سورة الأعراف

Verse 102 of 206

7:102

ما وَجَدْنا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَكْثَرَهُمْ لَفاسِقينَ

و براى بيشتر آن‌ها پايبندى به هيچ پيمانى نيافتيم؛ [بلكه] به‌يقين اكثر آن‌ها را فاسق و گنهكار يافتيم.

And We did not find in most of them any (faithfulness to) covenant, and We found most of them to be certainly transgressors.

અને અમોએ તેઓમાંના ઘણાખરાઓને વચન પાળતા જોયા નહિ, પરંતુ અમોએ ખરેખર તેઓમાંના ઘણાઓને ફાસિક જોયા છે.

الکاظم (علیه السلام) Imam Kazim (peace be upon him) ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ)

عَن الحُسَین‌بْنِ‌الحَکَم قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی الْعَبْدِ الصَّالِحِ (علیه السلام) أُخْبِرُهُ أَنِّی شَاکٌّ وَ قَدْ قَالَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) رَبِّ أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی وَ أَنِّی أُحِبُّ أَنْ تُرِیَنِی شَیْئاً فَکَتَبَ (علیه السلام) إِنَّ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) کَانَ مُؤْمِناً وَ أَحَبَّ أَنْ یَزْدَادَ إِیمَاناً وَ أَنْتَ شَاکٌّ وَ الشَّاکُّ لَا خَیْرَ فِیهِ وَ کَتَبَ إِنَّمَا الشَّکُّ مَا لَمْ یَأْتِ الْیَقِینُ فَإِذَا جَاءَ الْیَقِینُ لَمْ یَجُزِ الشَّکُّ وَ کَتَبَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ قَالَ نَزَلَتْ فِی الشَّاکِّ.

امام کاظم ( حسین‌بن حکم گوید: به امام کاظم (نوشتم و از حال خود او را آگاه کردم که من در شک افتاده‌ام، و حضرت ابراهیم (به خدا عرض کرد: «خدایا! به من نشان بده چگونه مردگان را زنده می‌کنی»؟. ( بقره/۲۶۰ ) و من دوست دارم که شما [نیز برای رفع شکّ من] چیزی [از معجزه و دلیل امامت] به من نشان دهی، پس آن حضرت به من نوشت: «ابراهیم به‌راستی مؤمن بود [و عقیده داشت] و می‌خواست که ایمانش را افزون کند، ولی تو در شکّی، و در شک خیری نیست». و نوشت: «جز این نیست که شک تا جاییست که یقین نیامده، و چون یقین آمد شک روا نباشد». و نوشت: «به‌درستی‌که خدای عزّوجلّ می‌فرماید: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ و فرمود: «این آیه درباره‌ی شک‌کننده نازل شده است».

Imam Kazim (peace be upon him): Husayn ibn Hakam said: I wrote to Imam Kazim (peace be upon him) and informed him of my state, that I had fallen into doubt, and that Ibrahim (peace be upon him) said to Allah: رَبِّ أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی [My Lord! Show me how You give life to the dead]. (Baqarah/260) And I would like you to show me something [of a miracle or proof of the imamate as well, to remove my doubt]. So he (peace be upon him) wrote to me: "Ibrahim was indeed a believer [and had firm conviction], and wished to increase his faith, but you are in doubt, and in doubt there is no good." And he wrote: "Doubt is only as long as certainty has not come; when certainty comes, doubt is not permissible." And he wrote: "Indeed Allah the Mighty and Majestic says: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ [And We did not find in most of them any (faithfulness to) covenant, and We found most of them to be certainly transgressors]." He said: "This verse was revealed concerning the doubter."

ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ): હુસૈન બિન હકમ કહે છે: મેં ઇમામ કાઝિમ (અલયહિસ્સલામ)ને પત્ર લખ્યો અને પોતાની હાલતથી તમને વાકેફ કર્યા કે હું શંકામાં પડ્યો છું, અને હઝરત ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) એ અલ્લાહને અર્જ કરી: رَبِّ أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی [મારા રબ! મને બતાવો કે તમે મુર્દાઓને કઈ રીતે જીવતા કરો છો?]. (બકરહ/૨૬૦) અને હું ઈચ્છું છું કે તમે [પણ મારી શંકા દૂર કરવા માટે] મને કંઈક [મોઅજિઝો અથવા ઇમામતની દલીલ] બતાવો, પછી તે હઝરતે મને લખ્યું: "ઇબ્રાહીમ ખરેખર મોમિન હતા [અને અકીદો ધરાવતા હતા] અને પોતાનું ઈમાન વધારવા ઈચ્છતા હતા, પરંતુ તું શંકામાં છે, અને શંકામાં કોઈ ભલાઈ નથી." અને લખ્યું: "શંકા ત્યાં સુધી જ છે જ્યાં સુધી યકીન આવ્યું નથી, અને જ્યારે યકીન આવે તો શંકા જાઈઝ નથી." અને લખ્યું: "ખરેખર અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ ફરમાવે છે: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ [અને અમે તેમાંના મોટા ભાગનામાં કોઈ (વચનની) વફાદારી ન જોઈ, અને અમે તેમાંના મોટા ભાગને ખરેખર ફાસિક જ જોયા]" અને ફરમાવ્યું: "આ આયત શંકા કરનાર વિશે નાઝિલ થઈ છે."

فقه الرّضا (علیه السلام) Fiqh al-Rida (peace be upon him) ફિકહુર્ રેઝા (અલયહિસ્સલામ)

نَرْوِی مَنْ شَکَّ فِی اللَّهِ بَعْدَ مَا وُلِدَ عَلَی الْفِطْرَهًِْ لَمْ یَتُبْ أَبَداً وَ أَرْوِی لَا یَنْفَعُ مَعَ الشَّکِّ وَ الْجُحُودِ عَمَلٌ وَ أَرْوِی مَنْ شَکَّ أَوْ ظَنَّ فَأَقَامَ عَلَی أَحَدِهِمَا حَبِطَ عَمَلُهُ وَ أَرْوِی فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ قَالَ نَزَلَتْ فِی الشُّکَّاکِ وَ أَرْوِی فِی قَوْلِهِ الَّذِینَ آمَنُوا وَ لَمْ یَلْبِسُوا إِیمانَهُمْ بِظُلْمٍ قَالَ الشَّکِّ الشَّاکُّ فِی الْآخِرَهًِْ مِثْلُ الشَّاکِّ فِی الْأُولَی.

فقه الرّضا ( هرکس پس از آنکه بر فطرت اسلام متولّد شده به خداوند شک کند، توبه او را قبول نمی‌کنند. روایت می‌کنم: با شک و انکار حق هیچ عملی سود ندارد. روایت می‌کنم: هرکس شک کند یا گمان برد و بر یکی از این دو بماند، عمل خویش را تباه ساخته است. روایت می‌کنم، درباره‌ی کلام خداوند عزّوجلّ: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِین حضرت فرمود: «این آیه درباره‌ی شک‌کنندگان نازل شده است». روایت می‌کنم درباره‌ی کلام خداوند متعال: [آری]، آن‌ها که ایمان آوردند، و ایمان خود را با شرک و ستم نیالودند. ( انعام/۸۲ ) فرمود: «کسانی که درباره‌ی آخرت شک می‌کنند مانند کسانی هستند که در آغاز هم گرفتار می‌باشند».

Fiqh al-Rida (peace be upon him): Whoever, after being born on the fitrah of Islam, doubts Allah, his repentance is not accepted. I narrate: With doubt and denial of the truth, no deed is of any benefit. I narrate: Whoever doubts or supposes and remains upon one of these two, has ruined his deed. I narrate, concerning the word of Allah the Mighty and Majestic: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِین [And We did not find in most of them any (faithfulness to) covenant, and We found most of them to be certainly transgressors], the Imam said: "This verse was revealed concerning the doubters." I narrate concerning the word of Allah the Exalted: [Yes], those who believed and did not taint their faith with polytheism and injustice (An'am/82), he said: "Those who doubt about the Hereafter are like those who are afflicted [with doubt] in the beginning as well."

