سورة البقرة

Verse 280 of 286

2:280

وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

و اگر [بدهکار، ] قدرتِ پرداخت نداشته ‌باشد، او را تا هنگام توانایى، مهلت دهید؛ ‌و هرگاه براى خدا به او ببخشید بهتر است؛ ‌اگر آگاه باشید.

And if (the debtor) is in straitness, then let there be postponement until (he is in) ease; and that you remit (it) as alms is better for you, if you knew.

અને જો તે (દેવાદાર) તંગદસ્ત હોય તો (તેનો) બેનિયાઝીનો સમય (આવે ત્યાં) સુધીની મોહલત આપો; અને જો તમે (અસલ લેણું પણ) સદકો આપી દયો તો તે તમારા માટે વધુ સારૂં છે અગર તમે જાણતા હોવ તો.

#1 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الرّضا (علیه السلام) Imam Rida (peace be upon him) ઇમામ રેઝા (અલયહિસ્સલામ)

عَن أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ: سَأَلَ الرِّضَا (علیه السلام) رَجُلٌ وَ أَنَا أَسْمَعُ فَقَالَ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ أَخْبِرْنِی عَنْ هَذِهِ النَّظِرَهًِْ الَّتِی ذَکَرَهَا اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فِی کِتَابِهِ لَهَا حَدٌّ یُعْرَفُ إِذَا صَارَ هَذَا الْمُعْسِرُ إِلَیْهِ لَا بُدَّ لَهُ مِنْ أَنْ یُنْتَظَرَ وَ قَدْ أَخَذَ مَالَ هَذَا الرَّجُلِ وَ أَنْفَقَهُ عَلَی عِیَالِهِ وَ لَیْسَ لَهُ غَلَّهًٌْ یُنْتَظَرُ إِدْرَاکُهَا وَ لَا دَیْنٌ یُنْتَظَرُ مَحِلُّهُ وَ لَا مَالٌ غَائِبٌ یُنْتَظَرُ قُدُومُهُ؟ قَالَ: نَعَمْ! یُنْتَظَرُ بِقَدْرِ مَا یَنْتَهِی خَبَرُهُ إِلَی الْإِمَامِ فَیَقْضِی عَنْهُ مَا عَلَیْهِ مِنْ سَهْمِ الْغَارِمِینَ إِذَا کَانَ أَنْفَقَهُ فِی طَاعَهًِْ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَإِنْ کَانَ قَدْ أَنْفَقَهُ فِی مَعْصِیَهًِْ اللَّهِ فَلَا شَیْءَ لَهُ عَلَی الْإِمَامِ. قُلْتُ: فَمَا لِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِی ائْتَمَنَهُ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ فِیمَا أَنْفَقَهُ فِی طاعَهًِْ اللَّهِ أَمْ فِی مَعْصِیَتِهِ؟ قَالَ: یَسْعَی لَهُ فِی مَالِهِ فَیَرُدُّهُ عَلَیْهِ وَ هُوَ صَاغِرٌ.

امام رضا (علیه السلام) أبومحمّد گوید: مردی از امام رضا (علیه السلام) پرسید: خدای عزّوجلّ می‌فرماید: و َإِن کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَی مَیسَرَةٍ مرا از مفهوم این مهلتی که خداوند در کتابش می‌فرماید، آگاه کنید. آیا زمان مشخّصی دارد تا اگر در چنین تنگنایی قرار گرفت، باید به او مهلت داده‌شود و حال اینکه او مال این مرد را گرفته و خرج خانواده‌ی خود کرده است و هیچ محصولی ندارد تا منتظر بهره‌برداری از آن باشد و هیچ قرضی در دست کسی ندارد تا منتظر پس‌گرفتن آن باشد و هیچ مال و پولی در دست کسی ندارد تا منتظر آوردنش باشد [تا قرضش را پس دهد]»؟ فرمود: «بله. منتظر می‌ماند به این اندازه که خبرش به امام (علیه السلام) برسد و امام (علیه السلام) به‌جای او مقداری را که طلبکاران از وی طلب دارند، از سهم ضرردیدگان [از خمس و بیت‌المال] به آنان بپردازد. البته چنانچه او این پول [قرض گرفته‌شده] را در راه اطاعت از خداوند عزّوجلّ مصرف کرده‌باشد [امام چنین می‌کند]؛ ولی اگر در راه معصیت پروردگار مصرف کرده‌باشد، هیچ دِینی بر گردن امام (علیه السلام) ندارد». گفتم: «پس تکلیف کسی که به نزد آن مرد امانتی قرار داده و نمی‌داند که آیا او این را در راه اطاعت خدا خرج کرده یا معصیت خدا، چیست»؟ فرمود: «باید با مال او به کار بپردازد و با سرافکندگی پول را به او پس دهد».

Imam Rida (peace be upon him): Abu Muhammad said: A man asked Imam Rida (peace be upon him): Allah the Mighty and Majestic says: وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ [And if (the debtor) is in straitness, then let there be postponement until (he is in) ease]. Inform me about the meaning of this postponement which Allah mentions in His Book. Does it have a defined limit, such that if [a debtor] falls into such straitness he must be granted respite — given that he has taken this man's wealth and spent it on his family, and he has no crop whose harvest he is awaiting, no debt owed to him whose due date he is awaiting, and no absent wealth whose arrival he is awaiting [so as to repay his debt]? He said: 'Yes. He is given respite for as long as it takes for his report to reach the Imam (peace be upon him), and the Imam (peace be upon him) pays on his behalf the amount the creditors demand from him from the share of the debtors [from khums and the public treasury]. That is, if he spent this [borrowed] money in obedience to Allah the Mighty and Majestic [the Imam does so]; but if he spent it in disobedience to the Lord, the Imam (peace be upon him) has no obligation towards him.' I said: 'Then what is the ruling regarding the one who entrusted his wealth to that man and does not know whether he spent it in obedience to Allah or in disobedience?' He said: 'He must work with his wealth and return the money to him in humiliation.'

ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): અબૂ મુહમ્મદ કહે છે: એક માણસે ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ)ને પૂછ્યું: અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ ફરમાવે છે: وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ [અને જો (કરજદાર) તંગીમાં હોય, તો (તેની) આસાની સુધી મુદત આપો]. મને આ મુદતના અર્થ વિશે જણાવો જે અલ્લાહે પોતાની કિતાબમાં ફરમાવ્યું છે. શું તેની કોઈ નિર્ધારિત મર્યાદા છે કે જો [કરજદાર] આવી તંગીમાં આવી પડે તો તેને મુદત આપવી પડે, જ્યારે તેણે આ માણસનો માલ લઈને પોતાના પરિવાર પર ખર્ચી નાખ્યો છે અને તેની પાસે કોઈ પાક નથી કે જેની આવકની રાહ જુએ, ન કોઈની પાસે કરજ છે કે તે પરત મળવાની રાહ જુએ, ન કોઈની પાસે માલ છે કે તેના આવવાની રાહ જુએ [જેથી પોતાનું કરજ ચૂકવી શકે]? આપે ફરમાવ્યું: 'હા. તે એટલી મુદત સુધી રાહ જુએ છે કે તેની ખબર ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) સુધી પહોંચે, અને ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) તેના બદલે લેણદારો જે તેની પાસેથી માંગે છે તે રકમ કરજદારોના હિસ્સામાંથી [ખુમ્સ અને બૈતુલમાલમાંથી] તેમને ચૂકવે. અલબત્ત જો તેણે આ [કરજ લીધેલ] પૈસા અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લની ઇતાઅતના માર્ગમાં ખર્ચ્યા હોય [તો ઇમામ આમ કરે છે]; પરંતુ જો તેણે તેને પરવરદિગારની માસિયતના માર્ગમાં ખર્ચ્યા હોય, તો ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) પર કોઈ જવાબદારી નથી.' મેં કહ્યું: 'તો પછી જે વ્યક્તિએ તે માણસ પાસે અમાનત મૂકી છે અને તે નથી જાણતો કે તેણે તે અલ્લાહની ઇતાઅતના માર્ગમાં ખર્ચ્યું છે કે માસિયતના માર્ગમાં, તેનું શું?' આપે ફરમાવ્યું: 'તેણે તેના માલ સાથે કામ કરવું જોઈએ અને શરમિંદગી સાથે પૈસા તેને પરત કરવા જોઈએ.'

#2 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یُحِبُّ إِنْظَارَ الْمُعْسِرِ وَ مَنْ کَانَ غَرِیمُهُ مُعْسِراً فَعَلَیْهِ أَنْ یُنْظِرَهُ إِلَی مَیْسَرَهًٍْ إِنْ کَانَ أَنْفَقَ مَا أَخَذَ فِی طَاعَهًِْ اللَّهِ وَ إِنْ کَانَ أَنْفَقَ ذَلِکَ فِی مَعْصِیَهًِْ اللَّهِ فَلَیْسَ عَلَیْهِ أَنْ یُنْظِرَهُ إِلَی مَیْسَرَهًٍْ وَ لَیْسَ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْآیَهًِْ الَّتِی قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ.

امام صادق (علیه السلام) خداوند مهلت‌دادن به مقروض تنگدست را دوست دارد و کسی‌که به فرد تنگدستی قرضی داده و او آن مال را در راه طاعت خداوند خرج کرده، باید تا زمان توانگری بدهکار، به او فرصت دهد و چنانچه بدهکار آن مال را در راه معصیت خداوند صرف کرده است دیگرمهلت‌دادن به او تا آنکه پس‌دادن قرض برایش آسان شود بر عهده‌ی طلبکار نیست و آن بدهکار مشمول این آیه که خداوند عزّوجلّ فرمود: فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ نمی‌باشد.

Imam Sadiq (peace be upon him): Allah the Mighty and Majestic loves the granting of respite to a debtor in straitness. Whoever has given a loan to one in straitness, and the debtor has spent what he took in obedience to Allah, must grant him respite until he attains ease. But if the debtor has spent that in disobedience to Allah, it is no longer incumbent upon the creditor to grant him respite until repayment becomes easy for him, and that debtor is not among those covered by the verse in which Allah the Mighty and Majestic said: فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ [then let there be postponement until (he is in) ease].

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ તંગદસ્ત કરજદારને મુદત આપવાનું પસંદ કરે છે, અને જેણે તંગદસ્ત વ્યક્તિને કરજ આપ્યું છે અને તેણે તે માલ અલ્લાહની ઇતાઅતના માર્ગમાં ખર્ચ્યો છે, તેણે કરજદારની આસાની સુધી તેને મુદત આપવી જોઈએ. અને જો કરજદારે તે માલ અલ્લાહની માસિયતના માર્ગમાં ખર્ચ્યો હોય, તો હવે તેને કરજ પરત આપવું આસાન થાય ત્યાં સુધી મુદત આપવી લેણદાર પર ફરજ નથી, અને તે કરજદાર આ આયત જેમાં અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લે ફરમાવ્યું: فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ [તો (તેની) આસાની સુધી મુદત આપો] — તેના હેઠળ આવતો નથી.

#3 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

أَیُّهَا النَّاسُ لِیُبَلِّغِ الشَّاهِدُ مِنْکُمُ الْغَائِبَ أَلَا وَ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِراً کَانَ لَهُ عَلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِی کُلِّ یَوْمٍ صَدَقَهًٌْ بِمِثْلِ مَالِهِ حَتَّی یَسْتَوْفِیَهُ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) ای مردم! حاضرین شما به غائبین برسانند که: خداوند عزّوجلّ برای کسی‌که جهت دریافت طلبش به شخص تنگدستی فرصت داده، در هر روز صدقه‌ای برابر مالش، می‌نویسد تا زمانی که طلبش را کامل دریافت کند.

The Messenger of Allah (peace be upon him and his family): O people! Let those present among you convey to those absent: whoever grants respite to one in straitness so as to receive his debt — Allah the Mighty and Majestic writes for him each day a charity equal to his wealth, until he receives his debt in full.

પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ): ઓ લોકો! તમારામાંથી હાજર લોકો ગૈરહાજરોને પહોંચાડે કે: અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ જે વ્યક્તિ પોતાનું લેણું મેળવવા માટે તંગદસ્ત વ્યક્તિને મુદત આપે છે, તેના માટે દરરોજ તેના માલ બરાબર સદકો લખે છે, જ્યાં સુધી તે પોતાનું લેણું પૂરેપૂરું ન મેળવી લે.

