عَنْ جَمِیلِبْنِدَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ إِبْلِیسَ أَکَانَ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ أَمْ کَانَ یَلِی شَیْئاً مِنْ أَمْرِ السَّمَاءِ فَقَالَ لَمْ یَکُنْ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ وَ لَمْ یَکُنْ یَلِی شَیْئاً مِنْ أَمْرِ السَّمَاءِ وَ لَا کَرَامَهًَْ فَأَتَیْتُ الطَّیَّارَ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا سَمِعْتُ فَأَنْکَرَهُ وَ قَالَ وَ کَیْفَ لَا یَکُونُ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ وَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ فَدَخَلَ عَلَیْهِ الطَّیَّارُ فَسَأَلَهُ وَ أَنَا عِنْدَهُ فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ رَأَیْتَ قَوْلَهُ عَزَّوَجَلَّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا فِی غَیْرِ مَکَانٍ مِنْ مُخَاطَبَهًِْ الْمُؤْمِنِینَ أَیَدْخُلُ فِی هَذَا الْمُنَافِقُونَ قَالَ نَعَمْ یَدْخُلُ فِی هَذَا الْمُنَافِقُونَ وَ الضُّلَّالُ وَ کُلُّ مَنْ أَقَرَّ بِالدَّعْوَهًِْ الظَّاهِرَهًِْ.
امام صادق (علیه السلام)- جمیلبندرّاج گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «آیا شیطان از فرشتگان بود یا امری از امور آسمان را میگرداند»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «نه از فرشتگان بود و نه امری را میگرداند و نه عزّت و احترامی داشت». من نزد طیّار [ظاهراً مقصود حمزهًْبنطیّار است] آمدم و آنچه را شنیده بودم به او گفتم. طیّار سخن امام (علیه السلام) را منکر شد و گفت: «چگونه او از فرشتگان نبوده است؟! درحالیکه خداوند عزّوجلّ میفرماید؛ [یاد کن] هنگامی را که به فرشتگان گفتیم: «برای آدم سجده و خضوع کنید»! همگی سجده کردند جز ابلیس. ( بقره/۳۴ ) پس خود طیّار به خدمت امام صادق (علیه السلام) رسید و درآنهنگام که خود من هم در خدمت حضرت (علیه السلام) بودم این مطلب را جویا شد و عرض کرد: «قربانت گردم! اینکه خدای عزّوجلّ در بسیاری آیات قرآنی، مؤمنان را مورد خطاب قرار داده و میفرماید: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا، آیا منافقان هم در این خطاب داخل هستند»؟ فرمود: «آری! منافقان هم در آن وارد هستند، چنانکه گمراهان و هرکسی داخل در آن است که به دعوت ظاهر اسلام، اعتراف دارد».
Imam Sadiq (peace be upon him): Jamil ibn Darraj said: I asked Imam Sadiq (peace be upon him): "Was Iblis one of the angels, or did he manage any of the affairs of the heavens?" The Imam (peace be upon him) said: "He was neither one of the angels, nor did he manage any affair, nor did he have any honour or respect." I went to Tayyar [apparently meaning Hamza ibn Tayyar] and told him what I had heard. Tayyar denied the Imam's (peace be upon him) statement and said: "How was he not one of the angels?! While Allah the Mighty and Majestic says: [Recall] when We said to the angels: 'Prostrate and be humble before Adam!' All prostrated except Iblis. (al-Baqara/34)" So Tayyar himself came to the presence of Imam Sadiq (peace be upon him), and at the time when I too was in the presence of His Eminence (peace be upon him), he inquired about this matter and said: "May I be your ransom! In many verses of the Quran, Allah the Mighty and Majestic has addressed the believers and said: يا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا [O you who believe] — are the hypocrites also included in this address?" He said: "Yes! The hypocrites are also included in it, just as the misguided and everyone who confesses to the outward call of Islam is included in it."
ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): જમીલ બિન દર્રાજ કહે છે: મેં ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) ને પૂછ્યું: "શું શેતાન ફરિશ્તાઓમાંથી હતો કે આસમાનના કોઈ કામનું સંચાલન કરતો હતો?" ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) એ ફરમાવ્યું: "ન તો તે ફરિશ્તાઓમાંથી હતો, ન તે કોઈ કામનું સંચાલન કરતો હતો અને ન તેને કોઈ ઇઝ્ઝત કે માન હતું." હું તય્યાર [દેખીતી રીતે હમ્ઝા બિન તય્યાર] પાસે આવ્યો અને જે મેં સાંભળ્યું હતું તે તેને કહ્યું. તય્યારે ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) ની વાતનો ઇન્કાર કર્યો અને કહ્યું: "તે કેવી રીતે ફરિશ્તાઓમાંથી નહોતો?! જ્યારે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ ફરમાવે છે: [યાદ કરો] જ્યારે અમે ફરિશ્તાઓને કહ્યું: 'આદમને સજદો અને ખુઝુઅ કરો'! સૌએ સજદો કર્યો સિવાય ઇબ્લીસ. (બકરહ/૩૪)" પછી તય્યાર પોતે ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) ની ખિદમતમાં હાજર થયો અને તે વખતે જ્યારે હું પોતે પણ હઝરત (અલયહિસ્સલામ) ની ખિદમતમાં હતો, તેણે આ વાત પૂછી અને અરજ કરી: "આપ પર કુરબાન થઈ જાઉં! અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ કુરઆનની ઘણી આયતોમાં મોમિનોને સંબોધીને ફરમાવે છે: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا [ઓ ઈમાન લાવનારાઓ], શું મુનાફિકો પણ આ સંબોધનમાં દાખલ છે?" ફરમાવ્યું: "હા! મુનાફિકો પણ તેમાં દાખલ છે, જેમ ગુમરાહો અને દરેક તે વ્યક્તિ જે ઇસ્લામની ઝાહિરી દાવતનો ઇકરાર કરે છે."