سورة الصافات

Verse 99 of 182

37:99

وَ قالَ إِنِّي ذاهِبٌ إِلى رَبِّي سَيَهْدِينِ

[آتش بر او گلستان شد و به سلامت بيرون آمد] و گفت: «من به سوى پروردگارم مى‌روم، او مرا هدايت خواهد كرد.

And he said: Surely I fly to my lord; He will guide me.

અને (ઇબ્રાહીમે) કહ્યું કે હું મારા પરવરદિગાર તરફ જઇ રહ્યો છું તે મારી હિદાયત કરશે.

السّجاد ( رُوِیَ عَن زَیْدِبْنِ‌عَلِیِّ‌بْنِ‌الْحُسَیْنِ (أَنَّهُ قَالَ سَأَلْتُ أَبِی‌سَیِّدَالْعَابِدِینَ (... فَقُلْتُ لَهُ یَا أَبَهًِْ أَ لَیْسَ اللَّهُ جَلَّ ذِکْرُهُ لَا یُوصَفُ بِمَکَانٍ فَقَالَ بَلَی تَعَالَی اللَّهُ عَنْ ذَلِکَ عُلُوّاً کَبِیراً قُلْتُ فَمَا مَعْنَی قَوْلِ مُوسَی (لِرَسُولِ اللَّهِ ارْجِعْ إِلَی رَبِّکَ فَقَالَ مَعْنَاهُ مَعْنَی قَوْلِ إِبْرَاهِیمَ (إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی سَیَهْدِینِ وَ مَعْنَی قَوْلِ مُوسَی (وَ عَجِلْتُ إِلَیْکَ رَبِّ لِتَرْضی وَ مَعْنَی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ فَفِرُّوا إِلَی اللهِ یَعْنِی حُجُّوا إِلَی بَیْتِ اللَّهِ.

امام سجاد ( زیدبن‌علی‌بن‌حسین (گوید: «از پدر بزرگوارم پرسیدم: ... ای پدر! مگر نه این است که نمی‌توان و نمی‌شود برای خدا مکانی را معلوم کرد»!؟ فرمود: «بلی چنین است خداوند منزه و برتر از آن است که دارای مکان باشد». عرض‌کردم: «پس [اگر مکانی ندارد چرا] حضرت موسی‌بن‌عمران ([در شب معراج] به رسول خدا (گفت: «به سوی خدا بازگرد [و درخواست تخفیف نماز کن]»!؟ فرمود: «این سخن همانند گفتار حضرت ابراهیم (است که گفته است: إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی سَیَهْدِینِ، و همانند کلام خود حضرت موسی (است. که گفت: و من به‌سوی تو شتاب کردم. تا از من خشنود شوی. ( طه/۸۴ ) و همانند بیان خدای تعالی است که فرموده است: پس به سوی خدا بگریزید. ( زاریات/۵۰ ) یعنی برای اعمال حج به‌سوی خانه‌ی خدا بشتابید».

Imam Sajjad (peace be upon him): Zayd ibn Ali ibn Husayn (peace be upon him) said: I asked my noble father: '... O father! Is it not so that no place can be specified for Allah?' He said: 'Yes, it is so; Allah is far exalted above having a place.' I said: 'Then [if He has no place, why] did Musa ibn Imran (peace be upon him) [on the night of the Miʿraj] say to the Messenger of Allah (peace be upon him and his family): "Return to your Lord [and ask for a reduction of the prayer]"?' He said: 'This statement is like the statement of Ibrahim (peace be upon him) who said: إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی سَیَهْدِینِ [Surely I am going to my Lord; He will guide me], and like the statement of Musa (peace be upon him) himself, who said: "And I hastened to You, my Lord, so that You might be pleased" (Ta-Ha/84), and like the statement of Allah the Exalted who said: "So flee to Allah" (Zariyat/50), that is, hasten to the House of Allah for the rites of Hajj.'

ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ): ઝૈદ બિન અલી બિન હુસૈન (અલયહિસ્સલામ) કહે છે: 'મેં મારા બુઝુર્ગ પિતાને પૂછ્યું: ... હે પિતા! શું એવું નથી કે અલ્લાહ માટે કોઈ સ્થાન નક્કી કરી શકાતું નથી?' તેમણે ફરમાવ્યું: 'હા, એવું જ છે; અલ્લાહ સ્થાન ધરાવવાથી પવિત્ર અને ઉચ્ચ છે.' મેં અરજ કરી: 'તો [જો તેમનું કોઈ સ્થાન નથી, તો કેમ] હઝરત મૂસા બિન ઇમરાન (અલયહિસ્સલામ) એ [મેરાજની રાત્રે] અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ને કહ્યું: "તમારા રબ તરફ પાછા જાઓ [અને નમાઝમાં ઘટાડાની વિનંતી કરો]"?' તેમણે ફરમાવ્યું: 'આ વાત હઝરત ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) ના કથન જેવી છે, જેમણે કહ્યું: إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی سَیَهْدِینِ [ખરેખર હું મારા રબ તરફ જઈ રહ્યો છું; તે મને માર્ગ બતાવશે], અને ખુદ હઝરત મૂસા (અલયહિસ્સલામ) ના કથન જેવી છે, જેમણે કહ્યું: "અને હું તારી તરફ ઉતાવળ કરી, જેથી તું મારાથી રાજી થાય" (તાહા/૮૪), અને અલ્લાહ તઆલાના કથન જેવી છે, જેમણે ફરમાવ્યું: "તો અલ્લાહ તરફ ભાગો" (ઝારિયાત/૫૦), એટલે કે હજના અઅમાલ માટે અલ્લાહના ઘર તરફ ઉતાવળ કરો.'

الصّادق ( فَأَخْرَجُوا إِبْرَاهِیمَ وَ لُوطاً مَعَهُ (مِنْ بِلَادِهِمْ إِلَی الشَّامِ فَخَرَجَ إِبْرَاهِیمُ وَ مَعَهُ لُوطٌ (لَا یُفَارِقُهُ وَ سَارَهًُْ وَ قَالَ لَهُمْ إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی سَیَهْدِینِ یَعْنِی بَیْتَ الْمَقْدِسِ فَتَحَمَّلَ إِبْرَاهِیمُ (بِمَاشِیَتِهِ وَ مَالِهِ وَ عَمِلَ تَابُوتاً وَ جَعَلَ فِیهِ سَارَهًَْ وَ شَدَّ عَلَیْهَا الْأَغْلَاقَ غَیْرَهًًْ مِنْهُ عَلَیْهَا وَ مَضَی حَتَّی خَرَجَ مِنْ سُلْطَانِ نُمْرُودَ.

امام صادق ( آنان ابراهیم (و به همراه او لوط (را از سرزمین خود بیرون ساختند و به‌سوی سرزمین شام کوچاندند. ابراهیم (به همراه لوط (که از او جدا نمی‌شد و نیز ساره بیرون رفتند و ابراهیم (به آنان گفت: إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی سَیَهْدِینِ، مقصود ابراهیم (بیت‌المقدس بود. اینگونه ابراهیم (چهارپایان و اموالش را برداشت و میل غیرتی که نسبت به ساره داشت، صندوقی ساخت و او را در آن نهاد و آن را محکم بست. سپس حرکت کرد تا آنکه از قلمرو سلطنت نمرود خارج شد.

Imam Sadiq (peace be upon him): They expelled Ibrahim (peace be upon him), and Lut (peace be upon him) with him, from their land and drove them towards the land of Sham. Ibrahim (peace be upon him) went out along with Lut (peace be upon him), who did not part from him, and also Sarah, and Ibrahim (peace be upon him) said to them: إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی سَیَهْدِینِ [Surely I am going to my Lord; He will guide me] — Ibrahim (peace be upon him) meant Bayt al-Muqaddas. So Ibrahim (peace be upon him) took his livestock and his wealth, and out of the protectiveness he felt for Sarah, he built a chest and placed her inside it and fastened it tightly. Then he set out, until he left the domain of Nimrod's rule.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): તેમણે ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) અને તેમની સાથે લૂત (અલયહિસ્સલામ) ને પોતાની ધરતીથી બહાર કાઢી નાખ્યા અને શામની ધરતી તરફ રવાના કર્યા. ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) લૂત (અલયહિસ્સલામ) ની સાથે, જેઓ તેમનાથી જુદા થતા ન હતા, અને સારા સાથે બહાર નીકળ્યા અને ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) એ તેમને કહ્યું: إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی سَیَهْدِینِ [ખરેખર હું મારા રબ તરફ જઈ રહ્યો છું; તે મને માર્ગ બતાવશે], ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) નો હેતુ બૈતુલ-મુકદ્દસ હતો. આમ ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) એ પોતાના ચોપાયા અને સંપત્તિ લીધી, અને સારા પ્રત્યે જે ગૈરત તેમને હતી તેના કારણે, એક સંદૂક બનાવ્યો અને તેમાં તેમને મૂક્યા અને તેને મજબૂત રીતે બંધ કર્યો. પછી તેઓ ચાલવા લાગ્યા, ત્યાં સુધી કે નમરૂદની સલ્તનતના ક્ષેત્રમાંથી બહાર નીકળી ગયા.