#4 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

عَن دَاوُد بن حَصِین قَال: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَقُولُ: أَقِیمُوا الشَّهَادَهًَْ عَلَی الْوَالِدَیْنِ وَ الْوَلَدِ وَ لَا تُقِیمُوهَا عَلَی الْأَخِ فِی الدَّیْنِ الضَّیْرَ. قُلْتُ: وَ مَا الضَّیْرُ؟ قَالَ: إِذَا تَعَدَّی فِیهِ صَاحِبُ الْحَقِّ الَّذِی یَدَّعِیهِ قِبَلَهُ خِلَافَ مَا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ رَسُولُهُ (صلی الله علیه و آله) وَ مَثَلُ ذَلِکَ أَنْ یَکُونَ لِرَجُلٍ عَلَی آخَرَ دَیْنٌ وَ هُوَ مُعْسِرٌ وَ قَدْ أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَی بِإِنْظَارِهِ حَتَّی یُیَسَّرَ. فَقَالَ: فَنَظِرَهًٌْ إِلی مَیْسَرَهًٍْ وَ یَسْأَلُکَ أَنْ تُقِیمَ الشَّهَادَهًَْ وَ أَنْتَ تَعْرِفُهُ بِالْعُسْرِ فَلَا یَحِلُّ لَکَ أَنْ تُقِیمَ الشَّهَادَهًَْ فِی حَالِ الْعُسْرِ.

امام صادق (علیه السلام) داودبن‌حصین گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: «در مورد پدر و مادر و فرزند شهادت دهید؛ ولی درباره‌ی برادر علیه برادر هنگامی که یکی از آن دو در بدهی «ضیّر» است، شهادت ندهید». پرسیدم: «ضیّر چیست»؟ فرمود: «هرگاه طلبکار (صاحب حقّ و مال) بر بدهکار، بر خلاف دستور خداوند و رسولش، تجاوز و تعدّی کند [و طلبش را بخواهد] مثل اینکه شخصی از دیگری طلبکار باشد امّا بدهکار، تنگدست باشد، در این صورت خداوند فرموده باید طلبکار صبر کند تا بدهکار توانایی پرداخت مال را پیدا کند و فرمود: وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ، امّا طلبکار [بر خلاف امر خدا] از تو می‌خواهد که برای شهادت طلبش نزد قاضی روی درحالی‌که تو می‌دانی که مرد بدهکار، بینوا و دست خالی است. پس بر تو جایز نیست که در چنین حالی علیه بدهکار برای شهادت حاضر شوی».

Imam Sadiq (peace be upon him): Dawud ibn Husayn said: I heard Imam Sadiq (peace be upon him) say: "Give testimony concerning the father, the mother and the child; but do not give testimony concerning a brother against a brother when one of them is in "dayr" over a debt." I asked: "What is dayr?" He said: "Whenever the creditor (the owner of the right and the property) transgresses against the debtor contrary to the command of Allah and His Messenger [and demands his due], such as when a person is owed something by another but the debtor is in straitened circumstances — in such a case Allah has said that the creditor must wait until the debtor becomes able to pay back the property, and He said: وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ [And if (the debtor) is in straitness, then let there be postponement until (he is in) ease]; but the creditor [contrary to the command of Allah] asks you to go before the judge to testify to his claim, while you know that the debtor is destitute and empty-handed. So it is not lawful for you to attend, in such a state, to give testimony against the debtor."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): દાઉદ બિન હુસૈન કહે છે: મેં ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) પાસેથી સાંભળ્યું કે તેમણે ફરમાવ્યું: "માતા-પિતા અને સંતાનના સંદર્ભમાં સાક્ષી આપો; પરંતુ ભાઈ વિરુદ્ધ ભાઈના સંદર્ભમાં જ્યારે તેમાંથી એક કરજમાં "ઝય્ર" માં હોય, ત્યારે સાક્ષી ન આપો." મેં પૂછ્યું: "ઝય્ર શું છે?" તેમણે ફરમાવ્યું: "જ્યારે લેણદાર (હક અને માલનો માલિક) દેણદાર પર અલ્લાહ અને તેના રસૂલના હુકમની વિરુદ્ધ અતિક્રમણ કરે [અને પોતાનો હક માંગે], જેમ કે એક વ્યક્તિ બીજા પાસેથી લેણદાર હોય પરંતુ દેણદાર તંગદસ્ત હોય, આ સ્થિતિમાં અલ્લાહે ફરમાવ્યું છે કે લેણદારે સબર કરવી જોઈએ જ્યાં સુધી દેણદાર માલ ચૂકવવાની ક્ષમતા ન મેળવે, અને ફરમાવ્યું: وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ [અને જો (દેણદાર) તંગીમાં હોય, તો (તે) સહૂલિયતમાં આવે ત્યાં સુધી મુદત આપો], પરંતુ લેણદાર [અલ્લાહના હુકમની વિરુદ્ધ] તમારી પાસે માંગે છે કે તમે તેના દાવાની સાક્ષી માટે કાઝી પાસે જાઓ, જ્યારે તમે જાણો છો કે દેણદાર બેચારો અને ખાલી હાથ છે. તો તમારા માટે જાયઝ નથી કે આવી સ્થિતિમાં દેણદારની વિરુદ્ધ સાક્ષી માટે હાજર થાઓ."

#5 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الرّسول (صلی الله علیه و آله) The Prophet (peace be upon him and his family) રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)

عَنْ عَائِشَهًَْ أَنَّهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) یَقُولُ: مَا مِنْ غَرِیمٍ ذَهَبَ بِغَرِیمِهِ إِلَی وَالٍ مِنْ وُلَاهًِْ الْمُسْلِمِینَ وَ اسْتَبَانَ لِلْوَالِی عُسْرَتُهُ إِلَّا بَرِئَ هَذَا الْمُعْسِرُ مِنْ دَیْنِهِ وَ صَارَ دَیْنُهُ عَلَی وَالِی الْمُسْلِمِینَ فِیمَا فِی یَدَیْهِ مِنْ أَمْوَالِ الْمُسْلِمِینَ، قَالَ {أی الصَّادِقُ (علیه السلام)}: وَ مَنْ کَانَ لَهُ عَلَی رَجُلٍ مَالٌ أَخَذَهُ وَ لَمْ یُنْفِقْهُ فِی إِسْرَافٍ أَوْ فِی مَعْصِیَهًٍْ فَعَسَرَ عَلَیْهِ أَنْ یَقْضِیَهُ فَعَلَی مَنْ لَهُ الْمَالُ أَنْ یُنْظِرَهُ حَتَّی یَرْزُقَهُ اللَّهُ فَیَقْضِیَهُ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَنْ تَرَکَ مَالًا فَلِوَرَثَتِهِ وَ مَنْ تَرَکَ دَیْناً أَوْ ضِیَاعاً فَعَلَی الْإِمَامِ مَا ضَمِنَهُ الرَّسُول.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) هیچ بدهکاری نیست که با طلبکار خود به نزد یکی از والیان مسلمان برود و از تنگدستی خود برایش بگوید؛ مگر اینکه این بدهکار از دِین خود مبرّا شود و دِین او بر گردن والی مسلمانان بیافتد تا از اموال مسلمانان که در دست اوست [قرض او را] بدهد. هرکس که پولی را بگیرد و آن را در راه اسراف و یا معصیت مصرف نکند و برای پس‌دادن آن در تنگنا قرار بگیرد و نتواند آن را پس دهد، باید صاحب مال به او مهلت دهد تا هر وقت که خداوند به این مرد روزی عطا نماید، دِین خود را ادا کند. اگر امام عادل حضور داشت، باید امام، دِین این مرد را ادا کند؛ هرکس که مالی را از خود بر جای گذاشت، این مال، سهم ورثه‌ی او خواهدبود و هرکس که بعد از مرگش از خود، دِین و یا بدهی بر جای گذاشت، بر گردن امام (علیه السلام) خواهد بود که پیامبر (صلی الله علیه و آله)[پرداخت] آن را ضمانت کرده است.

