عَنْ محَمّد بْنِ سُلَیْمان قَالَ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ کَیْفَ صَارَتْ عِدَّهًُْ الْمُطَلَّقَهًِْ ثَلَاثَ حِیَضٍ أَوْ ثَلَاثَهًَْ أَشْهُرٍ وَ صَارَتْ عِدَّهًُْ الْمُتَوَفَّی عَنْهَا زَوْجُهَا أَرْبَعَهًَْ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً فَقَالَ أَمَّا عِدَّهًُْ الْمُطَلَّقَهًِْ ثَلَاثَهًُْ قُرُوءٍ فَلِاسْتِبْرَاءِ الرَّحِمِ مِنَ الْوَلَدِ وَ أَمَّا عِدَّهًُْ الْمُتَوَفَّی عَنْهَا زَوْجُهَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ شَرَطَ لِلنِّسَاءِ شَرْطاً وَ شَرَطَ عَلَیْهِنَّ شَرْطاً فَلَمْ یَجْأَ بِهِنَّ فِیمَا شَرَطَ لَهُنَّ وَ لَمْ یَجُرْ فِیمَا اشْتَرَطَ عَلَیْهِنَّ شَرَطَ لَهُنَّ فِی الْإِیلَاءِ أَرْبَعَهًَْ أَشْهُرٍ إِذْ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِلَّذِینَ یُؤْلُونَ مِنْ نِسائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَلَمْ یُجَوِّزْ لِأَحَدٍ أَکْثَرَ مِنْ أَرْبَعَهًِْ أَشْهُرٍ فِی الْإِیلَاءِ لِعِلْمِهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَنَّهُ غَایَهًُْ صَبْرِ الْمَرْأَهًِْ مِنَ الرَّجُلِ وَ أَمَّا مَا شَرَطَ عَلَیْهِنَّ فَإِنَّهُ أَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ إِذَا مَاتَ عَنْهَا زَوْجُهَا أَرْبَعَهًَْ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً فَأَخَذَ مِنْهَا لَهُ عِنْدَ مَوْتِهِ مَا أَخَذَ لَهَا مِنْهُ فِی حَیَاتِهِ عِنْدَ إِیلَائِهِ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةً أَشْهُرٍ وَ عَشْراً وَ لَمْ یَذْکُرِ الْعَشَرَهًَْ الْأَیَّامِ فِی الْعِدَّهًِْ إِلَّا مَعَ الْأَرْبَعَهًِْ أَشْهُرٍ وَ عَلِمَ أَنَّ غَایَهًَْ صَبْرِ الْمَرْأَهًِْ الْأَرْبَعَهًُْ أَشْهُرٍ فِی تَرْکِ الْجِمَاعِ فَمِنْ ثَمَّ أَوْجَبَهُ عَلَیْهَا وَ لَهَا.
امام جواد (علیه السلام) محمّدبنسلیمان گوید: گفتم: «جانم به فدای شما باد! چگونه است که عدّهی زن مطلّقه، سه حیض یا سه ماه است؛ درحالیکه عدّهی زنی که شوهرش از دنیا رفته، چهارماه و ده روز میباشد»؟ حضرت پاسخ داد: عدّهی زن مطلّقه، سه قُرْء میباشد (یعنی اینکه سه بار از خون حیض پاک شود) تا معلوم شود که در رحم او فرزندی نبوده است. امّا دلیل اینکه عده زنی که شوهرش از دنیا رفته، چهارماه و دهروز میباشد، این است که خداوند، شرطی را به نفع زنان و شرطی را به ضرر آنان قرار داده است و در این دو شرط، هیچ گناهی نسبت به آنان مرتکب نشده است. آن شرطی که به نفع زنان میباشد این است که آنها باید در ایلاء (اینکه مرد سوگند یاد کند که با زن خود آمیزش نکند)، چهار ماه عده نگهدارند. خداوند میفرماید: کسانی که زنان خود را «ایلاء» مینمایند (سوگند یاد میکنند که با آنها، آمیزش جنسی ننمایند،) حق دارند چهار ماه انتظار بکشند. [و در ضمن این چهار ماه، وضع خود را با همسر خویش، از نظر ادامهی زندگی یا طلاق، روشن سازند]. ( بقره/۲۲۶ ) پس خداوند به هیچ مردی که ایلاء نموده، اجازه نداده تا مقاربت با همسر خود را بیش از چهار ماه ترک کند؛ زیرا میدانست که نهایت صبر زن، در ترک مقاربت با مرد، چهارماه میباشد. امّا آن شرطی که به ضرر زنان میباشد این است که خداوند به آنان امر فرمود که اگر شوهرانشان از دنیا رفتند، باید چهارماه و دهروز عدّه نگهدارند. البته در هنگام مرگ مرد، همان مقداری که در زمان حیاتش و در حال ایلاء، نفقه میگرفتند، نفقه بگیرد. (پس خداوند، در ایلاء، به ضرر مرد و به نفع زن، عدّه و ترک مقاربت را بیش از چهار ماه قرار نداد ولی در اینجا [عدّهی زنی که شوهرش از دنیا رفته] به جبران ضرری که به مرد در ایلاء وارد شدهبود، به ضرر زن و به نفع مرد، عدّه را چهارماه و دهروز قرار داد). خداوند تبارک و تعالی فرمود: یتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهرٍ وَعَشْرًا و خداوند، این ده روز عدّه را فقط به همراه چهار ماه ذکر کرده است؛ چون میدانست نهایت صبر زن در ترک مقاربت، چهارماه است. به همین خاطر آن مدّت را [از جهتی] به نفع مرد و [از جهتی] ضرر زن، واجب کرد.
