سورة النجم

Verse 11 of 62

53:11

ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى

قلب [پاك او] در آنچه ديد هرگز دروغ نگفت.

The heart was not untrue in (making him see) what he saw.

દિલે તે વાતને જૂઠલાવી નહિં જેને આંખોએ નિહાળી.

الکاظم (علیه السلام) Imam Kazim (peace be upon him) ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌الْفُضَیْلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ (علیه السلام) هَلْ رَأَی رسول الله (صلی الله علیه و آله) رَبَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَقَالَ نَعَمْ بِقَلْبِهِ رَآهُ أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ ما کَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأی لَمْ یَرَهُ بِالْبَصَرِ وَ لَکِنْ رَآهُ بِالْفُؤَادِ.

امام کاظم (علیه السلام)- محمّدبن‌فضیل گوید: از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم: «آیا رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پروردگار خود را دید»؟ فرمود: «بلی با قلبش. آیا نشنیدی که خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: مَا کَذَبَ الفُؤَادُ مَا رَأَی با چشم ندید امّا با قلب دید».

Imam Kazim (peace be upon him): Muhammad ibn Fudayl said: I asked Imam Kazim (peace be upon him): 'Did the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) see his Lord?' He said: 'Yes, with his heart. Have you not heard that Allah, the Mighty and Majestic, says: مَا کَذَبَ الفُؤَادُ مَا رَأَی [The heart was not untrue in what it saw]. He did not see Him with the eye, but he saw Him with the heart.'

ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ): મુહમ્મદ બિન ફુઝૈલ કહે છે: મેં ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ)ને પૂછ્યું: 'શું રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ પોતાના પરવરદિગારને જોયા?' તમે ફરમાવ્યું: 'હા, પોતાના દિલથી. શું તેં નથી સાંભળ્યું કે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ ફરમાવે છે: مَا کَذَبَ الفُؤَادُ مَا رَأَی [દિલે જે જોયું તેમાં ખોટું બોલ્યું નથી]. તેમણે આંખથી ન જોયા, પરંતુ દિલથી જોયા.'

الرّسول (صلی الله علیه و آله) The Prophet (peace be upon him and his family) રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)

وَ عَنْ أَبِی الْعَالِیَهًِْ قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) هَلْ رَأَیْتَ رَبَّکَ لَیْلَهًَْ الْمِعْرَاجِ قَالَ رَأَیْتُ نَهَراً وَ رَأَیْتُ وَرَاءَ النَّهَرِ حِجَاباً وَ رَأَیْتُ وَرَاءَ الْحِجَابِ نُوراً لَمْ أَرَ غَیْرَ ذَلِکَ. وَ رُوِیَ عَنْ أَبِی ذَرٍّ وَ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِ أَنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) سُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ ما کَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأی قَالَ رَأَیْتُ نُوراً.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پرسیدند: «آیا در شب معراج پروردگارت را دیدی»؟ حضرت فرمود: «شب معراج نهر آبی را دیدم که پشت آن پرده ای را دیدم و پشت پرده، نوری را می دیدم و به جز این چیز دیگری را ندیدم». از ابوذر و ابوسعید خدری روایت شده که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) درباره‌ی آیه: ما کَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأی؛ فرمود: «من نوری را دیدم».

The Prophet (peace be upon him and his family): The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) was asked: 'Did you see your Lord on the night of the Miraj?' He said: 'On the night of the Miraj I saw a river, and behind the river I saw a veil, and behind the veil I saw a light, and I saw nothing other than that.' It is narrated from Abu Dharr and Abu Sa'id al-Khudri that the Prophet of Allah (peace be upon him and his family) was asked about the verse: مَا کَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَی [The heart was not untrue in what it saw]; he said: 'I saw a light.'

પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ): રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ને પૂછવામાં આવ્યું: 'શું મેઅરાજની રાત્રે તમે તમારા પરવરદિગારને જોયા?' હઝરતે ફરમાવ્યું: 'મેઅરાજની રાત્રે મેં એક પાણીની નહેર જોઈ, જેની પાછળ એક પરદો જોયો, અને પરદાની પાછળ એક નૂર જોયું, અને આ સિવાય બીજું કંઈ મેં જોયું નહીં.' અબૂઝર અને અબૂસઈદ ખુદરીથી રિવાયત છે કે પયગંબરે ખુદા (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ આયત: مَا کَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَی [દિલે જે જોયું તેમાં ખોટું બોલ્યું નથી] વિશે ફરમાવ્યું: 'મેં એક નૂર જોયું.'

