سورة الأعراف

Verse 51 of 206

7:51

الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَهُمْ لَهْواً وَ لَعِباً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هذا وَ ما كانُوا بِآياتِنا يَجْحَدُونَ

[همان] كسانى كه دين و آيين خود را سرگرمى و بازيچه گرفتند؛ و زندگى دنيا آنان را مغرور ساخت؛ امروز ما آن‌ها را فراموش مى‌كنيم، همان‌‌گونه كه آن‌ها ديدار چنين روزى را فراموش كردند و آيات ما را انكار مى‌نمودند.

Who take their religion for an idle sport and a play and this life's world deceives them; so today We forsake them, as they neglected the meeting of this day of theirs and as they denied Our communications.

કે જે પોતાના દીનને રમત ગમત(નું સાધન) બનાવ્યુ અને જેમને દુનિયાની ઝિંદગીએ ધોકો આપ્યો, માટે આજના દિવસે અમે પણ તેમને એવા જ ભૂલી જઇશું જેવી રીતે કે તેઓ આ દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા હતા, કારણ કે તેઓ અમારી આયતોનો ઇન્કાર કર્યા કરતા હતા.

#1 [همان] کسانی که دین و آیین خود را سرگرمی و بازیچه گرفتند؛ و زندگی دنیا آنان را مغرور ساخت Those who took their religion as amusement and play, and the life of this world deceived them તે લોકો જેમણે પોતાના દીનને રમત અને મનોરંજન બનાવી લીધો અને દુનિયાના જીવને તેમને ધોકામાં નાખી દીધા

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) Ibn Abbas (may Allah have mercy on him) ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

مَعْنَاهُ اتَّخَذُوا دِینَهُمْ الَّذِی کَانَ یَلْزَمُهُمْ التَّدَیُّنُ بِهِ وَ التَّجَنُّبُ مِنْ مَحْظُورَاتِهِ، لَعِباً وَ لَهْواً فَحَرَّمُوا مَا شَاءُوا وَ اسْتَحَلُّوا مَا شَاءُوا بِشَهْوَتِهِمْ. وَ غَرَّتْهُمُ الْحَیَاةُ الدُّنْیَا أَیِ اغْتَرُّوا بِهَا وَ بِطُولِ الْبَقَاءِ فِیهَا فَکَانَ الدُّنْیَا غَرَّتْهُمْ. فَالْیَوْمَ نَنْسَاهُمْ کَمَا نَسُوا لِقَاءَ یَوْمِهِمْ هذَا أَیْ نَتْرُکُهُمْ فِی الْعَذَابِ کَمَا تَرَکُوا التَّأَهُّبَ وَ الْعَمَلَ لِلِقَاءِ هَذَا الْیَوْمِ.

ابن‌عبّاس ( اتَّخَذُوا دِینَهُمْ؛ یعنی دین خود را که خداوند متعال عمل به آن را به آنان دستور داده است، لهو و لعب محسوب کرده اند و به آن تقیّدی ندارند و یا اینکه دینی را که باید به آن پایبند باشند و از حرام آن دوری کنند، لهو و لعب دانسته و حلال و حرام آن را بنابر هوا هوس خود تعیین می کنند. وَ غَرَّتْهُمُ الحَیاةُ الدُّنْیا؛ یعنی به دنیا و ماندن در آن فریفته شدند گویا دنیا آن ها را فریب داده است. فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هَذَا؛ یعنی همان‌طورکه آن ها آمادگی برای این روز را رها کردند آن ها را در عذاب رها می کنیم.

Ibn Abbas (may Allah have mercy on him): اتَّخَذُوا دِینَهُمْ [They took their religion]; that is, their religion, which Allah the Exalted commanded them to act upon, they regarded as idle sport and play and did not bind themselves to it; or the religion which they were required to adhere to and to avoid what is forbidden in it, they treated as idle sport and play, and determined its lawful and unlawful according to their own desires and whims. وَ غَرَّتْهُمُ الحَیاةُ الدُّنْیا [And the life of this world deceived them]; that is, they were beguiled by the world and by remaining in it, as if the world had deceived them. فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هَذَا [So today We forsake them as they neglected the meeting of this day of theirs]; that is, just as they abandoned preparation for this day, We abandon them in the punishment.

ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): اتَّخَذُوا دِینَهُمْ [તેમણે તેમના દીનને લીધો]; એટલે કે તેમનો દીન, જેના પર અમલ કરવાનો આદેશ અલ્લાહ તઆલાએ તેમને આપ્યો હતો, તેને તેઓએ લહવ અને લએબ (રમત-ગમત) ગણ્યો અને તેની સાથે કોઈ પ્રતિબદ્ધતા ન રાખી; અથવા જે દીનને તેમણે વળગી રહેવું અને તેની હરામ વસ્તુઓથી દૂર રહેવું જોઈતું હતું, તેને લહવ અને લએબ ગણ્યો અને તેના હલાલ અને હરામને પોતાની હવસ અને ઈચ્છા મુજબ નક્કી કર્યા. وَ غَرَّتْهُمُ الحَیاةُ الدُّنْیا [અને દુનિયાના જીવને તેમને છેતર્યા]; એટલે કે તેઓ દુનિયા અને તેમાં રહેવાથી ફરેબમાં આવ્યા, જાણે દુનિયાએ તેમને છેતર્યા હોય. فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هَذَا [તો આજે અમે તેમને ભૂલી જઈએ છીએ જેમ તેઓ આ દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા હતા]; એટલે કે જેમ તેઓએ આ દિવસ માટે તૈયારી કરવાનું છોડી દીધું હતું, તેમ અમે તેમને અઝાબમાં છોડી દઈએ છીએ.

#2 امروز ما آن‌ها را فراموش می کنیم، همان‌گونه که آن‌ها دیدار چنین روزی را فراموش کردند و آیات ما را انکار می‌نمودند Today We forget them just as they forgot the meeting of this Day of theirs and used to reject Our signs આજે અમે તેમને ભૂલી જઈશું, જેમ તેઓ આ દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા હતા અને અમારી આયતોનો ઇનકાર કરતા હતા

الرّضا (علیه السلام) Imam Rida (peace be upon him) ઇમામ રેઝા (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ عَبْدِالْعَزِیزِ‌بْنِ‌مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا عَلِیَّ‌بْنَ‌مُوسَی (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَا یَنْسَی وَ لَا یَسْهُو وَ إِنَّمَا یَنْسَی وَ یَسْهُو الْمَخْلُوقُ الْمُحْدَثُ أَ لَا تَسْمَعُهُ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا وَ إِنَّمَا یُجَازِی مَنْ نَسِیَهُ وَ نَسِیَ لِقَاءَ یَوْمِهِ بِأَنْ یُنْسِیَهُمْ أَنْفُسَهُمْ کَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَی لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِکَ هُمُ الْفاسِقُونَ وَ قَالَ تَعَالَی فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا أَیْ نَتْرُکُهُمْ کَمَا تَرَکُوا الِاسْتِعْدَادَ لِلِقَاءِ یَوْمِهِمْ هَذَا أی فنجازیهم علی ذلک.

امام رضا ( عبدالعزیزبن‌مسلم گوید: از امام رضا (درباره‌ی کلام خدای عزّوجلّ: نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ ( توبه/۶۷ ) سؤال کردم. فرمود: «خداوند نه سهو می‌کند و نه چیزی را فراموش می‌نماید، بلکه سهو و نسیان مربوط به مخلوق محدَث است، آیا به این آیه برخورد نکرده‌ای: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا ( مریم/۶۴ ) بلکه معنی آیه تنها چنین است که خداوند، کسانی را که او و قیامت را فراموش کرده‌اند اینگونه جزاء می‌دهد که خودش آن را از یاد خودشان می‌برد، همان‌طورکه درجای دیگر فرموده است: و همچون کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند و خدا نیز آن‌ها را به «خود فراموشی» گرفتار کرد، آن‌ها فاسقانند. ( حشر/۱۹ ) و نیز می‌فرماید: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا؛ یعنی رهایشان می‌کنیم همان‌طورکه آنها، از آماده شدن برای چنین روزی طفره می‌رفتند و این کار را ترک کرده بودند.