The Messenger of Allah (peace be upon him and his family): There is no debtor who goes with his creditor to one of the governors of the Muslims and tells him of his straitened circumstances, except that this destitute debtor is absolved of his debt, and his debt falls upon the governor of the Muslims to pay [it] from the wealth of the Muslims that is in his hand. Anyone who takes money and does not spend it in extravagance or in disobedience, and is then unable to pay it back, the owner of the wealth must give him respite until such time as Allah grants this man provision so that he may discharge his debt. If a just Imam is present, then the Imam must discharge this man's debt; whoever leaves wealth behind, this wealth will be the share of his heirs, and whoever after his death leaves behind a debt or an obligation, it will be upon the Imam (peace be upon him), for the Prophet (peace be upon him and his family) has guaranteed [the payment of] it.

પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ): એવો કોઈ દેણદાર નથી કે જે પોતાના લેણદાર સાથે મુસલમાનોના કોઈ વાલી પાસે જાય અને તેને પોતાની તંગદસ્તી વિશે જણાવે; સિવાય કે આ દેણદાર પોતાના દેણમાંથી મુક્ત થઈ જાય અને તેનું દેણ મુસલમાનોના વાલી પર આવી પડે, જેથી મુસલમાનોના જે માલ તેના હાથમાં છે તેમાંથી [તેનું કરજ] ચૂકવે. જે કોઈ પૈસા લે અને તેને ઇસરાફ કે ગુનાહના માર્ગમાં ખર્ચ ન કરે અને પરત ચૂકવવામાં તંગીમાં આવે અને પરત ન કરી શકે, તો માલના માલિકે તેને મુદત આપવી જોઈએ જ્યાં સુધી અલ્લાહ આ માણસને રિઝ્ક આપે અને તે પોતાનું દેણ અદા કરે. જો ન્યાયી ઇમામ હાજર હોય, તો ઇમામે આ માણસનું દેણ અદા કરવું જોઈએ; જે કોઈ પોતાનાથી માલ છોડી જાય, આ માલ તેના વારસદારોનો હિસ્સો હશે, અને જે કોઈ પોતાના મરણ પછી પોતાનાથી દેણ કે કરજ છોડી જાય, તે ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) પર હશે, કારણ કે પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) એ તેની [ચુકવણીની] જમાનત આપી છે.

#6 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

أمیرالمؤمنین (علیه السلام) Imam Ali, Commander of the Faithful (peace be upon him) ઇમામ અલી, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)

لَا حَبْسَ عَلَی مُفْلِسٌ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَهًٍْ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ وَ الْمُعْسِرُ إِذَا ثَبَتَ عَدَمُهُ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِ حَبْسٌ وَ إِنْ کَانَ عَلَیْهِ دَیْنٌ مِنْ شَیْءٍ وَصَلَ إِلَیْهِ فَالْبَیِّنَهًُْ عَلَیْهِ فِی دَعْوَی الْعَدَمِ إِنْ دَفَعَ ذَلِکَ خَصْمَهُ وَ إِنْ کَانَ فِی شَیْءٍ لَمْ یَصِلْ إِلَیْهِ کَدَیْنٍ لَزِمَهُ مِنْ جِنَایَهًٍْ أَوْ کَفَالَهًٍْ أَوْ حَوَالَهًٍْ أَوْ صَدَاقِ امْرَأَهًٍْ أَوْ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ فَالْقَوْلُ قَوْلُهُ مَعَ یَمِینِهِ مَا لَمْ یَظْهَرْ لَهُ مَالٌ أَوْ تَقُومُ عَلَیْهِ بَیِّنَهًٌْ.

امام علی (علیه السلام) شخص بدهکار مُفلس را که [توان پرداخت بدهکاریش را ندارد] به زندان محکوم نمی‌کنند. چنان‌که خداوند عزّوجلّ فرمود: وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ و همین‌طور در مورد شخص تهیدستی که تهیدستی او ثابت شود، او را محکوم به زندان نمی‌کنند و اگر مدیون چیزی باشد که به او مرتبط می‌شود باید دلیل روشن بر اثبات فقرش بیاورد تا طلبکارش راضی شده و از او دست بردارد و اگر او مدیون چیزی بود که به او مربوط نمی‌شود مثل دِینی که در اثر جنایت یا کفالت یا حواله یا مهریّه‌ی زن یا چیزهای شبیه آن، بر عهده‌ی اوست حرف او مبنی بر فقیر بودن خودش حجّت و دلیل است. به شرط آنکه قسم بخورد و مالی به‌دست نیاورد [که بتواند آن را ادا کند] یا دلیلی [بر توانایی پرداخت او] پیدا نشود.

Imam Ali (peace be upon him): A destitute debtor who [does not have the ability to pay his debt] is not sentenced to prison. As Allah, the Mighty and Majestic, said: وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ [And if (the debtor) is in straitness, then let there be postponement until (he is in) ease]. Likewise, a destitute person whose destitution is proven is not sentenced to prison. If the debtor owes something that has come into his hand, he must bring clear evidence to prove his poverty so that his creditor is satisfied and lets him go. And if he owes something that has not come into his hand — such as a debt binding upon him from a criminal act, or from surety, or a transfer, or a woman's dowry, or the like — then his own word, that he is poor, is a proof and evidence, on condition that he takes an oath and does not come by wealth [with which he can pay it], nor is any evidence [of his ability to pay] found.

