سورة الزمر

Verse 42 of 75

39:42

اللهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حينَ مَوْتِها وَ الَّتي لَمْ تَمُتْ في مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ في ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض مى‌كند، و روح كسانى را كه نمرده‌اند نيز به هنگام خواب مى‌گيرد؛ سپس ارواح كسانى كه فرمان مرگشان را صادر كرده نگه مى‌دارد و ارواح ديگرى را [كه بايد زنده بمانند] باز مى‌گرداند تا سر‌آمدى معيّن؛ در اين امر نشانه‌هاى روشنى است براى كسانى كه مى‌انديشند.

Allah takes the souls at the time of their death, and those that die not during their sleep; then He withholds those on whom He has passed the decree of death and sends the others back till an appointed term; most surely there are signs in this for a people who reflect.

અલ્લાહ મૌત વખતે રૂહોને કબજે કરે છે અને જેઓ મરતા નથી તેમની રૂહોને પણ ઊંઘના સમયે લઇ લે છે. પછી જેની મૌતનો ફેસલો કરી લે છે તેની રૂહને રોકી લે છે અને બીજી રૂહોને એક નક્કી મુદ્દત સુધી આઝાદ કરી દે છે; બેશક જેઓ ગૌરો ફિક્ર કરે છે તેમના માટે આમાં ઘણી નિશાનીઓ છે.

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

سُئِلَ الصَّادِقُ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزّوجلّ اللَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزّوجلّ قُلْ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ وَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزّوجلّ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ وَ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی أَنْفُسِهِمْ وَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزّوجلّ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ عَنْ قَوْلِهِ عزّوجلّ وَ لَوْ تَری إِذْ یَتَوَفَّی الَّذِینَ کَفَرُوا الْمَلائِکَةُ وَ قَدْ یَمُوتُ فِی السَّاعَهًِْ الْوَاحِدَهًِْ فِی جَمِیعِ مَا لَا یُحْصِیهِ إِلَّا اللَّهُ عزّوجلّ فَکَیْفَ هَذَا فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی جَعَلَ لِمَلَکِ الْمَوْتِ أَعْوَاناً مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ یَقْبِضُونَ الْأَرْوَاحَ بِمَنْزِلَهًِْ صَاحِبِ الشُّرْطَهًِْ لَهُ أَعْوَانٌ مِنَ الْإِنْسِ یَبْعَثُهُمْ فِی حَوَائِجِهِ فَتَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِکَهًُْ وَ یَتَوَفَّاهُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ مَعَ مَا یَقْبِضُ هُوَ وَ یَتَوَفَّاهَا اللَّهُ عزّوجلّ مِنْ مَلَکِ الْمَوْتِ.

امام صادق (علیه السلام)- از امام صادق (علیه السلام) در مورد این فرمایش خداوند عزّوجلّ: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها می‌فرماید: بگو: «فرشته‌ی مرگ که بر شما مأمور شده، [روح] شما را می‌گیرد سپس شما را به‌سوی پروردگارتان بازمی‌گردانند». ( سجده/۱۱ ). و آنجا که می‌فرماید: آنان که فرشتگان جانشان را می‌ستانند درحالی‌که طیّب و پاکیزه‌اند از همه بدی‌ها و زشتی‌ها. ( نحل/۳۲ )، و آنجا که می‌فرماید: آنان که فرشتگان جانشان را می‌گیرند درحالی‌که بر خویشتن ستم‌کنندگانند. ( نحل/۲۸ ). و آنجا که در جای دیگر می‌فرماید: رسولان و فرستادگان ما او را قبض روح می‌کنند. ( انعام/۶۱ ). و آنجا که در جای دیگر می‌فرماید: و اگر ببینی که فرشتگان چگونه کسانی را که کافرند قبض روح می‌کنند حتّما تعجّب خواهی کرد. ( انفال/۵۲ ) سؤال پرسیده شد. و پرسیدند: «با توجّه به اینکه در یک زمان آنقدر نفوس در اطراف جهان از دنیا می‌روند که شمارش آن‌ها را جز خدا نمی‌داند، اگر تنها ملک‌الموت قبض روح می‌کند با توجّه به مضمون آیات یاد شده چگونه چنین چیزی ممکن است»؟ آن حضرت پاسخ فرمود: «خداوند تبارک‌وتعالی برای ملک‌الموت، دستیاران و کمک‌کارانی از فرشتگان قرار داده است که آن‌ها جان‌ها را می‌ستانند. مثل رئیس نظمیّه (پلیس) که دارای مددکاران و دستیارانی از میان انسانهاست و برای انجام کارها و نیازهای خود به ایشان مأموریت می‌دهد و آنان را به نقاط مختلف گسیل می‌دارد، ملائکه نیز به همین ترتیب از طرف ملک‌الموت اعزام می‌شوند و قبض روح انسان‌ها می‌کنند و ملک‌الموت نیز جان‌های قبض شده را از فرشتگان می‌ستاند علاوه بر آنچه که خود قبض کرده است و همه را خداوند عزّوجلّ از ملک‌الموت می‌ستاند».

Imam Sadiq (peace be upon him): Imam Sadiq (peace be upon him) was asked about this statement of Allah the Mighty and Majestic: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها [Allah takes the souls at the time of their death], and about the statement of Allah the Mighty and Majestic: "Say: 'The angel of death, who has been appointed over you, takes [the soul of] you, then you will be returned to your Lord'" (Sajdah/11), and where He says: "Those whose souls the angels take while they are pure and cleansed of all evils and vices" (Nahl/32), and where He says: "Those whose souls the angels take while they are wronging themselves" (Nahl/28), and where He says elsewhere: "Our messengers and envoys take his soul" (An'am/61), and where He says elsewhere: "And if you were to see when the angels take the souls of those who disbelieve, you would certainly be astonished" (Anfal/52) — the question was posed. And they asked: "Given that at one and the same moment so many souls throughout the world pass away that none but Allah can count them, if only the Angel of Death takes the souls, how — in view of the content of the aforementioned verses — can such a thing be possible?" His Eminence answered: "Allah, the Blessed and Exalted, has appointed for the Angel of Death helpers and assistants from among the angels who take the souls. Just as the chief of the police force, who has helpers and assistants from among people and assigns them to carry out his tasks and needs and dispatches them to various places, the angels likewise are dispatched by the Angel of Death and take the souls of people, and the Angel of Death then takes the collected souls from those angels, in addition to what he himself has taken, and Allah the Mighty and Majestic takes them all from the Angel of Death."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) ને અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લના આ કથન: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها [અલ્લાહ આત્માઓને તેમના મૃત્યુ સમયે લઈ લે છે] વિશે, અને અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લના આ કથન: "કહો: 'મૃત્યુનો ફરિશ્તો જે તમારા પર નિયુક્ત કરાયો છે, તમારો [આત્મા] લઈ લે છે, પછી તમને તમારા પરવરદિગાર તરફ પાછા ફેરવવામાં આવે છે'" (સજદહ/૧૧) વિશે, અને જ્યાં તે ફરમાવે છે: "જેમના આત્માઓ ફરિશ્તાઓ લે છે એ સ્થિતિમાં કે તેઓ પવિત્ર અને દરેક બુરાઈઓ તથા ખરાબીઓથી પાક હોય છે" (નહલ/૩૨), અને જ્યાં તે ફરમાવે છે: "જેમના આત્માઓ ફરિશ્તાઓ લે છે એ સ્થિતિમાં કે તેઓ પોતાના પર જુલમ કરનારા હોય છે" (નહલ/૨૮), અને જ્યાં અન્યત્ર ફરમાવે છે: "અમારા સંદેશવાહકો અને દૂતો તેનો આત્મા લે છે" (અન્આમ/૬૧), અને જ્યાં અન્યત્ર ફરમાવે છે: "અને જો તું જુએ કે ફરિશ્તાઓ કઈ રીતે કાફિરોના આત્માઓ લે છે, તો ખરેખર તું અચંબિત થઈ જશે" (અન્ફાલ/૫૨) — પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો. અને પૂછ્યું: "એ ધ્યાનમાં રાખતાં કે એક જ સમયે જગતના ચારે તરફ એટલા બધા આત્માઓ દુનિયામાંથી જાય છે કે તેમની ગણતરી અલ્લાહ સિવાય કોઈ જાણતું નથી, જો ફક્ત મલકુલ મૌત જ આત્મા લે છે, તો ઉપર જણાવેલી આયતોના મર્મને ધ્યાનમાં રાખતાં, આવું કઈ રીતે શક્ય છે?" તે હઝરતે જવાબ આપ્યો: "અલ્લાહ તબારક વ તઆલાએ મલકુલ મૌત માટે ફરિશ્તાઓમાંથી મદદગારો અને સહાયકો નિયુક્ત કર્યા છે, જેઓ આત્માઓ લે છે. જેમ નજ્મિય્યા (પોલીસ) નો પ્રમુખ કે જેની પાસે માણસોમાંથી મદદગારો અને સહાયકો હોય છે અને પોતાનાં કામો તથા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે તેમને જવાબદારી સોંપે છે અને તેમને જુદા જુદા સ્થળોએ મોકલે છે, એ જ રીતે ફરિશ્તાઓને પણ મલકુલ મૌત તરફથી મોકલવામાં આવે છે અને તેઓ માણસોના આત્માઓ લે છે, અને પછી મલકુલ મૌત આ લેવાયેલા આત્માઓને ફરિશ્તાઓ પાસેથી લે છે, એ ઉપરાંત જે તેમણે પોતે લીધા છે, અને આ બધું અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ મલકુલ મૌત પાસેથી લે છે."

