سورة يوسف

Verse 76 of 111

12:76

فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعاءِ أَخيهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَها مِنْ وِعاءِ أَخيهِ كَذلِكَ كِدْنا لِيُوسُفَ ما كانَ لِيَأْخُذَ أَخاهُ في دينِ الْمَلِكِ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللهُ نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ وَ فَوْقَ كُلِّ ذي عِلْمٍ عَليمٌ

در‌اين‌هنگام، [يوسف] قبل از بارِ برادرش، به كاوش بارهاى آن‌ها (ساير برادرانش) پرداخت؛ سپس آن را از بارِ برادرش (بنيامين) بيرون آورد؛ اين‌گونه راه چاره را به يوسف ياد داديم. او هرگز نمى‌توانست برادرش را مطابق آيين پادشاه [مصر] بگيرد، مگر آنكه خدا بخواهد [و راه چاره را به او بياموزد]. درجات هر‌كس را بخواهيم بالا مى‌بريم؛ و برتر از هر صاحب علمى، عالِمى است [و از همه برتر خداست].

So he began with their sacks before the sack of his brother, then he brought it out from his brother's sack. Thus did We plan for the sake of Yusuf; it was not (lawful) that he should take his brother under the king's law unless Allah pleased; We raise the degrees of whomsoever We please, and above every one possessed of knowledge is the All-knowing one.

પછી તે (યુસુફ)ના (સગા) ભાઇના સામાન (તપાસવા) પહેલાં તેના (બીજા) ભાઇઓના સામાન (તપાસવા)થી શરૂઆત કરી, (છેવટે) તેના (સગા) ભાઇના સામાનમાંથી તે (પ્યાલો) કાઢ્યો. આ રીતે અમોએ યુસુફના માટે (તેના ભાઇને રોકી લેવાની) યોજના ઘડી; (કારણ કે) મિસરના બાદશાહના કાનૂન મુજબ પોતાના ભાઇને પકડી શકત નહી સિવાય કે અલ્લાહ ચાહે; અમે જેને ચાહીએ છીએ તેના દરજ્જા બુલંદ કરી દઇએ છીએ; અને દરેક ઇલ્મ ધરાવનાર કરતા વધારે ઇલ્મ ધરાવનાર હોય છે.

#1 تدبیر راه چاره) آموختیم We taught the means of a way out તદબીર (ઉપાયનો રસ્તો) શીખવ્યો

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه) Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him) અલી બિન ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

فَبَدَأَ بِأَوْعِیَتِهِمْ قَبْلَ وِعاءِ أَخِیهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَها مِنْ وِعاءِ أَخِیهِ فَتَشَبَّثُوا بِأَخِیهِ وَ حَبَسُوهُ وَ هُوَ قَوْلُهُ کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ أَیْ احْتَلْنَا لَهُ ما کانَ لِیَأْخُذَ أَخاهُ فِی دِینِ الْمَلِکِ.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- فَبَدَأَ بِأَوْعِیَتِهِمْ قَبْلَ وِعاءِ أَخِیهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَها مِنْ وِعاءِ أَخِیهِ در این لحظه، مأموران بر گریبان بنیامین چنگ زده و او را زندانی نمودند، چنان‌که خداوند می‌فرماید: کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ یعنی برای یوسف (علیه السلام) [اینچنین] تدبیر اندیشیدیم ما کانَ لِیَأْخُذَ أَخاهُ فِی دِینِ المَلِکِ.

Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him): فَبَدَأَ بِأَوْعِیَتِهِمْ قَبْلَ وِعاءِ أَخِیهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَها مِنْ وِعاءِ أَخِیهِ [So he began with their sacks before the sack of his brother, then he brought it out from his brother's sack]. At this moment, the officers seized Benjamin by the collar and imprisoned him, as Allah says: کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ [Thus did We plan for the sake of Yusuf], meaning: for Yusuf (peace be upon him) We [thus] devised a plan, ما کانَ لِیَأْخُذَ أَخاهُ فِی دِینِ المَلِکِ [it was not (lawful) that he should take his brother under the king's law].