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): મુફલિસ દેણદાર વ્યક્તિને, જેની પાસે [પોતાનું કરજ ચૂકવવાની ક્ષમતા નથી], જેલની સજા આપવામાં આવતી નથી. જેમ કે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લે ફરમાવ્યું: وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ [અને જો (દેણદાર) તંગીમાં હોય, તો (તે) સહૂલિયતમાં આવે ત્યાં સુધી મુદત આપો]. તેવી જ રીતે તંગદસ્ત વ્યક્તિ કે જેની તંગદસ્તી સાબિત થાય, તેને પણ જેલની સજા આપવામાં આવતી નથી. અને જો દેણદાર એવી ચીજનો દેણદાર હોય જે તેને મળી હોય, તો તેણે પોતાની ગરીબીના પુરાવા માટે સ્પષ્ટ દલીલ લાવવી જોઈએ જેથી તેનો લેણદાર રાજી થઈ જાય અને તેને છોડી દે. અને જો તે એવી ચીજનો દેણદાર હોય જે તેને મળી નથી, જેમ કે જિનાયત કે કફાલત કે હવાલા કે સ્ત્રીના મહેર કે તેના જેવી ચીજોના કારણે તેના પર જે દેણ છે — તો પોતાના ગરીબ હોવા વિશે તેની વાત હુજ્જત અને દલીલ છે. શરત એ કે તે કસમ ખાય અને એવો માલ ન મળે [કે જેનાથી તે અદા કરી શકે] અથવા [તેની ચૂકવણીની ક્ષમતાની] કોઈ દલીલ ન મળે.

#7 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

قَالَ الصَّادِقُ (علیه السلام) فِی حَدِّ هَذَا الْإِعْسَارِ: وَ هُوَ إِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی مَا یَفْضُلُ عَنْ قُوتِهِ وَ قُوتِ عِیَالِهِ عَلَی الِاقْتِصَاد.

امام صادق (علیه السلام) در حدّ و حدود تنگدستی اختلاف پیش آمد. از امام صادق (علیه السلام) روایت است که حضرت فرمود: «اگر شخص، نتواند برای خود وخانواده‌اش غذای معمولی فراهم کند، تنگدست است».

Imam Sadiq (peace be upon him): There arose a difference concerning the limits of destitution. It is narrated from Imam Sadiq (peace be upon him) that he said: "If a person is unable to provide ordinary food, in moderation, for himself and his family, he is destitute."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): તંગદસ્તીની હદ અને સીમા વિશે મતભેદ ઊભો થયો. ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) થી રિવાયત છે કે હઝરતે ફરમાવ્યું: "જો વ્યક્તિ પોતાના અને પોતાના પરિવાર માટે સામાન્ય ખોરાક પૂરો પાડી ન શકે, તો તે તંગદસ્ત છે."

#8 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

إِنْظَارُ الْمُعْسِرِ ... إِنَّهُ وَاجِبٌ فِی کُلِّ دَیْنُ وَ هُوَ الْمَرْوِیُّ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ وَ أَبِی‌عَبْدِاللهِ (علیها السلام).

امام باقر (علیه السلام) از امام باقر (علیه السلام) روایت است که مهلت‌دادن به تنگدست ... در هر قرضی واجب است.

Imam Baqir (peace be upon him): It is narrated from Imam Baqir (peace be upon him) that granting respite to the destitute ... is obligatory in every debt.

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ) થી રિવાયત છે કે તંગદસ્તને મુદત આપવી ... દરેક કરજમાં વાજિબ છે.

#9 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ عَامِرِ‌بْنِ‌جُذَاعَهًَْ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ: یَا أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَرْضٌ إِلَی مَیْسَرَهًٍْ. فَقَالَ لَهُ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام): إِلَی غَلَّهًٍْ تُدْرَکُ؟ فَقَالَ الرَّجُلُ: لَا وَ اللَّهِ. قَالَ: فَإِلَی تِجَارَهًٍْ تُؤَبُ؟ قَالَ: لَا وَ اللَّهِ. قَالَ: فَإِلَی عُقْدَهًٍْ تُبَاعُ؟ فَقَالَ: لَا وَ اللَّهِ. فَقَالَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام): فَأَنْتَ مِمَّنْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ فِی أَمْوَالِنَا حَقّاً ثُمَ دَعَا بِکِیسٍ فِیهِ دَرَاهِمُ فَأَدْخَلَ یَدَهُ فِیهِ فَنَاوَلَهُ مِنْهُ قَبْضَهًْ.

امام صادق (علیه السلام) مردی نزد امام صادق (علیه السلام) آمد و گفت: «ای امام صادق (علیه السلام)! وامی به من بده تا تنگدستی من برطرف شود». آن حضرت فرمود: «می‌خواهی در امر زراعت‌داری سرمایه کنی»؟ گفت: «نه به خدا [توان این کار را ندارم]». فرمود: «می‌خواهی در ایجاد تجارتی مصرف کنی»؟ گفت: «نه به خدا [توان این کار را ندارم]». فرمود: «می‌خواهی قرارداد فروش کالایی داشته باشی»؟ گفت: «نه به خدا [توان این کار را ندارم]». فرمود: «پس تو از کسانی هستی که در اموال ما حقّی داری و کیسه‌ای پول نقره خواست و دست در آن کرد و مشتی به او داد».

Imam Sadiq (peace be upon him): A man came to Imam Sadiq (peace be upon him) and said: "O Imam Sadiq (peace be upon him)! Give me a loan so that my hardship may be relieved." His Eminence said: "Do you wish to invest it in farming?" He said: "No, by Allah [I am not able to do that]." He said: "Do you wish to spend it on establishing a trade?" He said: "No, by Allah [I am not able to do that]." He said: "Do you wish to make a contract for selling some goods?" He said: "No, by Allah [I am not able to do that]." He said: "Then you are among those who have a right in our wealth," and he called for a purse of silver coins, put his hand into it, and gave him a handful.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): એક માણસ ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) પાસે આવ્યો અને કહ્યું: "હે ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)! મને કરજ આપો જેથી મારી તંગદસ્તી દૂર થાય." તે હઝરતે ફરમાવ્યું: "શું તમે ખેતીના કામમાં મૂડી લગાવવા ઇચ્છો છો?" તેણે કહ્યું: "નહીં, અલ્લાહની કસમ [મારામાં તે કરવાની શક્તિ નથી]." ફરમાવ્યું: "શું તમે કોઈ વેપાર ઊભો કરવામાં ખર્ચ કરવા ઇચ્છો છો?" તેણે કહ્યું: "નહીં, અલ્લાહની કસમ [મારામાં તે કરવાની શક્તિ નથી]." ફરમાવ્યું: "શું તમે કોઈ માલ વેચવાનો કરાર કરવા ઇચ્છો છો?" તેણે કહ્યું: "નહીં, અલ્લાહની કસમ [મારામાં તે કરવાની શક્તિ નથી]." ફરમાવ્યું: "તો તમે એ લોકોમાંથી છો જેમનો અમારા માલમાં હક છે," અને તેમણે ચાંદીના સિક્કાની એક કોથળી મંગાવી, તેમાં હાથ નાખ્યો અને એક મુઠ્ઠી તેને આપી.