أمیرالمؤمنین (علیه السلام) Imam Ali, Commander of the Faithful (peace be upon him) ઇમામ અલી, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)

فِی خَبَرِ الزِّنْدِیقِ الْمُدَّعِی لِلتَّنَاقُضِ فِی الْقُرْآنِ قَالَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ تَعَالَی اللَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ قَوْلِهِ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ وَ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ وَ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی أَنْفُسِهِمْ فَهُوَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَجَلُّ وَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ یَتَوَلَّی ذَلِکَ بِنَفْسِهِ وَ فِعْلُ رُسُلِهِ. وَ مَلَائِکَتِهِ فِعْلُهُ لِأَنَّهُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ فَاصْطَفَی جَلَّ ذِکْرُهُ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ رُسُلًا وَ سَفَرَهًًْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ خَلْقِهِ وَ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فِیهِمْ اللهُ یَصْطَفِی مِنَ الْمَلائِکَةِ رُسُلًا وَ مِنَ النَّاسِ فَمَنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ الطَّاعَهًِْ تَوَلَّتْ قَبْضَ رُوحِهِ مَلَائِکَهًُْ الرَّحْمَهًِْ وَ مَنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ الْمَعْصِیَهًِْ تَوَلَّی قَبْضَ رُوحِهِ مَلَائِکَهًُْ النَّقِمَهًِْ وَ لِمَلَکِ الْمَوْتِ أَعْوَانٌ مِنْ مَلَائِکَهًِْ الرَّحْمَهًِْ وَ النَّقِمَهًِْ یَصْدُرُونَ عَنْ أَمْرِهِ وَ فِعْلُهُمْ فِعْلُهُ وَ کُلُّ مَا یَأْتُونَهُ مَنْسُوبٌ إِلَیْهِ وَ إِذَا کَانَ فِعْلُهُمْ فِعْلَ مَلَکِ الْمَوْتِ وَ فِعْلُ مَلَکِ الْمَوْتِ فِعْلُ اللَّهِ لِأَنَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ عَلَی یَدِ مَنْ یَشَاءُ وَ یُعْطِی وَ یَمْنَعُ وَ یُثِیبُ وَ یُعَاقِبُ عَلَی یَدِ مَنْ یَشَاءُ وَ إِنَّ فِعْلَ أُمَنَائِهِ فِعْلُهُ کَمَا قَالَ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللهُ.

امام علی (علیه السلام)- در داستان آن فرد بی‌دین که ادّعای یافتن تناقضاتی در قرآن داشت، امیرالمومین (علیه السلام) فرمود: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها، و آیه: بگو: «فرشته‌ی مرگ که بر شما مأمور شده، [روح] شما را می‌گیرد». ( سجده/۱۱ ). و آیه: رسولان و فرستادگان ما او را قبض روح می‌کنند. ( انعام/۶۱ )». و آیه: آنان که فرشتگان جانشان را می‌ستانند درحالی‌که طیّب و پاکیزه‌اند از همه بدی‌ها و زشتی‌ها. ( نحل/۳۲ ). آنان که فرشتگان جانشان را می‌گیرند درحالی‌که بر خویشتن ستم‌کنندگانند. ( نحل/۲۸ ). خداوند تبارک‌وتعالی اجلّ و اعظم از آن است که خود متولّی این امور شود، و کار رسولان و ملائکه او همان کار خداوند است، زیرا اینان براساس امر او عمل می‌کنند، بنابراین خداوند جلیل، گروهی از ملائکه را به‌عنوان رسول و سفیر میان خود و خلق برگزیده است، و ایشان همان کسانی هستند که می‌فرماید: خداوند از فرشتگان رسولانی برمی‌گزیند، و همچنین از مردم. ( حج/۷۵ ) بنابراین تولّی قبض روح اهل طاعت را ملائکه‌ی رحمت به عهده دارند، و قبض روح اهل معصیت را ملائکه‌ی عذاب انجام می‌دهند، و ملک‌الموت؛ یارانی از فرشتگان رحمت و عذاب دارد، که تحت فرمان او بوده و کار ایشان همان کار اوست، و سراغ هرکه می‌روند کارشان منسوب به ملک‌الموت است، دراین‌صورت کار ملک‌الموت نیز همان کار خداوند است، زیرا پروردگار، قبض روح را بر دست هرکه خواهد جاری می‌سازد و عطا می‌کند و منع می‌فرماید و پاداش و عقوبت را در دست هرکه خواهد روان می‌کند، چرا که کار افراد امین، همان کار خداوند است، و شما هیچ‌چیز را نمی‌خواهید مگر اینکه خدا بخواهد. ( انسان/۳۰ )».

Imam Ali (peace be upon him): In the account of the irreligious man who claimed to have found contradictions in the Quran, the Commander of the Faithful (peace be upon him) said regarding the words of Allah the Exalted: اللَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها [Allah takes the souls at the time of their death], and the verse: Say: "The angel of death who has been appointed over you takes [the soul of] you." (Sajdah/11), and the verse: "Our messengers and envoys take his soul." (An'am/61), and the verse: Those whose souls the angels take while they are pure and cleansed of all evils and ugliness. (Nahl/32). Those whose souls the angels take while they are wronging themselves. (Nahl/28). Allah, Blessed and Exalted, is far too majestic and great to undertake these matters Himself, and the work of His messengers and angels is the very work of Allah, for they act according to His command. Thus Allah the Glorious has chosen a group of angels as messengers and envoys between Himself and creation, and they are those about whom He says: اللَّهُ یَصْطَفِی مِنَ الْمَلَائِکَةِ رُسُلًا وَ مِنَ النَّاسِ [Allah chooses messengers from among the angels and from among men.] (Hajj/75). Thus the taking of the souls of the people of obedience is entrusted to the angels of mercy, and the taking of the souls of the people of disobedience is carried out by the angels of punishment, and the Angel of Death has helpers from among the angels of mercy and punishment, who are under his command, and their work is his work, and whomever they go to, their action is attributed to the Angel of Death. In that case the work of the Angel of Death is also the very work of Allah, for the Lord causes the taking of souls to be carried out by the hand of whomever He wills, and He gives and withholds, and He sends reward and punishment through the hand of whomever He wills, because the work of the trusted ones is the very work of Allah — and you do not will anything except that Allah wills it. (Insan/30).