ફિકહુર્ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): જે વ્યક્તિ ઇસ્લામની ફિતરત પર જન્મ્યા પછી અલ્લાહ વિશે શંકા કરે, તેની તૌબા કબૂલ કરવામાં આવતી નથી. હું રિવાયત કરું છું: શંકા અને હકના ઇન્કાર સાથે કોઈ પણ અમલ ફાયદો આપતું નથી. હું રિવાયત કરું છું: જે વ્યક્તિ શંકા કરે અથવા ગુમાન કરે અને આ બંનેમાંથી એક પર ટકી રહે, તેણે પોતાનું અમલ બરબાદ કરી નાખ્યું છે. હું રિવાયત કરું છું, અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લના કલામ વિશે: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِین [અને અમે તેઓમાંના ઘણાને કોઈ (વફાદારી ભરેલા) અહદ પર ન જોયા, અને અમે તેઓમાંના ઘણાને ખરેખર ફાસિક જોયા], ઇમામે ફરમાવ્યું: "આ આયત શંકા કરનારાઓ વિશે નાઝિલ થઈ છે." હું રિવાયત કરું છું અલ્લાહ તઆલાના કલામ વિશે: [હા], જેઓ ઈમાન લાવ્યા, અને પોતાના ઈમાનને શિર્ક અને ઝુલ્મથી અપવિત્ર કર્યું નહીં (અન્આમ/82), ઇમામે ફરમાવ્યું: "જેઓ આખિરત વિશે શંકા કરે છે તેઓ એ લોકો જેવા છે જેઓ શરૂઆતમાં પણ [શંકામાં] ગ્રસ્ત છે."

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌سُلَیْمَان، عَنْ أَبِیهِ، قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی‌عَبْدِ اللهِ (علیه السلام)، إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ أَبُوبَصِیرِ ... یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا إِنَّکُمْ وَفَیْتُمْ بِمَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَیْهِ مِیثَاقَکُمْ مِنْ وَلَایَتِنَا وَ إِنَّکُمْ لَمْ تُبَدِّلُوا بِنَا غَیْرَنَا وَ لَوْ لَمْ تَفْعَلُوا لَعَیَّرَکُمُ اللَّهُ کَمَا عَیَّرَهُمْ حَیْثُ یَقُولُ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ.

امام صادق ( محمدبن‌سلیمان از پدرش نقل می‌کند: هنگامی‌که خدمت امام صادق (بودم، ابوبصیر نزد امام (آمد ... ای ابامحمّد (همانا خداوند در قرآنش شما را یاد کرده و فرموده است: در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده‌اند بعضی پیمان خود را به آخر بردند [و در راه او شربت شهادت نوشیدند]، و بعضی دیگر در انتظارند و هرگز تغییر و تبدیلی در عهد و پیمان خود ندادند. ( احزاب/۲۳ ) شما هستید که به آن پیمانی که خدا در مورد ولایت ما از شما گرفته بود، وفا کردید و شما هستید که دیگری را به‌جای ما نگرفتید، و اگر چنین نمی‌کردید خداوند شما را سرزنش می‌کرد همان‌طوری‌که می‌فرماید: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ.