#10 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

خَلُّوا سَبِیلَ الْمُعْسِرِ کَمَا خَلَّاهُ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ.

امام صادق (علیه السلام) بدهکار تنگدست را به حال خود واگذارید [و از او قرض خود را طلب نکنید]؛ همان‌گونه که خدای بزرگ او را به حال خود واگذارده است.

Imam Sadiq (peace be upon him): Leave the debtor in straitened circumstances to himself [and do not demand your loan from him], just as Allah the Mighty and Majestic has left him to himself.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): તંગદસ્ત કરજદારને તેની હાલત પર છોડી દો [અને તેની પાસેથી પોતાનું કરજ ન માંગો]; જેવી રીતે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લે તેને તેની હાલત પર છોડી દીધો છે.

#11 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ إِسْحَاقَ‌بْنِ‌عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام): مَا لِلرَّجُلِ أَنْ یَبْلُغَ مِنْ غَرِیمِهِ؟ قَالَ: لَا یَبْلُغُ بِهِ شَیْئاً اللَّهُ أَنْظَرَه.

امام صادق (علیه السلام) اسحاق‌بن‌عمار گوید: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: «شخص [طلبکار] تا چه اندازه می‌تواند بر بدهکار تنگدست خود سختگیری کند»؟ فرمود: «هیچ اندازه! خدا به او مهلت داده است».

Imam Sadiq (peace be upon him): Ishaq ibn Ammar said: I said to Imam Sadiq (peace be upon him): "To what extent can a [creditor] be strict with his debtor who is in straitened circumstances?" He said: "To no extent! Allah has granted him respite."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): ઇસ્હાક બિન અમ્માર કહે છે: મેં ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)ને પૂછ્યું: "[લેણદાર] વ્યક્તિ પોતાના તંગદસ્ત કરજદાર પર કેટલી હદ સુધી સખ્તાઈ કરી શકે છે?" આપે ફરમાવ્યું: "કોઈ હદ સુધી નહીં! અલ્લાહે તેને મહોલત આપી છે."

#12 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ عَبْدِ‌الرَّحْمَنِ‌بْنِ‌أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَالَ فِی یَوْمٍ حَارٍّ وَ حَنَّی کَفَّهُ مَنْ أَحَبَ أَنْ یَسْتَظِلَ مِنْ فَوْرِ جَهَنَّمَ قَالَهَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَقَالَ النَّاسُ فِی کُلِّ مَرَّهًٍْ: نَحْنُ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله)! فَقَالَ: مَنْ أَنْظَرَ غَرِیماً أَوْ تَرَکَ الْمُعْسِرَ ثُمَّ قَالَ لِی أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام): قَالَ لِی عَبْدُ‌اللَّهِ‌بْنُ‌کَعْبِ‌بْنِ‌مَالِکٍ إِنَّ أَبِی أَخْبَرَنِی أَنَّهُ لَزِمَ غَرِیماً لَهُ فِی الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَدَخَلَ بَیْتَهُ وَ نَحْنُ جَالِسَانِ ثُمَّ خَرَجَ فِی الْهَاجِرَهًِْ فَکَشَفَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) سِتْرَهُ وَ قَالَ: یَا کَعْبُ! مَا زِلْتُمَا جَالِسَیْنِ؟ قَالَ: نَعَمْ بِأَبِی وَ أُمِّی! قَالَ: فَأَشَارَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِکَفِّهِ خُذِ النِّصْفَ قَالَ: فَقُلْتُ بِأَبِی وَ أُمِّی ثُمَّ قَالَ: أَتْبِعْهُ بِبَقِیَّهًِْ حَقِّکَ قَالَ: فَأَخَذْتُ النِّصْفَ وَ وَضَعْتُ لَهُ النِّصْف.

امام صادق (علیه السلام) عثمان‌بن‌عبدالرّحمن از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) در یک روز داغ تابستانی، دست خود را مانند سایبان خم کرد [و به پیشانی گرفت] و گفت: «کیست که بخواهد از تابش دوزخ در سایه بماند»؟ رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) این جمله را سه نوبت تکرار کرد و حاضران مجلس در هر سه نوبت گفتند: «ما ای رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله)»! رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «هرکس بدهکار خود را مهلت دهد و یا از بدهکار مفلس خود بگذرد، [از تابش دوزخ در امان می‌ماند]». امام صادق (علیه السلام) بعد از بیان این حدیث به من گفت: عبدالله‌بن‌کعب‌بن‌مالک از زبان پدرم نقل کرد که روزی بدهکار خود را در مسجد رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) دیدم و رهایش نکردم. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) از کنار ما گذشت و به منزل رفت و ما در مسجد ماندیم. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) ساعتی بعد در شدّت گرمای نیمروز بیرون آمد و سایبانی که بر سر خود انداخته بود، برداشت و گفت: «ای کعب! هنوز که شما نشسته‌اید»؟! من گفتم: «آری پدرم و مادرم فدایت باد»! رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) با دست خود اشاره کرد که «نصف مبلغ را بگیر». من گفتم: «باشد پدر و مادرم فدایت باد»! رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «و بقیّه را بعداً دنبال کن. و من نصف مبلغ را گرفتم و نصف دیگر را رها کردم». (بخشیدم)

Imam Sadiq (peace be upon him): Uthman ibn Abd al-Rahman narrated from Imam Sadiq (peace be upon him): On a hot summer day, the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) bent his hand like a shade [and held it over his forehead] and said: "Who is there who wishes to remain in the shade, away from the blaze of Hell?" The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) repeated this sentence three times, and those present in the gathering said each time: "We do, O Messenger of Allah (peace be upon him and his family)!" The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) said: "Whoever grants respite to his debtor, or forgives his insolvent debtor, [will be safe from the blaze of Hell]." After narrating this hadith Imam Sadiq (peace be upon him) said to me: Abdullah ibn Ka'b ibn Malik narrated from his father: One day I saw my debtor in the mosque of the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) and did not let him go. The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) passed by us and went to his house, and we remained in the mosque. An hour later, in the intense midday heat, the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) came out, lifted the curtain he had placed over his head, and said: "O Ka'b! Are you two still sitting?!" I said: "Yes, may my father and mother be sacrificed for you!" The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) gestured with his hand: "Take half of the amount." I said: "So be it, may my father and mother be sacrificed for you!" The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) said: "And pursue the rest later. So I took half of the amount and let go of the other half." (I forgave it.)