અલી બિન ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): فَبَدَأَ بِأَوْعِیَتِهِمْ قَبْلَ وِعاءِ أَخِیهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَها مِنْ وِعاءِ أَخِیهِ [તો તેણે પોતાના ભાઈની ગૂણ પહેલાં તેમની ગૂણોથી શરૂઆત કરી, પછી પોતાના ભાઈની ગૂણમાંથી તે કાઢી]. આ ક્ષણે, અધિકારીઓએ બિન્યામીનનો ગિરેબાન પકડ્યો અને તેમને કેદ કરી લીધા, જેમ કે અલ્લાહ ફરમાવે છે: کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ [આ પ્રમાણે અમે યુસુફ માટે તદબીર કરી], એટલે કે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) માટે [આવી રીતે] તદબીર વિચારી ما کانَ لِیَأْخُذَ أَخاهُ فِی دِینِ المَلِکِ [બાદશાહના કાયદા મુજબ તે પોતાના ભાઈને લઈ શકતા ન હતા].

#2 تدبیر راه چاره) آموختیم We taught the means of a way out તદબીર (ઉપાયનો રસ્તો) શીખવ્યો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

وَ الدَّلِیلُ عَلَی أَنَّ الْکَیْدَ هُوَ الْحِیلَهًُْ قَوْلُهُ تَعَالَی کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ أَیِ احْتَلْنَا لَهُ حَتَّی حَبَسَ أَخَاهُ وَ قَوْلُهُ یَحْکِی قَوْلَ فِرْعَوْنَ فَأَجْمِعُوا کَیْدَکُمْ أَیْ حِیلَتُکُم.

امام صادق (علیه السلام)- دلیل بر اینکه کید به‌معنای حیله و تدبیر است، سخن خداوند متعال است که می‌فرماید: کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ یعنی برای یوسف (علیه السلام) تدبیر اندیشیدیم تا اینکه بتواند برادرش را نزد خود نگهدارد؛ همچنین در آنجا که سخن فرعون را نقل می‌کند که گفت: فَأَجْمِعُوا کَیْدَکُمْ؛ اکنون که چنین است، تمام نیرو و نقشه‌ی خود را جمع کنید ( طه/۶۴ ) به‌معنای این است که همه‌ی حیله‌تان را به کاربندید.

Imam Sadiq (peace be upon him): The proof that kayd means stratagem and planning is the word of Allah the Exalted, where He says: کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ [Thus did We plan for the sake of Yusuf], meaning: for Yusuf (peace be upon him) We devised a plan so that he could keep his brother with him; likewise, where He relates the word of Firawn who said: فَأَجْمِعُوا کَیْدَکُمْ [So now that it is thus, gather all your strength and plan] (Taha/64) — this means: employ all your stratagem.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): કૈદનો અર્થ હીલા અને તદબીર છે તેની દલીલ અલ્લાહ તઆલાનું કથન છે જે ફરમાવે છે: کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ [આ પ્રમાણે અમે યુસુફ માટે તદબીર કરી] એટલે કે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) માટે અમે તદબીર વિચારી જેથી તેઓ પોતાના ભાઈને પોતાની પાસે રાખી શકે; તેમજ જ્યાં ફિરઔનનું કથન નકલ કરે છે કે તેણે કહ્યું: فَأَجْمِعُوا کَیْدَکُمْ; હવે જ્યારે આવું છે, તો તમારી બધી શક્તિ અને યોજના એકઠી કરો (તાહા/૬૪) એટલે કે તમારી બધી હીલા કામમાં લગાવો.

#3 فراز هر دانایی داناتری است Above every knower is one more knowing દરેક જ્ઞાનીની ઉપર એક વધુ જ્ઞાની છે