أمیرالمؤمنین ( فی الإحتجاج: جَاءَ بَعْضُ الزَّنَادِقَهًِْ إِلَی أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (وَ قَالَ لَوْ لَا مَا فِی الْقُرْآنِ مِنَ الِاخْتِلَافِ وَ التَّنَاقُضِ لَدَخَلْتُ فِی دِینِکُمْ. ... فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ (... وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ جاءَ رَبُّکَ وَ الْمَلَکُ صَفًّا صَفًّا وَ قَوْلُهُ وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادی وَ قَوْلُهُ هَلْ یَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِیَهُمُ الْمَلائِکَةُ أَوْ یَأْتِیَ رَبُّکَ أَوْ یَأْتِیَ بَعْضُ آیاتِ رَبِّکَ فَذَلِکَ کُلُّهُ حَقٌّ وَ لَیْسَتْ جِیئَتُهُ جَلَّ ذِکْرُهُ کَجِیئَهًِْ خَلْقِهِ فَإِنَّهُ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ وَ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مَا یَکُونُ تَأْوِیلُهُ عَلَی غَیْرِ تَنْزِیلِهِ وَ لَا یُشْبِهُ تَأْوِیلُهُ کَلَامَ الْبَشَرِ وَ لَا فِعْلَ الْبَشَرِ وَ سَأُنَبِّئُکَ بِمِثَالٍ لِذَلِکَ تَکْتَفِی بِهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ هُوَ حِکَایَهًُْ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ (حَیْثُ قَالَ إِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی فَذَهَابُهُ إِلَی رَبِّهِ تَوَجُّهُهُ إِلَیْهِ فِی عِبَادَتِهِ وَ اجْتِهَادِهِ أَ لَا تَرَی أَنَّ تَأْوِیلَهُ غَیْرُ تَنْزِیلِهِ.

امام علی ( یکی از زندیق‌ها (بی دین‌ها) نزد امیرالمؤمنین (آمد و گفت: «اگر در قرآن اختلاف و تناقض وجود نداشت در دین شما داخل می‌شدم». ... علی (به او فرمود: «... و امّا کلام خداوند متعال: و فرمان پروردگارت فرا رسد و فرشتگان صف در صف حاضر شوند. ( فجر/۲۲ ) و و [روز قیامت به آن‌ها گفته می‌شود:] همه شما تنها به سوی ما بازگشت نمودید. ( انعام/۹۴ ) و آیا جز این انتظار دارند که فرشتگان [مرگ] به سراغشان آیند، یا خداوند [خودش] به‌سوی آن‌ها بیاید، یا بعضی از آیات پروردگارت [و نشانه‌های رستاخیز]؟! ( انعام/۱۵۸ ) این همه بر حقّ است و آمدن خداوند عزّوجلّ همچون آمدن آفریدگانش نیست که او پروردگار همه چیز است. افزون بر این، در کتاب خداوند عزّوجلّ آیاتی هست که تأویل آن ها متفاوت از صورت تنزیل آن هاست و با گفتار و کردار آدمی همانند نیست. اکنون تو را از مثال‌هایی در این‌باره آگاه می سازم و إن شاء الله تعالی تو را کفایت می کند. یکی حکایت خداوند عزّوجلّ از سخن ابراهیم (است در آنجا که فرمود: إِنِّی ذَاهِبٌ إِلَی رَبِّی سَیَهْدِینِ معنای رفتن او به‌سوی پروردگارش، همانا روی‌آوردن به‌سوی او در پرستش و کوشش است. حال دیدی که تأویل این سخن متفاوت از تنزیل آن است»؟!