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): ઉસ્માન બિન અબ્દુર્રહમાને ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)થી નકલ કર્યું છે: રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ ગરમ ઉનાળાના એક દિવસે પોતાનો હાથ છાયડાની જેમ વાળીને [કપાળ પર રાખ્યો] અને ફરમાવ્યું: "કોણ છે જે ઇચ્છે કે દોઝખની ગરમીથી છાયડામાં રહે?" રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ આ વાક્ય ત્રણ વાર દોહરાવ્યું અને મજલિસમાં હાજર લોકોએ દરેક વખતે કહ્યું: "અમે, અય રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)!" રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ ફરમાવ્યું: "જે કોઈ પોતાના કરજદારને મહોલત આપે અથવા પોતાના મુફલિસ કરજદારને માફ કરે, [તે દોઝખની ગરમીથી સુરક્ષિત રહેશે]." ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ આ હદીસ બયાન કર્યા પછી મને કહ્યું: અબ્દુલ્લાહ બિન કઅબ બિન માલિકે પોતાના પિતાની જબાનીથી નકલ કર્યું કે એક દિવસ મેં મારા કરજદારને રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ની મસ્જિદમાં જોયો અને તેને છોડ્યો નહીં. રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) અમારી બાજુમાંથી પસાર થયા અને ઘરે ગયા અને અમે મસ્જિદમાં રહ્યા. એક કલાક પછી બપોરની સખત ગરમીમાં રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) બહાર આવ્યા અને પોતાના માથા પર નાખેલ છાયડો હટાવ્યો અને ફરમાવ્યું: "અય કઅબ! તમે હજુ પણ બેઠા છો?!" મેં કહ્યું: "હા, મારા માતા-પિતા આપ પર ફિદા થાય!" રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ પોતાના હાથથી ઇશારો કર્યો કે "અડધી રકમ લઈ લે." મેં કહ્યું: "ઠીક છે, મારા માતા-પિતા આપ પર ફિદા થાય!" રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ ફરમાવ્યું: "અને બાકીની રકમ પછીથી માંગજે. અને મેં અડધી રકમ લીધી અને બાકીની અડધી છોડી દીધી." (માફ કરી દીધી.)

#13 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الرّسول (صلی الله علیه و آله) The Prophet (peace be upon him and his family) રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِی یَوْمٍ حَارٍّ مَنْ سَرَّهُ أَنْ یُظِلَّهُ اللَّهُ فِی ظِلِ عَرْشِهِ یَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ فَلْیُنْظِرْ غَرِیماً أَوْ لِیَدَعْ لِمُعْسِر.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) در روزی گرم فرمود: هرکس که می‌خواهد در روزی که هیچ سایه‌ای جز سایه‌ی او وجود ندارد، خداوند او را در سایه‌ی عرش خود قرار دهد، به بدهکارش که مستمند [و تنگدست] است، مهلت دهد و یا از حق خود بگذرد.

The Prophet (peace be upon him and his family): The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) said on a hot day: Whoever wishes that on the day when there is no shade except His shade, Allah should place him in the shade of His Throne, let him grant respite to his debtor who is needy [and in straitened circumstances], or let him forgo his right.

પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ): રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ એક ગરમ દિવસે ફરમાવ્યું: જે કોઈ ઇચ્છે છે કે જે દિવસે તેની છાયા સિવાય કોઈ છાયા નહીં હોય, અલ્લાહ તેને પોતાના અર્શની છાયામાં જગ્યા આપે, તો તે પોતાના કરજદારને જે મુહતાજ [અને તંગદસ્ત] છે, મહોલત આપે અથવા પોતાના હક્કથી દરગુજર કરે.

#14 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الرّسول (صلی الله علیه و آله) The Prophet (peace be upon him and his family) રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)

مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَقِیَهُ اللَّهُ مِنْ نَفَحَاتِ جَهَنَّمَ فَلْیُنْظِرْ مُعْسِراً أَوْ لِیَدَعْ لَهُ مِنْ حَقِّهِ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) هرکس که دوست دارد خداوند او را از غلیان آتش جهنّم در امان دارد، به بدهکارش که مستمند [و تنگدست] است مهلت دهد و یا از حقّ خود در گذرد.

The Prophet (peace be upon him and his family): Whoever wishes that Allah should protect him from the blasts of Hellfire, let him grant respite to a debtor who is needy [and in straitened circumstances], or let him forgo his right.

પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ): જે કોઈ પસંદ કરે કે અલ્લાહ તેને જહન્નમની આગના ઉકળાટથી સુરક્ષિત રાખે, તો તે પોતાના કરજદારને જે મુહતાજ [અને તંગદસ્ત] છે, મહોલત આપે અથવા પોતાના હક્કથી દરગુજર કરે.

#15 و اگر [بدهکار،] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید And if the debtor is in hardship, grant him respite until he is able to pay અને જો [દેવાદાર] ચૂકવવાની શક્તિ ન ધરાવતો હોય, તો તેને શક્તિ મળે ત્યાં સુધી મહેતલ આપો

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

یَبْعَثُ اللَّهُ قَوْماً مِنْ تَحْتِ الْعَرْشِ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وُجُوهُهُمْ مِنْ نُورٍ وَ لِبَاسُهُمْ مِنْ نُورٍ وَ رِیَاشُهُمْ مِنْ نُورٍ جُلُوسٌ عَلَی کَرَاسِیَّ مِنْ نُورٍ قَالَ: فَیُشْرِفُ اللَّهُ لَهُمُ الْخَلْقَ فَیَقُولُونَ: هَؤُلَاءِ الْأَنْبِیَاءُ (؟ فَیُنَادِی مُنَادٍ مِنْ تَحْتِ الْعَرْشِ: هَؤُلَاءِ لَیْسُوا بِأَنْبِیَاءَ. قَالَ: فَیَقُولُونَ: هَؤُلَاءِ شُهَدَاءُ؟ قَالَ: فَیُنَادِی مُنَادٍ مِنْ تَحْتِ الْعَرْشِ: لَیْسَ هَؤُلَاءِ شُهَدَاءَ. وَ لَکِنْ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ یُیَسِّرُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَ یُنْظِرُونَ الْمُعْسِرَ حَتَّی یُیْسِر.