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

هَبَطَ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) عَلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) وَ هُوَ فِی مَنْزِلِ أُمِّ سَلَمَهًَْ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ مَلَأً مِنْ مَلَائِکَهًِْ السَّمَاءِ الرَّابِعَهًِْ یُجَادِلُونَ فِی شَیْءٍ حَتَّی کَثُرَ بَیْنَهُمُ الْجِدَالُ فِیهِمْ وَ هُمْ مِنَ الْجِنِّ مِنْ قَوْمِ إِبْلِیسَ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ إِلَّا إِبْلِیسَ کانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ فَأَوْحَی اللَّهُ تَعَالَی إِلَی الْمَلَائِکَهًِْ قَدْ کَثُرَ جِدَالُکُمْ فَتَرَاضَوْا بِحَکَمٍ مِنَ الْآدَمِیِّینَ یَحْکُمُ بَیْنَکُمْ قَالُوا قَدْ رَضِینَا بِحَکَمٍ مِنْ أُمَّهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِمْ بِمَنْ تَرْضَوْنَ مِنْ أُمَّهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) قَالُوا رَضِینَا بِعَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) فَأَهْبَطَ اللَّهُ مَلَکاً مِنْ مَلَائِکَهًِْ السَّمَاءِ الدُّنْیَا بِبِسَاطٍ وَ أَرِیکَتَیْن فَهَبَطَ إِلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِی جَاءَ فِیهِ فَدَعَا النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) بِعَلِیِّ بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) وَ أَقْعَدَهُ عَلَی الْبِسَاطِ وَ وَسَّدَهُ بِالْأَرِیکَتَیْنِ ثُمَّ تَفَلَ فِی فِیهِ ثُمَّ قَالَ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) ثَبَّتَ اللَّهُ قَلْبَکَ وَ نَوَّرَ حُجَّتَکَ بَیْنَ عَیْنَیْکَ ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَی السَّمَاءِ فَلَمَّا نَزَلَ قَالَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ اللَّهَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ وَ فَوْقَ کُلِّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٌ.

امام باقر (علیه السلام)- در یکی از روزهایی که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در خانه‌ی امّ سلمه بودند جبرئیل بر آن حضرت نازل شد و عرض کرد: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! گروهی از فرشتگانِ آسمان چهارم در مورد موضوعی با یکدیگر به جدال پرداخته‌اند و نزاع بالا گرفته است و این‌ها گروهی از جنّیان و از قوم ابلیسی هستند که خداوند در کتابش می‌فرماید: جز ابلیس که از جن بود و از فرمان پروردگارش بیرون شد. ( کهف/۵۰ ) در این‌حال، خداوند متعال به این گروه از فرشتگان وحی فرمود: «جدال میان شما بالا گرفته پس به قضاوت یک‌نفر از انسان‌ها رضایت دهید تا میان شما قضاوت کند». عرض کردند: «ما به قضاوت یک‌نفر از امّت محمّد (صلی الله علیه و آله) راضی هستیم؛ خداوند فرمود: «به چه کسی از امّت محمّد (صلی الله علیه و آله) راضی می‌شوید»؟ عرض کردند: «ما به علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) راضی هستیم». در این‌هنگام خداوند یکی از فرشتگان آسمانِ دنیا را به همراه یک فرش و دو متکّای آراسته به زمین فرستاد و او نزد پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) رفت و ایشان را از جریان باخبر ساخت. پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیز علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) را خواسته و او را بر آن فرش نشانده و دو متکّا را پشت او قرار داد و آب دهان مبارک خود را در دهان او ریخت و به او فرمود: «ای علی (علیه السلام)! خداوند دلت را استوار و برهانت را میان دو چشمانت آشکار سازد». آنگاه فرشته، علی (علیه السلام) را به آسمان برد. هنگامی‌که علی (علیه السلام) به زمین بازگشت عرض کرد: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! خداوند به شما سلام می‌رساند و می‌فرماید: نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ وَ فَوْقَ کُلِّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٌ».

Imam Baqir (peace be upon him): On one of the days when the Prophet of Islam (peace be upon him and his family) was in the house of Umm Salamah, Jibrail descended upon him and said: 'O Muhammad (peace be upon him and his family)! A group of the angels of the fourth heaven have entered into dispute with one another over a matter, and the quarrel has grown intense; and these are a group of the jinn from the people of Iblis about whom Allah says in His Book: إِلَّا إِبْلِیسَ کانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ [except Iblis, who was of the jinn and departed from the command of his Lord] (Kahf/50).' At that time, Allah the Exalted revealed to this group of angels: 'Your dispute has grown intense, so accept the judgement of one from among the humans to judge between you.' They said: 'We are content with the judgement of one from the ummah of Muhammad (peace be upon him and his family).' Allah said: 'With whom of the ummah of Muhammad (peace be upon him and his family) will you be content?' They said: 'We are content with Ali ibn Abi Talib (peace be upon him).' Thereupon Allah sent down one of the angels of the lower heaven together with a carpet and two adorned cushions to the earth, and he went to the Prophet of Islam (peace be upon him and his family) and informed him of the matter. The Prophet (peace be upon him and his family) then summoned Ali ibn Abi Talib (peace be upon him), seated him upon that carpet, placed the two cushions behind him, and put his blessed saliva into his mouth, and said to him: 'O Ali (peace be upon him)! May Allah make your heart firm and make your proof manifest between your two eyes.' Then the angel took Ali (peace be upon him) up to the heaven. When Ali (peace be upon him) returned to the earth, he said: 'O Muhammad (peace be upon him and his family)! Allah conveys peace to you and says: نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ وَ فَوْقَ کُلِّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٌ [We raise the degrees of whomsoever We please, and above every one possessed of knowledge is the All-knowing one].'