Imam Jawad (peace be upon him): Muhammad ibn Sulayman said: I asked him, "May I be sacrificed for you! How is it that the waiting period ('idda) of a divorced woman is three menstruations or three months, while the waiting period of a woman whose husband has died is four months and ten days?" The Imam answered: As for the 'idda of the divorced woman being three quru' (that is, three times becoming pure from menstrual blood) — it is so that it may become clear that there is no child in her womb. As for the reason that the 'idda of a woman whose husband has died is four months and ten days: Allah has laid down a condition in favour of women and a condition to their disadvantage, and in these two conditions He has committed no injustice toward them. The condition that is in favour of women is that in ila' (when a man swears that he will not have intercourse with his wife), they must observe an 'idda of four months. Allah says: "Those who swear (ila') from their wives have the right to wait four months. [And within these four months they must clarify their situation with their wife, whether continuing the marriage or divorce.]" (Baqara/226) So Allah has not permitted any man who has made ila' to abstain from intercourse with his wife for more than four months, because He knew that the utmost limit of a woman's patience in abstaining from intercourse with a man is four months. And the condition that is to the disadvantage of women is that Allah commanded them that if their husbands die, they must observe an 'idda of four months and ten days. Of course, at the time of the man's death, she is to receive the same maintenance she was receiving during his lifetime in the state of ila'. (So Allah, in ila', to the man's disadvantage and the woman's advantage, did not set the 'idda and abstention from intercourse at more than four months; but here [the 'idda of a woman whose husband has died], to compensate for the harm that had come to the man in ila', to the woman's disadvantage and the man's advantage, He set the 'idda at four months and ten days.) Allah the Blessed and Exalted said: يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا [they should keep themselves in waiting for four months and ten days], and Allah mentioned these ten days of 'idda only together with the four months, because He knew that the utmost limit of a woman's patience in abstaining from intercourse is four months. For this reason He made that period obligatory, [in one respect] in favour of the man and [in one respect] to the disadvantage of the woman.