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): તે બેદીન વ્યક્તિની વાર્તામાં જેણે કુરઆનમાં તફાવતો શોધવાનો દાવો કર્યો હતો, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ) એ અલ્લાહ તઆલાના કથન: اللَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها [અલ્લાહ મૃત્યુ સમયે આત્માઓને ગ્રહણ કરે છે] વિશે અને આયત: કહો: "મૃત્યુનો ફરિશ્તો જે તમારા પર નિમાયેલ છે, તે [આત્મા] તમને ગ્રહણ કરે છે". (સજદહ/૧૧). અને આયત: "અમારા રસૂલો અને મોકલેલા દૂતો તેની રૂહ કબ્જ કરે છે". (અન્આમ/૬૧). અને આયત: તેઓ કે જેમની જાનને ફરિશ્તાઓ ગ્રહણ કરે છે એવી હાલતમાં કે તેઓ પવિત્ર અને દરેક બુરાઈઓ તથા કુરૂપતાઓથી પાક છે. (નહલ/૩૨). તેઓ કે જેમની જાનને ફરિશ્તાઓ ગ્રહણ કરે છે એવી હાલતમાં કે તેઓ પોતાના પર જુલમ કરનારા છે. (નહલ/૨૮). અલ્લાહ તબારક વ તઆલા આ કાર્યોનું સ્વયં સંચાલન કરવાથી ઘણો જ મહાન અને શ્રેષ્ઠ છે, અને તેના રસૂલો તથા ફરિશ્તાઓનું કાર્ય એ જ અલ્લાહનું કાર્ય છે, કારણ કે તેઓ તેના આદેશ મુજબ કાર્ય કરે છે. તેથી અલ્લાહ જલીલે ફરિશ્તાઓમાંથી એક જૂથને પોતાના અને ખલ્ક વચ્ચે રસૂલ અને સફીર તરીકે પસંદ કર્યા છે, અને તેઓ એ જ છે જેમના વિશે તે ફરમાવે છે: اللَّهُ یَصْطَفِی مِنَ الْمَلَائِکَةِ رُسُلًا وَ مِنَ النَّاسِ [અલ્લાહ ફરિશ્તાઓમાંથી રસૂલો પસંદ કરે છે, અને એ જ રીતે લોકોમાંથી પણ.] (હજ/૭૫). તેથી આજ્ઞાકારીઓની રૂહ કબ્જ કરવાની જવાબદારી રહમતના ફરિશ્તાઓ પર છે, અને પાપીઓની રૂહ કબ્જ કરવાનું કાર્ય અઝાબના ફરિશ્તાઓ કરે છે, અને મલકુલ મૌત; રહમત અને અઝાબના ફરિશ્તાઓમાંથી કેટલાક સહાયકો ધરાવે છે, જેઓ તેના આદેશ હેઠળ છે અને તેમનું કાર્ય એ જ તેનું કાર્ય છે, અને તેઓ જેની પાસે જાય છે તેમનું કાર્ય મલકુલ મૌત તરફ મન્સૂબ થાય છે. આ સ્થિતિમાં મલકુલ મૌતનું કાર્ય પણ એ જ અલ્લાહનું કાર્ય છે, કારણ કે પરવરદિગાર રૂહ કબ્જ કરવાનું જેના હાથે ચાહે ચલાવે છે, અને આપે છે અને રોકે છે, અને પુરસ્કાર તથા સજા જેના હાથે ચાહે તેના હાથે ચલાવે છે, કારણ કે અમીન વ્યક્તિઓનું કાર્ય એ જ અલ્લાહનું કાર્ય છે, અને તમે કંઈ પણ ઇચ્છતા નથી સિવાય કે અલ્લાહ ઇચ્છે. (ઇન્સાન/૩૦).

فِی خَبَرِ مَنْ أَتَی أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) مُدَّعِیاً لِلتَّنَاقُضِ فِی الْقُرْآنِ قَالَ (علیه السلام) أَمَّا قَوْلُهُ قُلْ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ وَ قَوْلُهُ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ قَوْلُهُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا یُفَرِّطُونَ وَ قَوْلُهُ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی أَنْفُسِهِمْ وَ قَوْلُهُ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلامٌ عَلَیْکُمْ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یُدَبِّرُ الْأُمُورَ کَیْفَ یَشَاءُ وَ یُوَکِّلُ مِنْ خَلْقِهِ مَنْ یَشَاءُ بِمَا یَشَاءُ أَمَّا مَلَکُ الْمَوْتِ فَإِنَّ اللَّهَ عزّوجلّ یُوَکِّلُهُ بِخَاصَّتِهِ (بِخَاصَّهًِْ) مَنْ یَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ وَ یُوَکِّلُ رُسُلَهُ (علیهم السلام) مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ خَاصَّهًًْ بِمَنْ یَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ الْمَلَائِکَهًُْ الَّذِینَ سَمَّاهُمُ اللَّهُ عزّوجلّ وَکَّلَهُمْ بِخَاصَّهًِْ مَنْ یَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ إِنَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یُدَبِّرُ الْأُمُورَ کَیْفَ یَشَاءُ وَ لَیْسَ کُلُّ الْعِلْمِ یَسْتَطِیعُ صَاحِبُ الْعِلْمِ أَنْ یُفَسِّرَهُ لِکُلِّ النَّاسِ لِأَنَّ مِنْهُمُ الْقَوِیَّ وَ الضَّعِیفَ وَ لِأَنَّ مِنْهُ مَا یُطَاقُ حَمْلُهُ وَ مِنْهُ مَا لَا یُطَاقُ حَمْلُهُ إِلَّا مَنْ یُسَهِّلُ اللَّهُ لَهُ حَمْلَهُ وَ أَعَانَهُ عَلَیْهِ مِنْ خَاصَّهًِْ أَوْلِیَائِهِ وَ إِنَّمَا یَکْفِیکَ أَنْ تَعْلَمَ أَنَّ اللَّهَ الْمُحْیِی الْمُمِیتُ وَ أَنَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ عَلَی یَدَیْ مَنْ یَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ مِنْ مَلَائِکَتِهِ وَ غَیْرِهِمْ.

امام علی (علیه السلام)- در داستان فردی که نزد امیرالمؤمنین (علیه السلام) آمد و ادّعای وجود تناقض در قرآن می‌کرد آمده که حضرت فرمود: در مورد آیات: بگو: «فرشته مرگ که بر شما مأمور شده، [روح] شما را می‌گیرد». ( سجده/۱۱ ). و آیه: فرستادگان ما جان او را می‌گیرند و آن‌ها [در نگاهداری حساب عمر و اعمال بندگان]، کوتاهی نمی‌کنند. ( انعام/۶۳ ). و آیه: کسانی که فرشتگان [قبض ارواح]، روح آن‌ها را گرفتند درحالی‌که به خویشتن ستم کرده بودند. ( نساء/۹۷ ) و آیه: همان‌ها که فرشتگان [مرگ] روحشان را می‌گیرند درحالی‌که پاک و پاکیزه‌اند به آن‌ها می‌گویند: «سلام بر شما»!. ( نحل/۳۲ ). خدای تبارک‌وتعالی کارها را به هر وضعی که بخواهد تدبیر می‌کند و از خلق خویش هرکه را بخواهد به هرکاری که بخواهد می‌گمارد. و ملک‌الموت و خداوند امور را به هر وضع که بخواهد تدبیر می‌کند. هر عملی قابلیّت آن را ندارد که صاحب علم بتواند آن را برای همه‌ی مردم تفسیر و بیان کند. زیرا بعضی از افراد مردم [از نظر فهم معانی دقیق] قوی و بعضی از ایشان ضعیف‌اند و همچنین به این دلیل که بعضی از این علوم جزء علومی است که تاب و طاقت فهم و به دوش‌کشیدن بار آن وجود دارد و بعضی دیگر آن قابلیّت فهم و حمل آن وجود ندارد مگر آنکه خدا حمل آن را برای دوستان خاصّ خود آسان گرداند و ایشان را بر فهم آن یاری کند برای تو، فهم همین مقدار کافی است که بدانی خدا زنده‌کننده‌ایست میراننده و جان افراد را به واسطه و به دست هریک از فرشتگانی که خلق کرده و هریک از غیر فرشتگانی که بخواهد، می‌گیرد.