Imam Rida (peace be upon him): Abd al-Aziz ibn Muslim said: I asked Imam Rida (peace be upon him) about the words of Allah the Mighty and Majestic: نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ [They forgot Allah, so He forgot them] (Tawbah/67). He said: "Allah neither forgets nor is unaware of anything; rather, forgetfulness and inattention pertain to the created and originated being. Have you not come across this verse: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [And your Lord is not forgetful] (Maryam/64)? Rather, the meaning of the verse is only this: that Allah recompenses those who have forgotten Him and the Day of Resurrection in this way — that He causes them to forget their own selves, just as He has said elsewhere: 'And be not like those who forgot Allah, so He made them forget their own selves; they are the transgressors.' (Hashr/19). And He also says: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا [So today We forsake them as they neglected the meeting of this day of theirs]; that is, We leave them, just as they avoided preparing for such a day and had abandoned this task."

ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): અબ્દુલ અઝીઝ બિન મુસ્લિમ કહે છે: મેં ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ)ને અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લના કલામ: نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ [તેઓએ અલ્લાહને ભૂલી ગયા, તો તેમણે તેઓને ભૂલી ગયા] (તૌબા/૬૭) વિશે પૂછ્યું. તેમણે ફરમાવ્યું: "અલ્લાહ ન તો ભૂલ કરે છે અને ન કોઈ વસ્તુને ભૂલી જાય છે, બલ્કે ભૂલ અને વિસ્મરણ મખ્લૂક મુહદસ (સર્જિત વસ્તુ) સાથે સંબંધિત છે. શું તમે આ આયત પર ધ્યાન નથી આપ્યું: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [અને તમારો પ્રભુ ભૂલી જનારો નથી] (મરિયમ/૬૪)? બલ્કે આયતનો અર્થ ફક્ત એ છે કે અલ્લાહ એવા લોકોને, જેઓ તેને અને કયામતને ભૂલી ગયા છે, આ રીતે બદલો આપે છે કે તેઓને પોતાની જાતથી જ ભૂલાવી દે છે, જેમ કે બીજી જગ્યાએ ફરમાવ્યું છે: 'અને એવા લોકો જેવા ન બનો જેઓએ અલ્લાહને ભૂલી ગયા અને અલ્લાહે પણ તેઓને "પોતાની જાતને ભૂલવા" માં ગ્રસ્ત કર્યા, તેઓ ફાસિકો છે.' (હશ્ર/૧૯) અને એ પણ ફરમાવે છે: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا; એટલે કે અમે તેમને છોડી દઈએ છીએ જેમ તેઓ આવા દિવસ માટે તૈયાર થવાથી બચતા હતા અને આ કામને છોડી દીધું હતું."

#3 امروز ما آن‌ها را فراموش می کنیم، همان‌گونه که آن‌ها دیدار چنین روزی را فراموش کردند و آیات ما را انکار می‌نمودند Today We forget them just as they forgot the meeting of this Day of theirs and used to reject Our signs આજે અમે તેમને ભૂલી જઈશું, જેમ તેઓ આ દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા હતા અને અમારી આયતોનો ઇનકાર કરતા હતા

أمیرالمؤمنین (علیه السلام) Imam Ali, Commander of the Faithful (peace be upon him) ઇમામ અલી, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)