أمیرالمؤمنین (علیه السلام) Imam Ali, Commander of the Faithful (peace be upon him) ઇમામ અલી, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)

رَأَی مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) رَبَّهِ بِفُؤَادِهِ.

امام علی (علیه السلام)- یعنی حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) پروردگار خود را با چشم دل دیده است.

Imam Ali (peace be upon him): That is, Muhammad (peace be upon him and his family) saw his Lord with the eye of the heart.

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): એટલે કે હઝરત મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ પોતાના પરવરદિગારને દિલની આંખથી જોયા છે.

الرّضا (علیه السلام) Imam Rida (peace be upon him) ઇમામ રેઝા (અલયહિસ્સલામ)

فَقَالَ أَبُو قُرَّهًَْ إِنَّا رُوِّینَا أَنَّ اللَّهَ قَسَمَ الرُّؤْیَهًَْ وَ الْکَلَامَ بَیْنَ نَبِیَّیْنِ فَقَسَمَ الْکَلَامَ لِمُوسی (علیه السلام) وَ لِمُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) الرُّؤْیَهًَْ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ (علیه السلام) فَمَنِ الْمُبَلِّغُ عَنِ اللَّهِ إِلَی الثَّقَلَیْنِ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَا تُدْرِکُهُ الْأَبْصَارُ وَ لَا یُحِیطُونَ بِهِ عِلْماً وَ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ أَ لَیْسَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) قَالَ بَلَی قَالَ کَیْفَ یَجِیءُ رَجُلٌ إِلَی الْخَلْقِ جَمِیعاً فَیُخْبِرُهُمْ أَنَّهُ جَاءَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ أَنَّهُ یَدْعُوهُمْ إِلَی اللَّهِ بِأَمْرِ اللَّهِ فَیَقُولُ لَا تُدْرِکُهُ الْأَبْصَارُ وَ لَا یُحِیطُونَ بِهِ عِلْماً وَ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ ثُمَّ یَقُولُ أَنَا رَأَیْتُهُ بِعَیْنِی وَ أَحَطْتُ بِهِ عِلْماً وَ هُوَ عَلَی صُورَهًِْ الْبَشَرِ أَ مَا تَسْتَحُونَ مَا قَدَرَتِ الزَّنَادِقَهًُْ أَنْ تَرْمِیَهُ بِهَذَا أَنْ یَکُونَ یَأْتِی مِنْ عِنْدِ اللَّهِ بِشَیْءٍ ثُمَّ یَأْتِی بِخِلَافِهِ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ قَالَ أَبُو قُرَّهًَْ فَإِنَّهُ یَقُولُ وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَهًًْ‌أُخْری فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ (علیه السلام) إِنَّ بَعْدَ هَذِهِ الْآیَهًِْ مَا یَدُلُّ عَلَی مَا رَأَی حَیْثُ قَالَ ما کَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأی یَقُولُ مَا کَذَبَ فُؤَادُ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) مَا رَأَتْ عَیْنَاهُ ثُمَّ أَخْبَرَ بِمَا رَأَی فَقَالَ لَقَدْ رَأی مِنْ آیاتِ رَبِّهِ الْکُبْری فَآیَاتُ اللَّهِ غَیْرُ اللَّهِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ وَ لا یُحِیطُونَ بِهِ عِلْماً فَإِذَا رَأَتْهُ الْأَبْصَارُ فَقَدْ أَحَاطَتْ بِهِ الْعِلْمُ وَ وَقَعَتِ الْمَعْرِفَهًُْ فَقَالَ أَبُو قُرَّهًَْ فَتُکَذِّبُ بِالرِّوَایَاتِ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ (علیه السلام) إِذَا کَانَتِ الرِّوَایَاتُ مُخَالِفَهًًْ لِلْقُرْآنِ کَذَّبْتُهَا وَ مَا أَجْمَعَ الْمُسْلِمُونَ عَلَیْهِ أَنَّهُ لَا یُحَاطُ بِهِ عِلْماً وَ لَا تُدْرِکُهُ الْأَبْصَارُ وَ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ.