Imam Ali (peace be upon him): One of the zindiqs (irreligious ones) came to the Commander of the Faithful (peace be upon him) and said: "If there were no discrepancies and contradictions in the Quran, I would enter your religion." ... Ali (peace be upon him) said to him: "... And as for the word of Allah the Exalted: 'And the command of your Lord comes and the angels are present rank upon rank.' (Fajr/22) And '[on the Day of Resurrection it will be said to them:] You have all returned to Us alone.' (An'am/94) And 'Do they wait for anything but that the angels [of death] should come to them, or Allah [Himself] should come to them, or some of the signs of your Lord [and the signs of the Resurrection]?!' (An'am/158) — all of this is true, and the coming of Allah the Mighty and Majestic is not like the coming of His creatures, for He is the Lord of all things. Moreover, in the Book of Allah the Mighty and Majestic there are verses whose ta'wil (interpretation) differs from the form of their tanzil (revelation) and does not resemble the speech and deeds of humans. Now I will inform you of examples in this regard, and Allah the Exalted willing, it will suffice you. One is the report of Allah the Mighty and Majestic from the words of Ibrahim (peace be upon him) where He said: إِنِّی ذَاهِبٌ إِلَی رَبِّی سَیَهْدِینِ [Indeed I am going to my Lord; He will guide me]. The meaning of his going to his Lord is turning toward Him in worship and striving. Now you have seen that the ta'wil of this word differs from its tanzil?!"

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): એક ઝિન્દીક (બેદીન) અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ) પાસે આવ્યો અને કહ્યું: "જો કુરઆનમાં મતભેદ અને વિરોધાભાસ ન હોત, તો હું તમારા દીનમાં દાખલ થઈ જાત." ... અલી (અલયહિસ્સલામ) એ તેને ફરમાવ્યું: "... અને અલ્લાહ તઆલાના કલામ વિષે: 'અને તમારા પરવરદિગારનો હુકમ આવી પહોંચે અને ફરિશ્તાઓ હરોળ બાંધીને હાજર થાય.' (ફજ્ર/૨૨) અને '[કયામતના દિવસે તેઓને કહેવામાં આવશે:] તમે સૌ એકલા અમારી તરફ પાછા ફર્યા છો.' (અન્આમ/૯૪) અને 'શું તેઓ આ સિવાય કોઈ બીજી અપેક્ષા રાખે છે કે ફરિશ્તાઓ [મૌતના] તેમની પાસે આવે, અથવા અલ્લાહ [પોતે] તેમની તરફ આવે, અથવા તમારા પરવરદિગારની કેટલીક નિશાનીઓ [અને કયામતની નિશાનીઓ]?!' (અન્આમ/૧૫૮) — આ બધું હક છે અને અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લનું આવવું તેની મખ્લૂકના આવવા જેવું નથી, કારણ કે તે દરેક વસ્તુનો પરવરદિગાર છે. વધુમાં, અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લની કિતાબમાં એવી આયતો છે જેમની તાઅવીલ (અર્થઘટન) તેમના તન્ઝીલ (અવતરણ) ના સ્વરૂપથી અલગ છે અને માણસના કથન અને કર્મ જેવી નથી. હવે હું તમને આ બાબતે કેટલાક ઉદાહરણોથી માહિતગાર કરું છું અને ઇન્શાઅલ્લાહ તઆલા તે તમારા માટે પૂરતું થશે. એક ઉદાહરણ અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લની ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) ના કથનની હિકાયત છે જ્યાં ફરમાવ્યું: إِنِّی ذَاهِبٌ إِلَی رَبِّی سَیَهْدِینِ [ખરેખર હું મારા પરવરદિગાર તરફ જઈ રહ્યો છું, તે મને હિદાયત આપશે]. તેમના પોતાના પરવરદિગાર તરફ જવાનો અર્થ ખરેખર ઇબાદત અને પ્રયત્નમાં તેમની તરફ મુખ કરવો છે. હવે તમે જોયું કે આ કથનની તાઅવીલ તેના તન્ઝીલથી અલગ છે?!"