Imam Ali (peace be upon him): In the account of a person who came to Amir al-Mu'minin (peace be upon him) and claimed that there was contradiction in the Quran, it is narrated that his Eminence said: Regarding the verses: Say: "قُلْ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ [The angel of death who has been appointed over you takes your (souls)]" (Sajdah/11), and the verse: تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا یُفَرِّطُونَ [Our messengers take his soul, and they do not fall short (in keeping the account of the lifespan and deeds of the servants)] (An'am/63), and the verse: الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی أَنْفُسِهِمْ [Those whom the angels (who take the souls) took their souls while they had wronged themselves] (Nisa/97), and the verse: الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلامٌ عَلَیْکُمْ [Those whose souls the angels (of death) take while they are pure and clean, and they say to them: "Peace be upon you!"] (Nahl/32). Allah the Blessed and Exalted manages affairs in whatever manner He wills, and appoints from His creation whomever He wills to whatever task He wills. And the Angel of Death — Allah manages affairs in whatever manner He wills. Not every matter has the capacity that the possessor of knowledge is able to interpret and explain it for all people, because some people are strong [in grasping subtle meanings] and some of them are weak, and also because some of these sciences are among those for which there is the endurance and capacity to understand and bear their burden, while others do not have the capacity for their understanding and bearing except that Allah makes their bearing easy for His special friends and aids them in understanding them. For you, understanding this much is sufficient: that you know Allah is the One who gives life and causes death, and He takes the souls of individuals through the agency and by the hand of whichever of the angels He has created, and whichever besides the angels, that He wills.

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): એક વ્યક્તિ કે જે અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ) પાસે આવ્યો અને કુરઆનમાં વિરોધાભાસ હોવાનો દાવો કરતો હતો, તેની વાર્તામાં આવ્યું છે કે હઝરતે ફરમાવ્યું: આ આયતોના સંબંધમાં: કહો: "قُلْ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ [મૌતનો ફરિશ્તો કે જે તમારા પર નિયુક્ત કરાયો છે, તમારી [રૂહ] લે છે]" (સજદહ/૧૧). અને આયત: تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا یُفَرِّطُونَ [અમારા ફરિશ્તાઓ તેની જાન લે છે અને તેઓ (બંદાઓની ઉંમર અને અમલોના હિસાબની જાળવણીમાં) કોતાહી કરતા નથી] (અન્આમ/૬૩). અને આયત: الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی أَنْفُسِهِمْ [જે લોકોની રૂહ [કબ્ઝે અરવાહના] ફરિશ્તાઓએ લીધી, જ્યારે તેઓએ પોતાના ઉપર ઝુલ્મ કર્યો હતો] (નિસા/૯૭) અને આયત: الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلامٌ عَلَیْکُمْ [એ જ લોકો કે જેમની રૂહ [મૌતના] ફરિશ્તાઓ લે છે જ્યારે તેઓ પાક અને પાકીઝા છે, અને તેમને કહે છે: "તમારા પર સલામ હો"!] (નહલ/૩૨). અલ્લાહ તબારક વ તઆલા કાર્યોને જે પણ સ્થિતિમાં ઈચ્છે તે રીતે તદબીર કરે છે અને પોતાની મખ્લૂકમાંથી જેને ઈચ્છે તેને જે કામમાં ઈચ્છે તેમાં નિયુક્ત કરે છે. અને મલકુલમૌત, અને અલ્લાહ કાર્યોને જે પણ સ્થિતિમાં ઈચ્છે તે રીતે તદબીર કરે છે. દરેક બાબતમાં એ યોગ્યતા હોતી નથી કે ઇલ્મના માલિક તેને બધા લોકો માટે તફસીર અને બયાન કરી શકે. કારણ કે લોકોમાંથી કેટલાક [સૂક્ષ્મ અર્થ સમજવાની બાબતમાં] મજબૂત છે અને કેટલાક નબળા છે, અને એ કારણે પણ કે આ ઇલ્મમાંથી કેટલાક એવા ઇલ્મ છે જેને સમજવાની અને તેનો બોજ ઉઠાવવાની તાકાત મોજૂદ છે, અને કેટલાક બીજા એવા છે જેને સમજવાની અને ઉઠાવવાની યોગ્યતા મોજૂદ નથી, સિવાય કે અલ્લાહ પોતાના ખાસ દોસ્તો માટે તેને ઉઠાવવાનું આસાન કરી દે અને તેમને તેના સમજવામાં મદદ કરે. તમારા માટે એટલું સમજવું જ પૂરતું છે કે તમે જાણો કે અલ્લાહ જીવન આપનાર અને મૃત્યુ આપનાર છે, અને તેણે પેદા કરેલા ફરિશ્તાઓમાંથી અને ફરિશ્તાઓ સિવાયના જેને ઈચ્છે તેના મારફતે અને હાથે લોકોની જાન લે છે.

الکاظم (علیه السلام) Imam Kazim (peace be upon him) ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ)

إِنَّ الْمَرْءَ إِذَا نَامَ فَإِنَّ رُوحَ الْحَیَوَانِ بَاقِیَهًٌْ فِی الْبَدَنِ وَ الَّذِی یَخْرُجُ مِنْهُ رُوحُ الْعَقْلِ فَقَالَ عَبْدُ الْغَفَّارِ الْأَسْلَمِیُّ یَقُولُ اللَّهُ عزّوجلّ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها إِلَی قَوْلِهِ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی أَفَلَیْسَ تُرَی الْأَرْوَاحُ کُلُّهَا تَصِیرُ إِلَیْهِ عِنْدَ مَنَامِهَا فَیُمْسِکُ مَا یَشَاءُ وَ یُرْسِلُ مَا یَشَاءُ فَقَالَ لَهُ أَبُوالْحَسَنِ (علیه السلام) إِنَّمَا یَصِیرُ إِلَیْهِ أَرْوَاحُ الْعُقُولِ فَأَمَّا أَرْوَاحُ الْحَیَاهًِْ فَإِنَّهَا فِی الْأَبْدَانِ لَا یَخْرُجُ إِلَّا بِالْمَوْتِ وَ لَکِنَّهُ إِذَا قَضَی عَلَی نَفْسٍ الْمَوْتَ قَبَضَ الرُّوحَ الَّذِی فِیهِ الْعَقْلُ وَ لَوْ کَانَتْ رُوحُ الْحَیَاهًِْ خَارِجَهًًْ لَکَانَ بَدَناً مُلْقًی لَا یَتَحَرَّکُ وَ لَقَدْ ضَرَبَ اللَّهُ لِهَذَا مَثَلًا فِی کِتَابِهِ فِی أَصْحَابِ الْکَهْفِ حَیْثُ قَالَ وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْیَمِینِ وَ ذاتَ الشِّمالِ أَفَلَا تَرَی أَنَّ أَرْوَاحَهُمْ فِیهِمْ بِالْحَرَکَاتِ.

امام کاظم (علیه السلام)- وقتی کسی می‌خوابد، روح حیوانی در تنش می‌ماند و آنچه خارج می‌شود، روح خرد است، عبدالغفّار اسلمی گفت: «خدای عزّوجلّ می‌فرماید: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی آیا به نظر شما چنین نیست که تمام روح‌ها در هنگام خواب به سوی خداوند می‌روند و خداوند هرکدام را که بخواهد نگه می‌دارد و هرکدام را که بخواهد باز پس می‌فرستد»؟ امام کاظم (علیه السلام) فرمود: «روح خرد به سوی خدا می‌رود امّا روح حیات، تا زمان مرگ، در بدن می‌ماند و تنها با مرگ از بدن خارج می‌شود. امّا وقتی زمان مرگ کسی برسد، این روح خرد است که، قبض می‌شود و اگر روح حیات [طبق نظر تو، در هنگام خواب] خارج از بدن می‌بود، بدن باید به صورت یک جسم بی‌حرکت روی زمین می‌افتاد. امّا خداوند در همین مورد مثالی در مورد اصحاب کهف در قرآن زده است و فرموده: وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْیَمینِ وَ ذاتَ الشِّمالِ، آیا از این آیه برداشت نمی‌کنی که به دلیل وجود حرکات بدن آن‌ها روح‌هایی در بدن‌های آنان بوده»؟!