امام رضا (علیه السلام)- ابوقرّه به آن حضرت عرض کرد: «به ما روایت رسیده است که خدا شرف دیدار خود و همسخنی خود را میان دو پیغمبر قسمت کرده و سخن را به موسی (علیه السلام) داده و شرف دیدار خود را به محمّد (صلی الله علیه و آله) داده است»؟ امام رضا (علیه السلام) فرمود: «پس در این صورت چه کسی از طرف خدا به همه‌ی جن و انس تبلیغ کرده است که: چشم‌ها او را نمی‌بینند. ( انعام/۱۰۳ ) ولی آن‌ها به [علم] او احاطه ندارند!. ( طه/۱۱۰ ) و هیچ‌چیز همانند او نیست. ( شوری/۱۱ ) آیا خود محمّد (صلی الله علیه و آله) نیست»؟! گفت: «چرا»؟ فرمود: «چگونه ممکن است مردی به همه‌ی خلق توجّه کند و به آن‌ها خبر دهد که از طرف خدا آمده و به دستور خدا آن‌ها را به‌سوی خدا می‌خواند و می‌گوید: چشم‌ها او را نمی‌بینند. ( انعام/۱۰۳ ) ولی آن‌ها به [علم] او احاطه ندارند!. ( طه/۱۱۰ ) و هیچ‌چیز همانند او نیست. ( شوری/۱۱ ) و سپس بگوید من خودم او را به چشم خود دیده‌ام و او را در علم خود گنجانیده‌ام. و او به صورت آدمی است. شرم نمی‌کنید؟! بی‌دین‌ها هم نتوانستند پیغمبر اسلام (صلی الله علیه و آله) را از این راه انتقاد کنند که: «تناقض می‌گوید و از طرف خدا چیزی می‌آورد و از راه دیگر مخالف آن را می‌گوید». ابوقرّه گفت: «خدا هم می‌فرماید: و محقّقا او را در یک فرودآمدن دیگری دید. ( نجم/۱۳ ) امام (علیه السلام) فرمود: «پس از خود همین دلیل هست که چه را دیده؛ آنجا که گفته است: ما کَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأی می‌گوید: دل محمّد (صلی الله علیه و آله) دروغ نشمرد آنچه را چشم او دید، سپس آنچه را دیده بود خبر داد و فرمود: محقّقا از آیات بزرگ‌تر پروردگارش دید. ( نجم/۱۸ ) آیات خدا جز خداست، خدا فرموده است: ولی آن‌ها به [علم] او احاطه ندارند!. ( طه/۱۱۰ ) اگر دیده‌هایش بتوانند ببینند در علم بشر گنجانیده شده است و به شخص شناخته شده». ابوقرّه عرض کرد: «پس این همه روایات را دروغ بشماریم». امام (علیه السلام) فرمود: «وقتی روایات با قرآن مخالف باشند آن‌ها را باید دروغ بدانی آنچه مورد اتّفاق مسلمان‌ها است این است که: چشم‌ها او را نمی‌بینند. ( انعام/۱۰۳ ) آن‌ها به [علم] او احاطه ندارند! ( طه/۱۱۰ ) و هیچ‌چیز همانند او نیست. ( شوری/۱۱ )

Imam al-Rida (peace be upon him): Abu Qurra said to him, "It has been narrated to us that Allah divided the honour of seeing Him and speaking with Him between two prophets — He gave speech to Musa (peace be upon him) and gave the honour of seeing Him to Muhammad (peace be upon him and his family)." Imam al-Rida (peace be upon him) said, "In that case, who is it who conveyed from Allah to all the jinn and mankind that 'eyes do not perceive Him' (al-An'am/103), 'they do not encompass Him in [knowledge]' (Ta Ha/110), and 'there is nothing like Him' (al-Shura/11)? Was it not Muhammad (peace be upon him and his family) himself?" He said, "Yes." He said, "How is it possible that a man comes to all of creation and informs them that he has come from Allah, and that by Allah's command he calls them to Allah, and says: 'eyes do not perceive Him' (al-An'am/103), 'they do not encompass Him in [knowledge]' (Ta Ha/110), and 'there is nothing like Him' (al-Shura/11), and then says, 'I myself have seen Him with my own eye and have encompassed Him in my knowledge, and He is in the form of a man'? Are you not ashamed?! Even the heretics were not able to attack the Prophet of Islam (peace be upon him and his family) from this angle — that 'he contradicts himself: he brings a thing from Allah, and then from another direction says the opposite of it.'" Abu Qurra said, "But Allah says: 'And indeed he saw Him in another descent' (al-Najm/13)." The Imam (peace be upon him) said, "After this very verse there is proof of what he saw, where He said: مَا کَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَی [The heart did not lie about what it saw]. He is saying: the heart of Muhammad (peace be upon him and his family) did not deem false what his eyes saw. Then he informed of what he had seen and said: 'Indeed he saw of the greatest signs of his Lord' (al-Najm/18). The signs of Allah are other than Allah, and Allah has said: 'they do not encompass Him in [knowledge]' (Ta Ha/110). If eyes were able to see Him, He would have been contained in the knowledge of man and become known as a person." Abu Qurra said, "Then are we to consider all these narrations false?" The Imam (peace be upon him) said, "When narrations contradict the Qur'an, you must consider them false. What the Muslims are agreed upon is this: 'eyes do not perceive Him' (al-An'am/103), 'they do not encompass Him in [knowledge]' (Ta Ha/110), and 'there is nothing like Him' (al-Shura/11)."

ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): અબૂ કુર્રહએ તે હઝરતને અરજ કરી: "અમને એવી રિવાયત પહોંચી છે કે અલ્લાહે પોતાના દીદારનું અને પોતાની સાથે વાતચીતનું શરફ બે પયગંબરો વચ્ચે વહેંચ્યું છે — વાતચીત મૂસા (અલયહિસ્સલામ)ને આપી અને પોતાના દીદારનું શરફ મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ને આપ્યું છે?" ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "તો પછી આ સ્થિતિમાં અલ્લાહ તરફથી બધા જિન અને ઇન્સાનોને એ કોણે તબ્લીગ કરી કે: આંખો તેને જોઈ શકતી નથી (અન્આમ/૧૦૩), અને તેઓ તેના [ઇલ્મ]ને ઘેરી શકતા નથી (તાહા/૧૧૦), અને કોઈ વસ્તુ તેના જેવી નથી (શૂરા/૧૧)? શું ખુદ મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ન હતા?!" તેણે કહ્યું: "હા હતા." આપે ફરમાવ્યું: "કેવી રીતે શક્ય છે કે એક વ્યક્તિ બધી ખલ્કત તરફ ધ્યાન આપે અને તેઓને ખબર આપે કે તે અલ્લાહ તરફથી આવ્યો છે અને અલ્લાહના હુકમથી તેઓને અલ્લાહ તરફ બોલાવે છે અને કહે: આંખો તેને જોઈ શકતી નથી (અન્આમ/૧૦૩), અને તેઓ તેના [ઇલ્મ]ને ઘેરી શકતા નથી (તાહા/૧૧૦), અને કોઈ વસ્તુ તેના જેવી નથી (શૂરા/૧૧), અને પછી કહે કે મેં ખુદ તેને પોતાની આંખે જોયો છે અને તેને પોતાના ઇલ્મમાં સમાવ્યો છે, અને તે ઇન્સાનની સૂરતમાં છે. શું તમે શરમાતા નથી?! બે-દીનો પણ ઇસ્લામના પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પર આ રીતે એતરાઝ કરી શક્યા નથી કે: 'તે વિરોધાભાસી વાત કરે છે — અલ્લાહ તરફથી કંઈક લાવે છે અને બીજી બાજુથી તેની વિરુદ્ધ કહે છે.'" અબૂ કુર્રહએ કહ્યું: "અલ્લાહ પણ ફરમાવે છે: અને ખરેખર તેણે તેને એક બીજા ઉતરાણમાં જોયો (નજ્મ/૧૩)." ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "આ જ આયત પછી એની જ દલીલ છે કે શું જોયું; જ્યાં ફરમાવ્યું છે: مَا کَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَی [દિલે એ વસ્તુને જૂઠી ન ગણી જે (તેની) આંખે જોઈ]. ફરમાવે છે: મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ના દિલે એ વસ્તુને જૂઠી ન ગણી જે તેમની આંખોએ જોઈ, પછી જે જોયું હતું તેની ખબર આપી અને ફરમાવ્યું: ખરેખર તેમણે પોતાના પરવરદિગારની મોટી નિશાનીઓમાંથી (કેટલીક) જોઈ (નજ્મ/૧૮). અલ્લાહની આયતો (નિશાનીઓ) અલ્લાહ સિવાયની છે. અલ્લાહે ફરમાવ્યું છે: અને તેઓ તેના [ઇલ્મ]ને ઘેરી શકતા નથી (તાહા/૧૧૦). જો આંખો તેને જોઈ શકે તો તે ઇન્સાનના ઇલ્મમાં સમાઈ ગયો અને એક શખ્સ તરીકે ઓળખાયો." અબૂ કુર્રહએ અરજ કરી: "તો શું આ બધી રિવાયતોને જૂઠી ગણીએ?" ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "જ્યારે રિવાયતો કુરઆનની વિરુદ્ધ હોય ત્યારે તેમને જૂઠી ગણવી જોઈએ. મુસલમાનો જેના પર એકમત છે તે એ છે કે: આંખો તેને જોઈ શકતી નથી (અન્આમ/૧૦૩), તેઓ તેના [ઇલ્મ]ને ઘેરી શકતા નથી (તાહા/૧૧૦), અને કોઈ વસ્તુ તેના જેવી નથી (શૂરા/૧૧)."