Imam Sadiq (peace be upon him): Muhammad ibn Sulayman narrates from his father: I was in the presence of Imam Sadiq (peace be upon him) when Abu Basir came to the Imam ... O Abu Muhammad! Indeed Allah has mentioned you in His Qur'an and said: Among the believers are men who have stood truly by the covenant they made with Allah; some of them fulfilled their pledge to the end [and drank the drink of martyrdom in His path], and others are waiting, and they have never made any change or alteration in their covenant and pledge (Ahzab/23). It is you who fulfilled the covenant that Allah had taken from you concerning our wilayah, and it is you who did not take another in our place, and had you not done so, Allah would have rebuked you just as He rebuked them where He, whose remembrance is glorious, says: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ [And We did not find in most of them any (faithfulness to) covenant, and We found most of them to be certainly transgressors].

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): મુહમ્મદ બિન સુલયમાન પોતાના પિતાથી નકલ કરે છે: હું ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)ની ખિદમતમાં હતો, ત્યારે અબૂ બસીર ઇમામ પાસે આવ્યા ... હે અબા મુહમ્મદ! ખરેખર અલ્લાહે પોતાના કુરઆનમાં તમારો ઉલ્લેખ કર્યો છે અને ફરમાવ્યું છે: મોમિનોમાં એવા લોકો છે જેમણે અલ્લાહ સાથે કરેલા અહદ પર સાચી રીતે ઊભા રહ્યા છે, તેઓમાંથી કેટલાકે પોતાનો કરાર પૂરો કર્યો [અને તેની રાહમાં શહાદતનો શરબત પીધો], અને કેટલાક હજી પ્રતીક્ષામાં છે અને તેઓએ પોતાના અહદ અને પયમાનમાં ક્યારેય કોઈ ફેરફાર કે બદલાવ કર્યો નથી (અહઝાબ/23). તમે જ છો જેમણે અલ્લાહે તમારી પાસેથી અમારી વિલાયત વિશે લીધેલા તે અહદને પૂરો કર્યો, અને તમે જ છો જેમણે અમારી જગ્યાએ બીજા કોઈને ન લીધા, અને જો તમે એમ ન કર્યું હોત તો અલ્લાહ તમને ઠપકો આપત, જેમ કે તે ફરમાવે છે: وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ [અને અમે તેઓમાંના ઘણાને કોઈ (વફાદારી ભરેલા) અહદ પર ન જોયા, અને અમે તેઓમાંના ઘણાને ખરેખર ફાસિક જોયા].

علی بن ابراهیم (رحمة الله علیه) Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him) અલી ઇબ્ને ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

وَ مَا وَجَدْنَا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ أَیْ مَا عَهِدْنَا عَلَیْهِمْ فِی الذَّرِّ لَمْ یَفُوا بِهِ فِی الدُّنْیَا وَ إِنْ وَجَدْنَا أَکْثَرَهُمْ لَفَاسِقِینَ.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( وَ مَا وَجَدْنَا لأَکْثَرِهِم مِّنْ عَهْدٍ یعنی آن عهد و پیمانی را که در عالم ارواح (ذر) از آنان گرفتیم، در دنیا به آن وفادار نبودند. وَ إِن وَجَدْنَا أَکْثَرَهُمْ لَفَاسِقِینَ.

Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him): وَ مَا وَجَدْنَا لأَکْثَرِهِم مِّنْ عَهْدٍ [And We did not find in most of them any covenant] — meaning: the covenant that We took from them in the world of souls (dharr), they did not remain faithful to it in this world. وَ إِن وَجَدْنَا أَکْثَرَهُمْ لَفَاسِقِینَ [And We found most of them to be certainly transgressors].

અલી બિન ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): وَ مَا وَجَدْنَا لأَکْثَرِهِم مِّنْ عَهْدٍ [અને અમે તેઓમાંના ઘણાને કોઈ અહદ પર ન જોયા] યાની જે અહદ અને પયમાન અમે તેઓ પાસેથી અરવાહના આલમ (ઝર્ર)માં લીધો હતો, દુનિયામાં તેઓ તેના પર વફાદાર ન રહ્યા. وَ إِن وَجَدْنَا أَکْثَرَهُمْ لَفَاسِقِینَ [અને અમે તેઓમાંના ઘણાને ખરેખર ફાસિક જોયા].