Imam Kazim (peace be upon him): When a person sleeps, the animal soul remains in his body, and what leaves is the soul of intellect. Abd al-Ghaffar al-Aslami said: "Allah the Mighty and Majestic says: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی [Allah takes the souls at the time of their death … until an appointed term]. In your view, is it not that all souls at the time of sleep go towards Allah, and Allah keeps whichever He wills and sends back whichever He wills?" Imam Kazim (peace be upon him) said: "The soul of intellect goes towards Allah, but the soul of life remains in the body until the time of death, and only with death does it leave the body. However, when the time of someone's death arrives, it is the soul of intellect that is taken. And if the soul of life were [according to your view, at the time of sleep] outside the body, the body would have to fall on the ground as a motionless object. But Allah has struck an example regarding this very matter in the Quran concerning the Companions of the Cave and has said: وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْیَمینِ وَ ذاتَ الشِّمالِ [And We turned them to the right and to the left]. Do you not understand from this verse that because of the existence of the movements of their bodies, there were souls in their bodies?"

ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ): જ્યારે કોઈ સૂએ છે, ત્યારે હૈવાની રૂહ તેના શરીરમાં રહે છે, અને જે બહાર નીકળે છે તે અક્લની રૂહ છે. અબ્દુલ ગફ્ફાર અસ્લમીએ કહ્યું: "અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ ફરમાવે છે: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی [અલ્લાહ મૃત્યુ સમયે રૂહોને લે છે… એક નિર્ધારિત મુદ્દત સુધી]. શું તમારા મતે એવું નથી કે તમામ રૂહો ઊંઘ સમયે અલ્લાહ તરફ જાય છે અને અલ્લાહ જેને ઈચ્છે તેને રોકી રાખે છે અને જેને ઈચ્છે તેને પાછી મોકલી દે છે?" ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "અક્લની રૂહ અલ્લાહ તરફ જાય છે, પરંતુ જીવનની રૂહ મૃત્યુના સમય સુધી શરીરમાં રહે છે અને ફક્ત મૃત્યુ સાથે જ શરીરમાંથી બહાર નીકળે છે. પરંતુ જ્યારે કોઈના મૃત્યુનો સમય આવે છે, ત્યારે આ અક્લની રૂહ છે જે કબ્ઝ કરવામાં આવે છે, અને જો જીવનની રૂહ [તમારા મત મુજબ, ઊંઘ સમયે] શરીરની બહાર હોત, તો શરીર જમીન પર એક નિર્જીવ વસ્તુ સ્વરૂપે પડી જવું જોઈએ. પરંતુ અલ્લાહે આ જ બાબતમાં અસ્હાબે કહફના સંબંધમાં કુરઆનમાં એક મિસાલ આપી છે અને ફરમાવ્યું છે: وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْیَمینِ وَ ذاتَ الشِّمالِ [અને અમે તેમને જમણી અને ડાબી બાજુ ફેરવતા હતા]. શું તમે આ આયતથી એ ન સમજ્યા કે તેમના શરીરની હિલચાલના અસ્તિત્વને કારણે તેમના શરીરોમાં રૂહો હતી?"

السّجّاد (علیه السلام) Imam Sajjad (peace be upon him) ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ)

ثُمَّ الْتَفَتَ ابْنُ‌زِیَادٍ إِلَی عَلِیِّ‌بْنِ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقِیلَ عَلِیُّ‌بْنُ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) فَقَالَ أَ‌لَیْسَ قَدْ قَتَلَ اللَّهُ عَلِیَّ‌بْنَ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) فَقَالَ عَلِیٌّ (علیه السلام) قَدْ کَانَ لِی أَخٌ یُسَمَّی عَلِیَّ‌بْنَ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) قَتَلَهُ النَّاسُ فَقَالَ بَلِ اللَّهُ قَتَلَهُ فَقَالَ عَلِیٌّ (علیه السلام) اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها فَقَالَ ابْنُ زِیَادٍ وَ لَکَ جُرْأَهًٌْ عَلَی جَوَابِی اذْهَبُوا بِهِ فَاضْرِبُوا عُنُقَهُ فَسَمِعَتْ عَمَّتُهُ زَیْنَبُ فَقَالَتْ یَا ابْنَ زِیَادٍ إِنَّکَ لَمْ تُبْقِ مِنَّا أَحَداً فَإِنْ عَزَمْتَ عَلَی قَتْلِهِ فَاقْتُلْنِی مَعَهُ.

امام سجاد (علیه السلام)- پس ابن‌زیاد رو به امام سجّاد (علیه السلام) کرده و گفت: «این کیست»؟ گفته شد: «علیّ‌بن‌الحسین (علیه السلام) است». گفت: «مگر علیّ‌بن‌الحسین (علیه السلام) را خدا نکشت»؟ حضرت فرمود: «برادری داشتم که نامش علیّ‌بن‌الحسین (علیه السلام) بود و مردم او را کشتند». گفت: «خدا او را کشت». فرمود: «اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها». ابن‌زیاد گفت: «هنوز جرأت پاسخ‌گویی به من داری؟ این را ببرید و گردنش را بزنید». عمّه‌اش زینب (سلام الله علیها) این دستور را شنید و فرمود: «ای پسر زیاد! تو که کسی برای من باقی نگذاشتی اگر تصمیم کشتن این یکی را هم گرفته‌ای مرا نیز با او بکش».

Imam Sajjad (peace be upon him): Then Ibn Ziyad turned to Imam Sajjad (peace be upon him) and said: "Who is this?" It was said: "He is Ali ibn al-Husayn (peace be upon him)." He said: "Did Allah not kill Ali ibn al-Husayn (peace be upon him)?" The Imam said: "I had a brother named Ali ibn al-Husayn (peace be upon him) and the people killed him." He said: "Allah killed him." He said: "اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [Allah takes the souls at the time of their death, and those that die not during their sleep]." Ibn Ziyad said: "Do you still have the audacity to answer me? Take him away and strike off his neck." His aunt Zaynab (peace be upon her) heard this order and said: "O son of Ziyad! You have not left anyone of us alive; if you have decided to kill this one too, kill me along with him."

ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ): પછી ઇબ્ને ઝિયાદ ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ) તરફ ફર્યો અને કહ્યું: "આ કોણ છે?" કહેવામાં આવ્યું: "અલી ઇબ્ને હુસૈન (અલયહિસ્સલામ) છે." તેણે કહ્યું: "શું અલી ઇબ્ને હુસૈન (અલયહિસ્સલામ)ને અલ્લાહે માર્યા નથી?" ઇમામે ફરમાવ્યું: "મારો એક ભાઈ હતો જેનું નામ અલી ઇબ્ને હુસૈન (અલયહિસ્સલામ) હતું અને લોકોએ તેમને શહીદ કરી નાખ્યા." તેણે કહ્યું: "અલ્લાહે તેમને માર્યા." ઇમામે ફરમાવ્યું: "اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [અલ્લાહ મૃત્યુના સમયે નફ્સોને લઈ લે છે અને જેઓ મરતા નથી તેમને ઊંઘમાં પણ (લે છે)]." ઇબ્ને ઝિયાદે કહ્યું: "શું હજી પણ તારી પાસે મને જવાબ આપવાની હિંમત છે? આને લઈ જાવ અને તેની ગરદન મારી નાખો." તેમની ફોઈ ઝૈનબ (સલામુલ્લાહિ અલયહા)એ આ હુકમ સાંભળ્યો અને ફરમાવ્યું: "ઓ ઝિયાદના પુત્ર! તેં તો મારા માટે કોઈને બાકી નથી રાખ્યું, જો તું આને પણ મારી નાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે, તો મને પણ તેમની સાથે મારી નાખ."

