમાનવાળાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લાવે, તો તેની તપાસ કરો, ક્યાંક તમે અજ્ઞાનતાથી કોઈ કોમને નુકસાન ન પહોંચાડો]; અને 'જિદાલ' (જેનો અર્થ પોતાનો મત લાદવા માટે વાતચીતમાં ઝઘડો અને તકરાર છે) માણસનું બોલવું છે જે સતત કહે છે: 'ના, ખુદાની કસમ, અને હા, ખુદાની કસમ,' અને એક માણસનું બીજાને ગાળો દેવું છે."

#8 ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! اگر شخص فاسقی خبری برای شما بیاورد، درباره‌ی آن تحقیق کنید، مبادا به گروهی از روی ناآگاهی آ… O you who believe, if a transgressor brings you news, verify it, lest you harm a people out of ignorance and then regret what you have done હે ઈમાનવાળાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લાવે તો તેની તપાસ કરો, રખેને અજાણતામાં કોઈ કૌમને નુકસાન પહોંચાડી બેસો અને પછી પોતાના કૃત્ય પર પસ્તાવો કરો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

قَالَ الصَّادِقُ (علیه السلام) لِلْمَنْصُورِ لَا تَقْبَلْ فِی ذِی رَحِمِکَ وَ أَهْلِ الرِّعَایَهًِْ مِنْ أَهْلِ بَیْتِکَ قَوْلَ مَنْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّهًَْ وَ جَعَلَ مَأْوَاهُ النَّارَ فَإِنَّ النَّمَّامَ شَاهِدُ زُورٍ وَ شَرِیکُ إِبْلِیسَ فِی الْإِغْرَاءِ بَیْنَ النَّاسِ فَقَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِین.

امام صادق (علیه السلام)- به منصور فرمود: «درباره‌ی خویشاوند و بستگان خود که شایسته رعایت هستند قبول نکن سخن کسی را که خداوند بهشت را بر او حرام نموده و اهل آتش است زیرا سخن‌چین گواه بهتان و همکار شیطان است در اختلاف بین مردم». خداوند می فرماید: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِین.

Imam Sadiq (peace be upon him): He said to Mansur: "Concerning your kinsmen and relatives who are deserving of consideration, do not accept the word of one upon whom Allah has forbidden Paradise and whose abode is the Fire, for the tale-bearer is a false witness and a partner of Satan in sowing discord among people." Allah says: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِین [O you who believe! If an evil-doer comes to you with a report, look carefully into it, lest you harm a people in ignorance, then be sorry for what you have done].

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): મન્સૂરને ફરમાવ્યું: "તમારા સગા-સંબંધીઓ અને પોતાના નજીકના લોકો જે ધ્યાન રાખવાને લાયક છે, તેમના વિષે તે વ્યક્તિની વાત ન સ્વીકારો જેના પર અલ્લાહે જન્નત હરામ કરી છે અને જે જહન્નમનો છે, કારણ કે ચુગલીખોર જૂઠી સાક્ષી આપનાર છે અને લોકોમાં ઝઘડો કરાવવામાં શેતાનનો સાથી છે." અલ્લાહ ફરમાવે છે: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِین [ઓ ઈમાનવાળાઓ! જો કોઈ ફાસિક તમારી પાસે કોઈ ખબર લાવે, તો તેની તપાસ કરો, ક્યાંક તમે અજ્ઞાનતાથી કોઈ કોમને નુકસાન ન પહોંચાડો અને પછી પોતાના કરેલા પર પસ્તાવો કરો].