عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ قَالَ: سَأَلَ ابْنُأَبِیالْعَوْجَاءِ هِشَامَبْنَالْحَکَمِ فَقَالَ لَهُ أَلَیْسَ اللَّهُ حَکِیماً قَالَ بَلَی وَ هُوَ أَحْکَمُ الْحَاکِمِینَ قَالَ فَأَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً أَلَیْسَ هَذَا فَرْضاً قَالَ بَلَی قَالَ فَأَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ وَ لَنْ تَسْتَطِیعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَیْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِیلُوا کُلَّ الْمَیْلِ أَیُّ حَکِیمٍ یَتَکَلَّمُ بِهَذَا فَلَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ جَوَابٌ فَرَحَلَ إِلَی الْمَدِینَهًِْ إِلَی أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فَقَالَ یَا هِشَامُ فِی غَیْرِ وَقْتِ حَجٍّ وَ لَا عُمْرَهًٍْ قَالَ نَعَمْ جُعِلْتُ فِدَاکَ لِأَمْرٍ أَهَمَّنِی إِنَّ ابْنَأَبِیالْعَوْجَاءِ سَأَلَنِی عَنْ مَسْأَلَهًٍْ لَمْ یَکُنْ عِنْدِی فِیهَا شَیْءٌ قَالَ وَ مَا هِیَ قَالَ فَأَخْبَرَهُ بِالْقِصَّهًِْ فَقَالَ لَهُ أَبُوعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) أَمَّا قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً یَعْنِی فِی النَّفَقَهًِْ وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ لَنْ تَسْتَطِیعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَیْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِیلُوا کُلَّ الْمَیْلِ فَتَذَرُوها کَالْمُعَلَّقَةِ یَعْنِی فِی الْمَوَدَّهًِْ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَیْهِ هِشَامٌ بِهَذَا الْجَوَابِ وَ أَخْبَرَهُ قَالَ وَ اللَّهِ مَا هَذَا مِنْ عِنْدِکَ.
امام صادق (علیه السلام)- نوحبنشعیب و محمّدبنحسن گویند: ابن ابیعوجاء از هشامبنحکم پرسید: «مگر خداوند حکیم نیست»؟ گفت: «آری، او حکیمترین حکیمان است». گفت: «پس به من بگو این آیه که خداوند تعالی در آن میفرماید: فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا آیا این [آیه، بیان یک حکم] واجب نیست»؟ گفت: «آری». گفت: «و نیز به من بگو با توجّه به این کلام خداوند سبحان که میفرماید: شما هرگز نمیتوانید [از نظر محبّت قلبی] در میان زنان، عدالت برقرار کنید، هرچند کوشش نمایید! ولی تمایل خود را بکلّی متوجّه یک طرف نسازید. ( نساء/۱۲۹ )، این چگونه حکیمی است که اینگونه سخن میگوید»؟ امّا او جوابی نداشت، پس به مدینه نزد امام صادق (علیه السلام) رفت، امام (علیه السلام) فرمود: «ای هشام! اینک نه وقت حج است، نه عمره [برای چه کاری به مدینه آمدی]؟. هشام گفت: «آری جانم به فدایت، به خاطر کار مهمّی آمدهام». ابن ابیعوجاء دربارهی مسألهای از من سؤال کرد که جوابی برای آن نداشتم. فرمود: «آن چیست»؟ و او نیز ماجرا را برایش تعریف کرد. امام صادق (علیه السلام) به او فرمود: «دربارهی آیه: فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا باید گفت که منظور، توانایی در پرداخت نفقه است. امّا دربارهی آیه: شما هرگز نمیتوانید [از نظر محبّت قلبی] در میان زنان، عدالت برقرار کنید، هرچند کوشش نمایید! ولی تمایل خود را بکلّی متوجّه یک طرف نسازید. ( نساء/۱۲۹ )؛ منظورش در مودّت و دوستداشتن است. زمانیکه هشام به ابنابیعوجاء این پاسخ را گفت، ابنابیعوجاء گفت: «به خدا سوگند که این پاسخ از تو نیست».