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

مَا مِنْ أَحَدٍ یَنَامُ إِلَّا عَرَجَتْ نَفْسُهُ إِلَی السَّمَاءِ وَ بَقِیَتْ رُوحُهُ فِی بَدَنِهِ وَ صَارَ بَیْنَهُمَا سَبَبٌ کَشُعَاعِ الشَّمْسِ فَإِذَا أَذِنَ اللَّهُ فِی قَبْضِ الْأَرْوَاحِ أَجَابَتِ الرُّوحُ وَ النَّفْسُ وَ إِنْ أَذِنَ اللَّهُ فِی رَدِّ الرُّوحِ أَجَابَتِ النَّفْسُ وَ الرُّوحُ وَ هُوَ قَوْلُهُ سُبْحَانَهُ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها فَمَهْمَا رَأَتْ فِی مَلَکُوتِ السَّمَاوَاتِ فَهُوَ مِمَّا لَهُ تَأْوِیلٌ وَ مَا رَأَتْ فِیمَا بَیْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ فَهُوَ مِمَّا یُخَیِّلُهُ الشَّیْطَانُ وَ لَا تَأْوِیلَ لَهُ.

امام باقر (علیه السلام)- هرکسی که می‌خوابد نفسش به آسمان می‌رود و روحش در تن می‌ماند. امّا میان آن دو (نفس و روح) یک رابطه‌ای مثل پرتو خورشید وجود دارد، و اگر خدا به قبض روح فرمان دهد، نفس و روح می‌پذیرند و اگر به برگشت روح فرمان دهد، نفس و روح می‌پذیرند و این همان فرموده خدا است: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها و آنچه در خواب در ملکوت آسمان‌ها ببیند تعبیر دارد، و آنچه میان آسمان و زمین ببیند، خیال شیطانی است و تعبیر ندارد.

Imam Baqir (peace be upon him): Whoever sleeps, his soul (nafs) ascends to the heaven and his spirit (ruh) remains in the body. But between the two (nafs and ruh) there is a connection like a ray of sunlight, and if Allah commands the taking of the spirit, the nafs and the ruh comply, and if He commands the return of the spirit, the nafs and the ruh comply, and this is the meaning of the saying of Allah: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [Allah takes the souls at the time of their death, and those that die not during their sleep]. And whatever it sees in sleep in the kingdom of the heavens has an interpretation, and whatever it sees between the heaven and the earth is a satanic imagination and has no interpretation.

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): જે પણ કોઈ ઊંઘે છે તેનો નફ્સ આસમાનમાં જાય છે અને તેની રૂહ શરીરમાં રહે છે. પરંતુ તે બંને (નફ્સ અને રૂહ) વચ્ચે સૂર્યના કિરણ જેવો એક સંબંધ છે, અને જો અલ્લાહ રૂહ કબ્જ કરવાનો હુકમ આપે, તો નફ્સ અને રૂહ સ્વીકારી લે છે અને જો રૂહને પાછી ફેરવવાનો હુકમ આપે, તો નફ્સ અને રૂહ સ્વીકારી લે છે અને આ જ અલ્લાહનું ફરમાન છે: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [અલ્લાહ મૃત્યુના સમયે નફ્સોને લઈ લે છે અને જેઓ ઊંઘમાં મરતા નથી (તેમને પણ)]. અને જે કંઈ ઊંઘમાં આસમાનોના મલકૂતમાં જુએ છે તેની તાવીલ (અર્થઘટન) હોય છે, અને જે કંઈ આસમાન અને જમીન વચ્ચે જુએ છે, તે શેતાની ખયાલ છે અને તેની કોઈ તાવીલ નથી.

وَ اللَّهِ مَا مِنْ عَبْدٍ مِنْ شِیعَتِنَا یَنَامُ إِلَّا أَصْعَدَ اللَّهُ رُوحَهُ إِلَی السَّمَاءِ فَیُبَارِکُ عَلَیْهَا فَإِنْ کَانَ قَدْ أَتَی عَلَیْهَا أَجَلُهَا جَعَلَهَا فِی کُنُوزِ رَحْمَتِهِ وَ فِی رِیَاضِ جَنَّتِهِ وَ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ وَ إِنْ کَانَ أَجَلُهَا مُتَأَخِّراً بَعَثَ بِهَا مَعَ أَمَنَتِهِ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ لِیَرُدَّهَا إِلَی الْجَسَدِ الَّذِی خَرَجَتْ مِنْهُ لِتَسْکُنَ فِیهِ.

امام علی (علیه السلام)- به خدا قسم! هیچ‌کس از شیعیان ما نمی‌خوابد مگر اینکه خدا روحش را به آسمان بالا می‌برد و او را مبارک می‌گرداند و اگر مرگ او رسیده باشد، او را در گنجینه رحمت خود در باغ بهشت و سایه‌ی عرشش قرار می‌دهد، و اگر مرگش هنوز فرا نرسیده او را به همراه فرشته‌های امین خود می‌فرستد تا به تنش که از آن بیرون شده برگردانند و در آن قرار دهند.

Imam Ali (peace be upon him): By Allah! No one from our Shia sleeps except that Allah raises his spirit up to the heaven and blesses it, and if his appointed time has come, He places it in the treasuries of His mercy, in the gardens of His Paradise, and in the shade of His Throne, and if his appointed time has not yet come, He sends it with His trusted angels to return it to the body from which it came out and to settle it therein.

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): અલ્લાહની કસમ! અમારા શિયાઓમાંથી કોઈ ઊંઘતું નથી સિવાય કે અલ્લાહ તેની રૂહને આસમાન પર લઈ જાય છે અને તેને બરકતવાળી બનાવે છે, અને જો તેનું મૃત્યુ આવી ગયું હોય, તો તેને પોતાની રહમતના ખજાનામાં, જન્નતના બગીચામાં અને પોતાના અર્શની છાયામાં મૂકે છે, અને જો તેનું મૃત્યુ હજી આવ્યું ન હોય, તો તેને પોતાના અમીન ફરિશ્તાઓ સાથે મોકલે છે જેથી તેઓ તેને તે શરીરમાં પાછી ફેરવી દે જેમાંથી તે નીકળી હતી અને તેમાં તેને સ્થાપિત કરે.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) Ibn Abbas (may Allah have mercy on him) ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

عَنِ ابْنِ‌عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه) فِی قَوْلِهِ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ ... قَالَ نَفْسٌ وَ رُوحٌ بَیْنَهُمَا مِثْلُ شُعَاعِ الشَّمْسِ فَیَتَوَفَّی اللَّهُ النَّفْسَ فِی مَنَامِهِ وَ یَدَعُ الرُّوحَ فِی جَوْفِهِ یَتَقَلَّبُ وَ یَعِیشُ فَإِنْ بَدَا لِلَّهِ أَنْ یَقْبِضَهُ قَبَضَ الرُّوحَ فَمَاتَ وَ إِنْ أَخَّرَ أَجَلَهُ رَدَّ النَّفْسَ إِلَی مَکَانِهَا مِنْ جَوْفِهِ.

ابن‌عبّاس ( اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها؛.. یک روح است و یک نفس و رابطه‌ی نفس و روح چون پرتو خورشید است و خدا درحال خواب، نفس را می‌گیرد و روح را درون تن می‌گذارد تا بدن را تکان دهد و زنده باشد، و اگر خدا بخواهد روح را می‌گیرد و تن می‌میرد، و اگر مرگش فرا رسیده، نفسش را به محلّ خودش برمی‌گرداند.

Ibn Abbas (may Allah have mercy on him): [Concerning the verse] اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [Allah takes the souls at the time of their death, and those that die not during their sleep]: There is one ruh (spirit) and one nafs (soul), and the connection between the nafs and the ruh is like a ray of sunlight, and Allah takes the nafs during sleep and leaves the ruh inside the body so that it moves the body and remains alive, and if Allah wills, He takes the ruh and the body dies, and if his appointed time has come, He returns his nafs back to its place.

ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): [આયત] اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [અલ્લાહ મૃત્યુના સમયે નફ્સોને લઈ લે છે અને જેઓ ઊંઘમાં મરતા નથી (તેમને પણ)] વિશે: એક રૂહ છે અને એક નફ્સ છે અને નફ્સ અને રૂહનો સંબંધ સૂર્યના કિરણ જેવો છે અને અલ્લાહ ઊંઘની હાલતમાં નફ્સને લઈ લે છે અને રૂહને શરીરની અંદર રહેવા દે છે જેથી તે શરીરને હલાવે અને જીવંત રહે, અને જો અલ્લાહ ઈચ્છે તો રૂહને લઈ લે છે અને શરીર મરી જાય છે, અને જો તેનું મૃત્યુ આવી ગયું હોય, તો તેના નફ્સને પોતાની જગ્યાએ પાછી ફેરવી દે છે.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) Ibn Abbas (may Allah have mercy on him) ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

عَنِ ابْنِ‌عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه) فِی قَوْلِهِ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ ... قَالَ کُلُّ نَفْسٍ لَهَا سَبَبٌ تَجْرِی فِیهِ فَإِذَا قَضَی عَلَیْهَا الْمَوْتُ نَامَتْ حَتَّی یَنْقَطِعَ السَّبَبُ وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ تُتْرَکُ.

ابن‌عبّاس ( اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها؛ هرنفسی یک رابطی [به نام روح] در بدن دارد که به واسطه‌ی او در بدن جریان پیدا می‌کند و وقتی زمان مرگش رسیده باشد، می‌خوابد [و روح از او جدا می‌شود] و این رابطه از بین می‌رود و می‌میرد امّا اگر وقت مرگش نرسیده، نفس به حال خود [در بدن] رها می‌شود [و نمی‌میرد].

Ibn Abbas (may Allah have mercy on him): [Concerning the verse] اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [Allah takes the souls at the time of their death, and those that die not during their sleep]: Every nafs has a link [called ruh] in the body through which it flows in the body, and when the time of its death has come, it sleeps [and the ruh separates from it] and this link is severed and it dies; but if the time of its death has not come, the nafs is left in its state [in the body] [and does not die].

ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): [આયત] اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [અલ્લાહ મૃત્યુના સમયે નફ્સોને લઈ લે છે અને જેઓ ઊંઘમાં મરતા નથી (તેમને પણ)] વિશે: દરેક નફ્સનો શરીરમાં એક સંબંધ [જેને રૂહ કહેવાય છે] હોય છે, જેના દ્વારા તે શરીરમાં પ્રવાહિત થાય છે અને જ્યારે તેના મૃત્યુનો સમય આવી ગયો હોય, ત્યારે તે ઊંઘી જાય છે [અને રૂહ તેનાથી અલગ થઈ જાય છે] અને આ સંબંધ તૂટી જાય છે અને તે મરી જાય છે, પરંતુ જો તેના મૃત્યુનો સમય ન આવ્યો હોય, તો નફ્સ [શરીરમાં] પોતાની હાલતમાં છોડી દેવામાં આવે છે [અને મરતી નથી].

#10

سُئِلَ علیٌ (علیه السلام) عَنْ رَجُلٍ فَقَالَ تُوُفِّیَ الْبَارِحَهًَْ فَلَمَّا رَأَی جَزَعَ السَّائِلِ قَرَأَ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها.

امام علی (علیه السلام)- از علی (علیه السلام) در مورد فردی سؤال کردند، فرمود: «دیشب مرد» [و آن فرد سؤال‌کننده از شنیدن این خبر متأثر شد]. هنگامی‌که [علی (علیه السلام)] بی‌تابی سؤال‌کننده را دید، این آیه را قرائت کرد: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها.

Imam Ali (peace be upon him): Ali (peace be upon him) was asked about a man. He said: "He died last night" [and the questioner was distressed at hearing this news]. When [Ali (peace be upon him)] saw the questioner's distress, he recited this verse: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [Allah takes the souls at the time of their death, and those that die not during their sleep].

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): અલી (અલયહિસ્સલામ) ને એક વ્યક્તિ વિશે પૂછવામાં આવ્યું, તો ફરમાવ્યું: "ગઈ રાત્રે મૃત્યુ પામ્યો" [અને તે પૂછનાર વ્યક્તિ આ સમાચાર સાંભળીને વ્યથિત થયો]. જ્યારે [અલી (અલયહિસ્સલામ) એ] પૂછનારની બેચેની જોઈ, ત્યારે આ આયત તિલાવત કરી: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها [અલ્લાહ આત્માઓને તેમના મૃત્યુ સમયે લઈ લે છે, અને જેઓ મર્યા નથી તેમને તેમની ઊંઘ દરમિયાન].

#11 دعا هنگام خواب Supplication at bedtime સૂતી વખતની દુઆ

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

إِذَا أَوَی أَحَدُکُمْ إِلَی فِرَاشِهِ فَلْیَقُلِ اللَّهُمَ إِنِّی احْتَبَسْتُ نَفْسِی عِنْدَکَ فَاحْتَبِسْهَا فِی مَحَلِّ رِضْوَانِکَ وَ مَغْفِرَتِکَ وَ إِنْ رَدَدْتَهَا إِلَی بَدَنِی فَارْدُدْهَا مُؤْمِنَهًًْ عَارِفَهًًْ بِحَقِّ أَوْلِیَائِکَ حَتَّی تَتَوَفَّاهَا عَلَی ذَلِکَ.

امام صادق (علیه السلام)- وقتی یکی از شماها به بستر خود می‌رود چنین بگوید: ِ خداوندا! من نفس خودم را به تو سپردم، پس او را در جایگاه رضا و غفران خود جای ده و اگر قصد داری که آن را به بدنم بازگردانی، درحالی‌که به حق اولیاء و دوستان تو مؤمن و معترف است به بدنم بازگردان تا زمانی که بر همین عقیده بمیرد.

Imam Sadiq (peace be upon him): When one of you goes to his bed, let him say: "O Allah! I have entrusted my soul to You, so keep it in the place of Your pleasure and forgiveness; and if You intend to return it to my body, return it to my body as a believer, acknowledging the right of Your awliya (friends), until it dies upon that same belief."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): જ્યારે તમારામાંથી કોઈ પોતાના બિસ્તર પર જાય ત્યારે આ પ્રમાણે કહે: "હે અલ્લાહ! મેં મારો આત્મા તને સોંપ્યો, તો તેને તારી રઝા અને મગફિરતના સ્થાને રાખ, અને જો તું તેને મારા શરીરમાં પાછો ફેરવવાનો ઇરાદો રાખે, તો તેને એવી સ્થિતિમાં પાછો ફેરવ કે તે તારા અવલિયા (દોસ્તો) ના હકનો મોમિન અને એકરાર કરનાર હોય, ત્યાં સુધી કે તે આ જ અકીદા પર મૃત્યુ પામે."

#12 دعا هنگام خواب Supplication at bedtime સૂતી વખતની દુઆ

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

إِذَا قُمْتَ بِاللَّیْلِ مِنْ مَنَامِکَ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی رَدَّ عَلَیَ رُوحِی لِأَحْمَدَهُ وَ أَعْبُدَه.

امام باقر (علیه السلام)- وقتی شب از خواب بیدار شدی بگو: «سپاس از آن خدا است که جانم را به من باز گردانید تا او را سپاس گویم و بپرستم».

Imam Baqir (peace be upon him): When you wake up at night from your sleep, say: "Praise be to Allah who returned my soul to me so that I may praise Him and worship Him."

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): જ્યારે રાત્રે ઊંઘમાંથી જાગો ત્યારે કહો: "તે અલ્લાહની પ્રશંસા હો જેણે મારો આત્મા મને પાછો આપ્યો જેથી હું તેની પ્રશંસા કરું અને તેની ઇબાદત કરું."