جَاءَ بَعْضُ الزَّنَادِقَهًِْ إِلَی أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ قَالَ لَوْ لَا مَا فِی الْقُرْآنِ مِنَ الِاخْتِلَافِ وَ التَّنَاقُضِ لَدَخَلْتُ فِی دِینِکُمْ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ مَا هُوَ قَالَ قَوْلُهُ تَعَالَی نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ وَ قَوْلُهُ فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا وَ قَوْلُهُ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا قَالَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَأَمَّا قَوْلُهُ تَعَالَی نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ یَعْنِی إِنَّمَا نَسُوا اللَّهَ فِی دَارِ الدُّنْیَا لَمْ یَعْمَلُوا بِطَاعَتِهِ فَنَسِیَهُمْ فِی الْآخِرَهًِْ أَیْ لَمْ یَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ ثَوَابِهِ شَیْئاً فَصَارُوا مَنْسِیِّینَ مِنَ الْخَیْرِ وَ کَذَلِکَ تَفْسِیرُ قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا یَعْنِی بِالنِّسْیَانِ أَنَّهُ لَمْ یُثِبْهُمْ کَمَا یُثِیبُ أَوْلِیَاءَهُ الَّذِینَ کَانُوا فِی دَارِ الدُّنْیَا مُطِیعِینَ ذَاکِرِینَ حِینَ آمَنُوا بِهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ خَافُوهُ بِالْغَیْبِ وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا فَإِنَّ رَبَّنَا تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عُلُوّاً کَبِیراً لَیْسَ بِالَّذِی یَنْسَی وَ لَا یَغْفُلُ بَلْ هُوَ الْحَفِیظُ الْعَلِیمُ وَ قَدْ یَقُولُ الْعَرَبُ قَدْ نَسِیَنَا فُلَانٌ فَلَا یَذْکُرُنَا أَیْ إِنَّهُ لَا یَأْمُرُ لَهُمْ بِخَیْرٍ وَ لَا یَذْکُرُهُمْ بِه.

امام علی ( یکی از زندیقان نزد امیرمؤمنان حضرت علی (رفت و گفت: اگر در قرآن اختلاف و تناقض نبود، هرآینه به دینتان می گرویدم. حضرت علی (به او فرمود: «در کجای قرآن اختلاف و تناقض هست»؟ گفت: «نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ و نیز در جای دیگر می‌فرماید: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا و نیز می‌فرماید: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا ( مریم/۶۴ )». امیرالمومنین (فرمود: «و امّا تفسیر کلام خداوند متعال که فرمود: نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ ( توبه/۶۷ ) یعنی آنان خداوند را در سرای دنیا فراموش کردند و در راه فرمانبری از او عمل نکردند، پس خداوند نیز در آخرت آنان را فراموش کرد؛ یعنی چیزی از پاداش خود برایشان قرار نداد و این‌گونه آنان از خیر فراموش شدند. همچنین است تفسیر کلام خداوند عزّ‌وجلّ: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا منظور از فراموشی این است که آنان را پاداش نداده، آن‌گونه که دوستان خود را پاداش داده است؛ همان کسانی که چون در سرای دنیا به او و رسولش ایمان آوردند، فرمان بردند و خدا را یاد کردند و در غیب از او ترسیدند. و امّا این کلام خداوند متعال: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا ( مریم/۶۴ ) پروردگار ما والامرتبه و بزرگ است و کسی نیست که فراموش کند و غفلت ورزد، بلکه او به یاد دارنده و داناست. عرب می گوید: فلان کس را فراموش کردیم و او از ما یاد نمی کند؛ یعنی او در حقّ آنان نیکی نکرد و با نیکی از ایشان یاد نکرد».

Imam Ali (peace be upon him): One of the heretics went to the Commander of the Faithful, Imam Ali (peace be upon him), and said: 'Were there not contradiction and inconsistency in the Quran, I would surely embrace your religion.' Imam Ali (peace be upon him) said to him: 'Where in the Quran is there contradiction and inconsistency?' He said: 'نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ [They forgot Allah, so He forgot them], and also in another place He says: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا, and also He says: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا (Maryam/64).' The Commander of the Faithful (peace be upon him) said: 'As for the interpretation of the words of Allah the Exalted: نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ (Tawbah/67), it means that they forgot Allah in the abode of this world and did not act in the way of obedience to Him, so Allah too forgot them in the Hereafter; that is, He set aside nothing of His reward for them, and in this way they were forgotten from all good. The same is the interpretation of the words of Allah the Mighty and Majestic: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا — what is meant by forgetting is that He did not reward them as He rewarded His friends: those who, when they believed in Him and His Messenger in the abode of this world, obeyed and remembered Allah and feared Him in the unseen. And as for these words of Allah the Exalted: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا (Maryam/64), our Lord is of lofty rank and great, and is not one who forgets or is heedless; rather, He is the All-Preserving, the All-Knowing. The Arabs say: "We have forgotten so-and-so, and he does not remember us"; that is, he did no good toward them and did not remember them with any good.'