Imam Sadiq (peace be upon him): Nuh ibn Shuayb and Muhammad ibn Hasan said: Ibn Abi al-Awja asked Hisham ibn al-Hakam: 'Is Allah not Wise?' He said: 'Yes, He is the Wisest of the wise.' He said: 'Then tell me about this verse in which Allah the Exalted says: فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا [Then marry such women as seem good to you, two and three and four; but if you fear that you will not do justice] — is this [verse] not [a statement of] an obligatory ruling?' He said: 'Yes.' He said: 'And also tell me, in view of this word of Allah the Glorified who says: You can never be equitable among your wives [in terms of heartfelt love], even if you strive! But do not incline yourselves wholly to one side. (an-Nisa/129) — what kind of Wise One speaks in this way?' But he had no answer, so he travelled to Medina to Imam Sadiq (peace be upon him). The Imam (peace be upon him) said: 'O Hisham! It is now neither the time of Hajj nor Umrah [for what matter have you come to Medina]?' Hisham said: 'Yes, may my soul be your ransom, I have come on account of an important matter. Ibn Abi al-Awja asked me a question for which I had no answer.' He said: 'What is it?' And he related the story to him. Imam Sadiq (peace be upon him) said to him: 'Concerning the verse فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا, it must be said that what is meant is the ability to provide maintenance. But regarding the verse: You can never be equitable among your wives [in terms of heartfelt love], even if you strive! But do not incline yourselves wholly to one side. (an-Nisa/129) — what is meant is in affection and love.' When Hisham told this answer to Ibn Abi al-Awja, Ibn Abi al-Awja said: 'By Allah, this answer is not from you.'
ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): નૂહ બિન શુઐબ અને મુહમ્મદ બિન હસન કહે છે: ઇબ્ને અબી અલ-અવજાએ હિશામ બિન હકમને પૂછ્યું: 'શું અલ્લાહ હકીમ (હિકમતવાળો) નથી?' તેમણે કહ્યું: 'હા, તે હકીમોમાં સૌથી વધુ હકીમ છે.' તેણે કહ્યું: 'તો મને આ આયત વિશે જણાવો જેમાં અલ્લાહ તઆલા ફરમાવે છે: فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا [તો સ્ત્રીઓમાંથી જે તમને ગમે તેમની સાથે લગ્ન કરો, બે, ત્રણ અને ચાર; પરંતુ જો તમને ડર હોય કે તમે ન્યાય નહીં કરી શકો] — શું આ [આયત, એક વાજિબ હુકમની બયાન] નથી?' તેમણે કહ્યું: 'હા.' તેણે કહ્યું: 'અને એ પણ મને જણાવો કે અલ્લાહ સુબ્હાનહુના આ કલામને ધ્યાનમાં લેતાં જે ફરમાવે છે: તમે ક્યારેય [દિલી મુહબ્બતના દૃષ્ટિકોણથી] સ્ત્રીઓ વચ્ચે અદલ કરી શકતા નથી, જો કે તમે ગમે તેટલી કોશિશ કરો! પરંતુ તમારી ઝુકાવ સંપૂર્ણ રીતે એક બાજુ ન કરો. (નિસા/૧૨૯) — આ કેવો હકીમ છે જે આ રીતે વાત કરે છે?' પરંતુ તેની પાસે કોઈ જવાબ ન હતો, તેથી તે મદીના ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) પાસે ગયો. ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: 'ઓ હિશામ! અત્યારે ન તો હજનો સમય છે, ન ઉમરાનો [કયા કામ માટે મદીના આવ્યા છો]?' હિશામે કહ્યું: 'હા, મારી જાન તમારા પર ફિદા, હું એક મહત્વપૂર્ણ કામ માટે આવ્યો છું. ઇબ્ને અબી અલ-અવજાએ મને એક મસ્અલા વિશે પૂછ્યું જેનો મારી પાસે કોઈ જવાબ ન હતો.' આપે ફરમાવ્યું: 'તે શું છે?' અને તેણે વાત તેમને કહી. ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ તેને ફરમાવ્યું: 'આયત فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا વિશે કહેવું જોઈએ કે તેનો હેતુ નફકો (ખર્ચ) આપવાની ક્ષમતા છે. પરંતુ આયત: તમે ક્યારેય [દિલી મુહબ્બતના દૃષ્ટિકોણથી] સ્ત્રીઓ વચ્ચે અદલ કરી શકતા નથી, જો કે તમે ગમે તેટલી કોશિશ કરો! પરંતુ તમારી ઝુકાવ સંપૂર્ણ રીતે એક બાજુ ન કરો. (નિસા/૧૨૯); વિશે તેનો હેતુ મવદ્દત અને મુહબ્બત વિશે છે.' જ્યારે હિશામે ઇબ્ને અબી અલ-અવજાને આ જવાબ કહ્યો, ત્યારે ઇબ્ને અબી અલ-અવજાએ કહ્યું: 'અલ્લાહની કસમ, આ જવાબ તમારો નથી.'