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): એક દિવસ જ્યારે ઇસ્લામના પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ઉમ્મે સલમાના ઘરમાં હતા ત્યારે જિબ્રઈલ તેમના પર નાઝિલ થયા અને અરજ કરી: 'હે મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)! ચોથા આસમાનના ફરિશ્તાઓનું એક જૂથ એક વિષય પર એકબીજા સાથે વિવાદ કરી રહ્યું છે અને ઝઘડો વધી ગયો છે, અને આ જિન્નાતના એક જૂથ છે અને ઇબ્લીસના કૌમથી છે જેમના વિશે અલ્લાહ પોતાની કિતાબમાં ફરમાવે છે: સિવાય ઇબ્લીસના જે જિન્નમાંથી હતો અને પોતાના પરવરદિગારના હુકમથી બહાર નીકળી ગયો. (કહફ/૫૦) આ સ્થિતિમાં, અલ્લાહ તઆલાએ ફરિશ્તાઓના આ જૂથને વહી કરી: 'તમારી વચ્ચે ઝઘડો વધી ગયો છે તો ઇન્સાનોમાંથી કોઈ એકની કઝાવત પર રાઝી થાવ જેથી તે તમારી વચ્ચે ફેંસલો કરે.' તેમણે અરજ કરી: 'અમે મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ની ઉમ્મતમાંથી કોઈ એકની કઝાવત પર રાઝી છીએ'; અલ્લાહે ફરમાવ્યું: 'મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ની ઉમ્મતમાંથી કોણ પર તમે રાઝી થશો?' તેમણે અરજ કરી: 'અમે અલી બિન અબી તાલિબ (અલયહિસ્સલામ) પર રાઝી છીએ.' આ સમયે અલ્લાહે દુનિયાના આસમાનના એક ફરિશ્તાને એક કાર્પેટ અને બે સજાવેલા ઓશીકા સાથે ઝમીન પર મોકલ્યા અને તેઓ ઇસ્લામના પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પાસે ગયા અને તેમને પ્રસંગથી વાકેફ કર્યા. પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ પણ અલી બિન અબી તાલિબ (અલયહિસ્સલામ)ને બોલાવ્યા અને તેમને તે કાર્પેટ પર બેસાડ્યા અને બે ઓશીકા તેમની પાછળ મૂક્યા અને પોતાના મુબારક મુખની લાળ તેમના મુખમાં નાંખી અને તેમને ફરમાવ્યું: 'હે અલી (અલયહિસ્સલામ)! અલ્લાહ તમારા દિલને મજબૂત કરે અને તમારી દલીલને તમારી બે આંખો વચ્ચે સ્પષ્ટ કરે.' ત્યારપછી ફરિશ્તા અલી (અલયહિસ્સલામ)ને આસમાન પર લઈ ગયા. જ્યારે અલી (અલયહિસ્સલામ) ઝમીન પર પાછા ફર્યા ત્યારે તેમણે અરજ કરી: 'હે મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)! અલ્લાહ તમને સલામ પહોંચાડે છે અને ફરમાવે છે: نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ وَ فَوْقَ کُلِّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٌ [અમે જેને ઈચ્છીએ તેના દરજ્જા બુલંદ કરીએ છીએ, અને દરેક જ્ઞાનવાળાની ઉપર એક વધુ જ્ઞાનવાળો છે].'