ઇમામ જવાદ (અલયહિસ્સલામ): મુહમ્મદ બિન સુલયમાન કહે છે: મેં કહ્યું: "મારો જીવ તમારા પર કુરબાન! એવું કેમ છે કે તલાક પામેલી સ્ત્રીની ઇદ્દત ત્રણ હયઝ અથવા ત્રણ મહિના છે, જ્યારે એવી સ્ત્રી કે જેનો પતિ મૃત્યુ પામ્યો હોય તેની ઇદ્દત ચાર મહિના અને દસ દિવસ છે?" હઝરતે જવાબ આપ્યો: તલાક પામેલી સ્ત્રીની ઇદ્દત ત્રણ કુરૂઅ છે (એટલે કે ત્રણ વખત હયઝના લોહીથી પાક થાય) જેથી ખબર પડે કે તેના ગર્ભમાં કોઈ સંતાન નથી. પરંતુ જે સ્ત્રીનો પતિ મૃત્યુ પામ્યો હોય તેની ઇદ્દત ચાર મહિના અને દસ દિવસ હોવાનું કારણ એ છે કે અલ્લાહે એક શરત સ્ત્રીઓના લાભમાં અને એક શરત તેમના નુકસાનમાં રાખી છે, અને આ બંને શરતોમાં તેમના પ્રત્યે કોઈ અન્યાય કર્યો નથી. જે શરત સ્ત્રીઓના લાભમાં છે તે એ છે કે ઈલાઅ (એટલે કે પુરુષ સોગંદ ખાય કે તે પોતાની પત્ની સાથે સંભોગ નહીં કરે)માં તેમણે ચાર મહિનાની ઇદ્દત રાખવી પડે. અલ્લાહ ફરમાવે છે: "જે લોકો પોતાની પત્નીઓ સાથે 'ઈલાઅ' કરે છે (સોગંદ ખાય છે કે તેમની સાથે જાતીય સંભોગ નહીં કરે,) તેમને ચાર મહિના રાહ જોવાનો હક છે. [અને આ ચાર મહિનામાં તેઓ પોતાની પત્ની સાથે પોતાની સ્થિતિ, જીવન ચાલુ રાખવા કે તલાકના દૃષ્ટિકોણથી, સ્પષ્ટ કરી લે]." (બકરહ/૨૨૬) તો અલ્લાહે કોઈ પણ પુરુષને કે જેણે ઈલાઅ કર્યું હોય, પોતાની પત્ની સાથે ચાર મહિનાથી વધુ સંભોગ છોડવાની પરવાનગી નથી આપી; કારણ કે તે જાણતો હતો કે પુરુષ સાથે સંભોગ છોડવામાં સ્ત્રીની આખરી ધીરજ ચાર મહિના છે. પરંતુ જે શરત સ્ત્રીઓના નુકસાનમાં છે તે એ છે કે અલ્લાહે તેમને હુકમ કર્યો કે જો તેમના પતિઓ મૃત્યુ પામે, તો તેમણે ચાર મહિના અને દસ દિવસની ઇદ્દત રાખવી. અલબત્ત, પુરુષના મૃત્યુ સમયે, જેટલી નફકા તેઓ પુરુષની હયાતીમાં અને ઈલાઅની હાલતમાં લેતી હતી, તેટલી જ નફકા લે. (તો અલ્લાહે, ઈલાઅમાં, પુરુષના નુકસાનમાં અને સ્ત્રીના લાભમાં, ઇદ્દત અને સંભોગ છોડવાની મુદ્દત ચાર મહિનાથી વધુ ન રાખી; પરંતુ અહીં [એવી સ્ત્રીની ઇદ્દત જેનો પતિ મૃત્યુ પામ્યો હોય] પુરુષને ઈલાઅમાં જે નુકસાન થયું હતું તેની ભરપાઈ માટે, સ્ત્રીના નુકસાનમાં અને પુરુષના લાભમાં, ઇદ્દત ચાર મહિના અને દસ દિવસની રાખી). અલ્લાહ તબારક વ તઆલાએ ફરમાવ્યું: يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا [તેઓ પોતાની જાતને ચાર મહિના અને દસ દિવસ સુધી રાહ જોવામાં રાખે] અને અલ્લાહે ઇદ્દતના આ દસ દિવસનો ઉલ્લેખ ફક્ત ચાર મહિનાની સાથે જ કર્યો છે; કારણ કે તે જાણતો હતો કે સંભોગ છોડવામાં સ્ત્રીની આખરી ધીરજ ચાર મહિના છે. તેથી જ તે મુદ્દતને [એક દૃષ્ટિએ] પુરુષના લાભમાં અને [એક દૃષ્ટિએ] સ્ત્રીના નુકસાનમાં વાજિબ કરી.