#13 دعا هنگام خواب Supplication at bedtime સૂતી વખતની દુઆ

قَالَ أَمِیرُ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لَا یَنَامُ الرَّجُلُ وَ هُوَ جُنُبٌ وَ لَا یَنَامُ إِلَّا عَلَی طَهُورٍ فَإِنْ لَمْ یَجِدِ الْمَاءَ فَلْیَتَیَمَّمْ بِالصَّعِیدِ فَإِنَّ رُوحَ الْمُؤْمِنِ تُرْفَعُ إِلَی اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فَیَقْبَلُهَا وَ یُبَارِکُ عَلَیْهَا فَإِنْ کَانَ أَجَلُهَا قَدْ حَضَرَ جَعَلَهَا فِی کُنُوزِ رَحْمَتِهِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ أَجَلُهَا قَدْ حَضَرَ بَعَثَ بِهَا مَعَ أُمَنَائِهِ مِنْ مَلَائِکَتِهِ فَیَرُدُّونَهَا فِی جَسَدِهَا.

امام علی (علیه السلام)- [بهتر است] مسلمان جنب نخوابد و جز با طهارت نخوابد، و اگر آب نیابد با خاک تیمّم کند. زیرا روح مؤمن به درگاه خداوند تبارک‌وتعالی بالا می‌رود و آن را می‌پذیرد و برکت می‌دهد، و اگر عمرش سر آمده در گنجینه‌ی رحمت خودش جای می‌دهد وگرنه آن را با فرشته‌های امینش به تن او برمی‌گرداند.

Imam Ali (peace be upon him): [It is better that] a Muslim not sleep while in a state of janabah, and not sleep except in a state of purity; and if he does not find water, let him perform tayammum with earth. For the soul of the believer ascends to Allah, the Blessed and Exalted, and He accepts it and blesses it; and if its term has come, He places it among the treasures of His mercy, but if its term has not come, He sends it back with His trustworthy angels, and they return it to his body.

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): [બહેતર છે કે] મુસલમાન જનાબતની હાલતમાં ન સૂએ, અને તહારત વગર ન સૂએ, અને જો પાણી ન મળે તો માટીથી તયમ્મુમ કરે. કારણ કે મોમિનનો આત્મા અલ્લાહ તબારક વ તઆલાની બારગાહમાં ઉપર જાય છે અને તે તેને કબૂલ કરે છે અને બરકત આપે છે, અને જો તેની ઉંમર પૂરી થઈ ગઈ હોય તો તેને પોતાની રહમતના ખઝાનામાં રાખી લે છે, અન્યથા તેને પોતાના અમીન ફરિશ્તાઓ સાથે તેના શરીરમાં પાછો ફેરવે છે.

#14 دعا هنگام خواب Supplication at bedtime સૂતી વખતની દુઆ

الرّسول (صلی الله علیه و آله) The Prophet (peace be upon him and his family) રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)

إِذَا أَوَی أَحَدُکُمْ إِلَی فِرَاشِهِ فَلْیَمْسَحْهُ بِطَرَفِ إِزَارِهِ فَإِنَّهُ لَا یَدْرِی مَا یَحْدُثُ عَلَیْهِ ثُمَّ لْیَقُلِ اللَّهُمَّ إِنْ أَمْسَکْتَ نَفْسِی فِی مَنَامِی فَاغْفِرْ لَهَا وَ إِنْ أَرْسَلْتَهَا فَاحْفَظْهَا بِمَا تَحْفَظُ بِهِ عِبَادَکَ الصَّالِحِین.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- وقتی یکی از شما به بسترش می‌رود، گوشه‌ی جامه‌اش را روی آن بکشد، زیرا نمی‌داند چه بر آن پدید شده [تا اگر تیغ و خار یا عقرب و حیوان موذی در آن است، کنار برود و به او دستش آسیب نزند] سپس گوید: «خدایا! اگر جانم را در خوابم گرفتی و نگه داشتی [و مُردم] آن را بیامرز و اگر رها کردی [و زنده ماندم] آن را با هرچه بنده‌های خوبت را حفظ کنی، حفظ کن».

The Prophet (peace be upon him and his family): When one of you goes to his bed, let him wipe it with the edge of his garment, for he does not know what has appeared on it [so that if there is a thorn or blade, or a scorpion or a harmful animal on it, it may move aside and not harm his hand]. Then let him say: 'O Allah! If You take my soul in my sleep and hold it back [and I die], forgive it; and if You release it [and I remain alive], protect it with that by which You protect Your righteous servants.'

પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ): જ્યારે તમારામાંથી કોઈ પોતાના બિસ્તર પર જાય, ત્યારે તેના ઉપર પોતાના વસ્ત્રનો છેડો ફેરવે, કારણ કે તેને ખબર નથી કે તેના ઉપર શું થયું છે [જેથી જો કાંટો કે ધારદાર વસ્તુ અથવા વીંછી કે ઝેરીલું પ્રાણી હોય, તો હટી જાય અને તેના હાથને નુકસાન ન પહોંચાડે], પછી કહે: 'હે અલ્લાહ! જો તું મારા જીવને મારી નિંદ્રામાં લઈ લે અને રોકી રાખે [અને હું મરી જાઉં] તો તેને માફ કરી દે, અને જો છોડી દે [અને હું જીવતો રહું] તો તેને એ દરેક વસ્તુ સાથે સુરક્ષિત રાખ જેની સાથે તું તારા નેક બંદાઓની હિફાઝત કરે છે.'

#15 دعا هنگام خواب Supplication at bedtime સૂતી વખતની દુઆ

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

سُئِلَ الصَّادِقُ (علیه السلام) عَنِ الرَّجُلِ یُوَاقِعُ أَهْلَهُ أَ یَنَامُ عَلَی ذَلِکَ؟ قَالَ: قَالَ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها فَلَا یَدْرِی مَا یَطْرُقُهُ مِنَ الْبَلِیَّهًِْ إِذَا فَرَغَ فَلْیَغْتَسِل.

امام صادق (علیه السلام)- از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی شخصی که با همسرش نزدیکی کرد، سؤال شد: «آیا می‌تواند با این حال (حال جنابت) [قبل از اینکه غسل کند] بخوابد»؟ امام فرمود: «خداوند فرمود: اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنامِها آن شخص چه می‌داند که [در خواب] چه بلایی به سرش می‌آید [و شاید در خواب از دنیا رفت] پس هرگاه از کارش فارغ شد باید غسل کند [و بعد از آن بخوابد]».

Imam Sadiq (peace be upon him): Imam Sadiq (peace be upon him) was asked about a man who has intercourse with his wife: 'Can he sleep in that state (state of janabah) [before performing ghusl]?' The Imam said: 'Allah has said: اللهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حينَ مَوْتِها وَ الَّتي لَمْ تَمُتْ في مَنامِها [Allah takes the souls at the time of their death, and those that die not during their sleep]. That person does not know what calamity may befall him [in his sleep] [and perhaps he may die in his sleep], so whenever he is finished with his act he should perform ghusl [and then sleep].'

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)ને એવા વ્યક્તિ વિશે પૂછવામાં આવ્યું જેણે પોતાની પત્ની સાથે સંભોગ કર્યો: 'શું તે આ સ્થિતિમાં (જનાબતની સ્થિતિમાં) [ગુસ્લ કર્યા પહેલાં] સૂઈ શકે છે?' ઇમામે ફરમાવ્યું: 'અલ્લાહે ફરમાવ્યું છે: اللهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حينَ مَوْتِها وَ الَّتي لَمْ تَمُتْ في مَنامِها [અલ્લાહ પ્રાણોને તેમના મૃત્યુ સમયે લઈ લે છે, અને જેઓ તેમની નિંદ્રામાં મરતા નથી]. તે વ્યક્તિને શું ખબર કે [નિંદ્રામાં] તેના ઉપર કઈ મુસીબત આવે [અને કદાચ નિંદ્રામાં જ દુનિયાથી ચાલ્યો જાય], તેથી જ્યારે તે પોતાના કામથી ફારેગ થાય તો તેણે ગુસ્લ કરવું જોઈએ [અને પછી સૂવું જોઈએ].'