امام باقر (علیه السلام) خداوند در روز قیامت اقوامی را از زیر عرش مبعوث می‌کند که چهره‌هایشان از نور و لباسشان از نور و زینت‌هایشان از نور است و بر صندلی‌هایی از نور نشسته‌اند. فرمود: خداوند آنان را به مردم نشان می‌دهد و مردم می‌گویند: «اینان همان پیامبرانند»؟ در آن هنگام یک منادی از زیر عرش ندا سر می‌دهد: «اینان پیامبر نیستند». فرمود: مردم می‌گویند: «اینان شهیدانند»؟ حضرت فرمود: در آن لحظه یک منادی از زیر عرش ندا سر می‌دهد: «اینان شهید نیستند، اینان مردمی هستند که بر مؤمنین آسان می‌گیرند و به بدهکارشان که مستمند [و تنگدست] است مهلت می‌دهند تا به گشایشی برسد».

Imam Baqir (peace be upon him): On the Day of Resurrection, Allah will raise up peoples from beneath the Throne whose faces are of light, whose garments are of light and whose adornments are of light, seated upon chairs of light. He said: Allah will display them to the people, and the people will say: "These are the prophets?" At that moment a caller will call out from beneath the Throne: "These are not prophets." He said: The people will say: "These are the martyrs?" The Imam said: At that moment a caller will call out from beneath the Throne: "These are not martyrs; rather, these are people who made things easy for the believers and gave respite to their debtor who was in need [and straitened] until he came to ease."

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): કયામતના દિવસે અલ્લાહ અર્શની નીચેથી કેટલાક લોકોને ઉઠાડશે જેઓના ચહેરા નૂરના, વસ્ત્રો નૂરના અને ઝીનતો નૂરની હશે અને તેઓ નૂરની ખુરશીઓ પર બેઠેલા હશે. ફરમાવ્યું: અલ્લાહ તેઓને લોકોને દેખાડશે અને લોકો કહેશે: "શું આ જ પયગંબરો છે?" તે સમયે અર્શની નીચેથી એક પોકારનાર પોકાર કરશે: "આ પયગંબરો નથી." ફરમાવ્યું: લોકો કહેશે: "શું આ શહીદો છે?" ઇમામે ફરમાવ્યું: તે ક્ષણે અર્શની નીચેથી એક પોકારનાર પોકાર કરશે: "આ શહીદો નથી, આ તો એવા લોકો છે જેઓ મોમિનો પર આસાની કરતા હતા અને તેઓના દેવાદારને જે તંગદસ્ત [અને મુફલિસ] હતો મોહલત આપતા હતા જ્યાં સુધી તે ગુંજાઈશ સુધી પહોંચે."

#16 و هرگاه برای خدا به او ببخشید بهتر است؛ اگر آگاه باشید And if you remit it as charity for Allah, it is better for you, if you only knew અને જ્યારે અલ્લાહ માટે તેને માફ કરી દો તો વધુ સારું છે; જો તમે જાણતા હો

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُعْسِرٌ فَتَصَدَّقُوا عَلَیْهِ بِمَالِکُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ.

امام صادق (علیه السلام) اگر می‌دانید که او تهیدست است، از مال خود به او ببخشید و این برای شما بهتر است.

Imam Sadiq (peace be upon him): If you know that he is in straitened circumstances, give to him from your wealth as charity, and that is better for you.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): જો તમે જાણો છો કે તે તંગદસ્ત છે, તો તમારા માલમાંથી તેને આપી દો, અને આ તમારા માટે વધુ સારું છે.

#17 و هرگاه برای خدا به او ببخشید بهتر است؛ اگر آگاه باشید And if you remit it as charity for Allah, it is better for you, if you only knew અને જ્યારે અલ્લાહ માટે તેને માફ કરી દો તો વધુ સારું છે; જો તમે જાણતા હો

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَیْرٌ لَکُمْ یَعْنِی أَنْ تَصَدَّقُوا بِمَالِکُمْ عَلَیْهِ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ فَلْیَدَعْ مُعْسِراً أَوْ لِیَدَعْ لَهُ مِنْ حَقِّهِ نَظَراً.

امام باقر (علیه السلام) وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیرٌ لَّکمْ یعنی آنچه را که نزد او (بدهکار) دارید، بر او ببخشایید. چراکه این برای شما بسیار بهتر است. پس، از مال خود که در نزد مستمند دارید درگذرید و یا این که برای پس‌دادن آن به او مهلت دهید.

Imam Baqir (peace be upon him): وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ [And that you remit it as alms is better for you] — that is, what you hold against him (the debtor), forgive it for him, for that is far better for you. So forgo the wealth you have with the needy person, or grant him respite to return it.

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ [અને જો તમે સદકો કરી દો તો તે તમારા માટે વધુ સારું છે] એટલે કે જે તમે તેની (દેવાદારની) પાસે ધરાવો છો તે તેને માફ કરી દો, કારણ કે આ તમારા માટે ઘણું જ સારું છે. તો તંગદસ્તની પાસે જે તમારો માલ છે તેને છોડી દો અથવા તેને પરત આપવા માટે મોહલત આપો.

#18 و هرگاه برای خدا به او ببخشید بهتر است؛ اگر آگاه باشید And if you remit it as charity for Allah, it is better for you, if you only knew અને જ્યારે અલ્લાહ માટે તેને માફ કરી દો તો વધુ સારું છે; જો તમે જાણતા હો

الرّسول (صلی الله علیه و آله) The Prophet (peace be upon him and his family) રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)

وَ إِنْ کَانَ صَاحِبُ الْمَالِ مُوسِراً تَصَدَّقَ بِمَالِهِ عَلَیْهِ أَوْ تَرَکَهُ فَهُوَ خَیْرٌ لَهُ لِقَوْلِه وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُون.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) چنانچه صاحب مال، ثروتمند و متمکّن بود و این دِین را بر او (بدهکار) ببخشد و یا از مال خود درگذرد، برایش بهتر خواهدبود: وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیرٌ لَّکمْ إِن کنتُمْ تَعْلَمُونَ.

The Messenger of Allah (peace be upon him and his family): If the owner of the wealth is well-off and prosperous, and he gives this debt to him (the debtor) as charity, or forgoes his wealth, it will be better for him: وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ [And that you remit it as alms is better for you, if you knew].

પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ): જો માલનો માલિક ધનવાન અને સમૃદ્ધ હોય અને આ દેવું તેને (દેવાદારને) બક્ષી દે અથવા પોતાના માલમાંથી છોડી દે, તો તેના માટે વધુ સારું થશે: وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ [અને જો તમે સદકો કરી દો તો તે તમારા માટે વધુ સારું છે, જો તમે જાણતા હો].