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): એક ઝિન્દીક અમીરુલ મોઅમેનીન હઝરત અલી (અલયહિસ્સલામ) પાસે ગયો અને કહ્યું: 'જો કુરઆનમાં ઇખ્તિલાફ અને વિરોધાભાસ ન હોત, તો હું અવશ્ય તમારા દીનમાં દાખલ થઈ જાત.' હઝરત અલી (અલયહિસ્સલામ)એ તેને ફરમાવ્યું: 'કુરઆનમાં ક્યાં ઇખ્તિલાફ અને વિરોધાભાસ છે?' તેણે કહ્યું: 'نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ અને બીજી જગ્યાએ ફરમાવે છે: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا, અને એ પણ ફરમાવે છે: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا (મરિયમ/૬૪).' અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: 'અને અલ્લાહ તઆલાના કલામની તફસીર, જેમાં ફરમાવ્યું: نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ (તૌબા/૬૭); એટલે કે તેઓએ દુનિયાના ઘરમાં અલ્લાહને ભૂલી ગયા અને તેની ફરમાબરદારીના માર્ગમાં અમલ ન કર્યો, તો અલ્લાહે પણ આખિરતમાં તેઓને ભૂલી ગયા; એટલે કે તેઓ માટે પોતાના બદલામાંથી કંઈ મુકરર ન કર્યું, અને આ રીતે તેઓ ખૈરથી ભૂલાઈ ગયા. અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લના કલામ: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا ની તફસીર પણ આ જ છે — ભૂલવાથી મુરાદ એ છે કે તેઓને એવો બદલો ન આપ્યો જેવો પોતાના દોસ્તોને આપ્યો છે; એ જ લોકો કે જ્યારે તેઓ દુનિયાના ઘરમાં તેના પર અને તેના રસૂલ પર ઈમાન લાવ્યા, ફરમાનનું પાલન કર્યું અને અલ્લાહને યાદ કર્યો અને ગૈબમાં તેનાથી ડર્યા. અને અલ્લાહ તઆલાનો આ કલામ: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا (મરિયમ/૬૪); અમારો પરવરદિગાર ઉચ્ચ મરતબાવાળો અને મહાન છે અને એવો નથી કે ભૂલી જાય કે ગફલત કરે, બલ્કે તે યાદ રાખનાર અને જાણનાર છે. અરબ કહે છે: "અમે ફલાણાને ભૂલી ગયા અને તે અમને યાદ કરતો નથી"; એટલે કે તેણે તેઓના હકમાં નેકી ન કરી અને નેકીથી તેઓને યાદ ન કર્યા.'

#4 امروز ما آن‌ها را فراموش می کنیم، همان‌گونه که آن‌ها دیدار چنین روزی را فراموش کردند و آیات ما را انکار می‌نمودند Today We forget them just as they forgot the meeting of this Day of theirs and used to reject Our signs આજે અમે તેમને ભૂલી જઈશું, જેમ તેઓ આ દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા હતા અને અમારી આયતોનો ઇનકાર કરતા હતા

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) Ibn Abbas (may Allah have mercy on him) ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

قَوْلُهُ سُبْحَانَهُ فَالْیَوْمَ نَنْسَاهُمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه): نَتْرُکُکُمْ فِی الْعِقَابِ کَما نَسِیتُمْ لِقاءَ أَیْ کَمَا تَرَکْتُمْ ذِکْرَ لِقاءِ یَوْمِکُمْ هَذَا.

ابن‌عبّاس ( کلام خداوند: خدا را فراموش کردند، و خدا [نیز] آن‌ها را فراموش کرد. ( توبه/۶۷ ) یعنی شما را در عذاب رها خواهیم نمود؛ کَما نَسِیتُمْ لِقاءَ؛ یعنی همان‌طورکه دیدار امروز را ترک نموده و رها ساختید».

Ibn Abbas (may Allah have mercy on him): The word of Allah: "They forgot Allah, so He [too] forgot them" (Tawbah/67), meaning: We will leave you in the punishment; کَما نَسِیتُمْ لِقاءَ [as you neglected the meeting], that is, just as you abandoned and left aside the meeting of this day.

ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): અલ્લાહનું કથન: "તેઓએ અલ્લાહને ભુલાવી દીધો, તો અલ્લાહે [પણ] તેમને ભુલાવી દીધા" (તૌબા/૬૭), એટલે કે અમે તમને અઝાબમાં છોડી દઈશું; کَما نَسِیتُمْ لِقاءَ [જેમ તમે મુલાકાતને ભૂલી ગયા], એટલે કે જેમ તમે આજના દિવસની મુલાકાતને છોડી અને ત્યજી દીધી.

#5 آیات ما Our signs અમારી આયતો

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

قَالَ جَابِرُ‌بْنُ‌یَزِیدَ الْجُعْفِیّ: شَکَوْتُ مِنْ بَنِی‌أُمَیَّهًَْ وَ أَشْیَاعِهِمْ إِلَی الْإِمَام عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ (علیه السلام) ... فَلَمَّا سَمِعَ الْإِمَامُ ذَلِکَ مِنِّی ... دَعَاع ابْنَهُ مُحَمَّداً (علیه السلام) فَقَالَ یَا بُنَیَّ إِذَا کَانَ غَداً فَاغْدُ إِلَی مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ خُذْ مَعَکَ الْخَیْطَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) عَلَی جَدِّنَا فَحَرِّکْهُ تَحْرِیکاً لَیِّناً ... قَالَ جَابِرٌ فَمَضَیْتُ مَعَهُ إِلَی الْمَسْجِدِ ... فقَالَ لی خُذْ إِلَیْکَ طَرَفَ الْخَیْطِ وَ امْشِ رُوَیْداً وَ إِیَّاکَ ثُمَّ إِیَّاکَ أَنْ تُحَرِّکَهُ قَالَ فَأَخَذْتُ طَرَفَ الْخَیْطِ وَ مَشَیْتُ رُوَیْداً فَقَال (علیه السلام) قِفْ یَا جَابِرُ فَوَقَفْتُ فَحَرَّکَ الْخَیْطَ تَحْرِیکاً لَیِّناً فَمَا ظَنَنْتُ أَنَّهُ حَرَّکَهُ مِنْ لِینِهِ فَلَمَّا خَرَجْتُ مِنَ الْمَسْجِدِ فَإِذَا صِیَاحٌ وَ وَلْوَلَهًٌْ مِنْ کُلِّ نَاحِیَهًٍْ وَ زَاوِیَهًٍْ وَ إِذَا زَلْزَلَهًٌْ وَ هَدَّهًٌْ وَ رَجْفَهًٌْ وَ إِذَا الْهَدَّهًُْ أَخْرَبَتْ عَامَّهًَْ دُورِ الْمَدِینَهًِْ وَ هَلَکَ تَحْتَهَا أَکْثَرُ مِنْ ثَلَاثِینَ أَلْفَ رَجُلٍ وَ امْرَأَهًٍْ ... فأَشَارَ بِیَدِهِ وَ أَنَا أَرَاهُ وَ النَّاسُ لَا یَرَوْنَهُ فَزَلْزَلَتِ الْمَدِینَهًُْ أَیْضاً زَلْزَلَهًًْ خَفِیفَهًًْ لَیْسَتْ کَالْأُولَی وَ تَهَدَّمَتْ فِیهَا دُورَهًٌْ کَثِیرَهًٌْ ... ثُمَّ أَتَیْنَا عَلِیَّ‌بْنَ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) مَا خَبَرُ النَّاسِ فَقَالَ ذَلِکَ لَقَدْ رَأَی مِنْ قُدْرَهًِْ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مَا لَا زَالَ مُتَعَجِّباً مِنْهَا قَالَ جَابِرٌ إِنَّ سُلْطَانَهُمْ سَأَلَنَا أَنْ نَسْأَلَکَ أَنْ تَحْضُرَ إِلَی الْمَسْجِدِ حَتَّی یَجْتَمِعَ النَّاسُ یَدْعُونَ وَ یَتَضَرَّعُونَ إِلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ یَسْأَلُونَهُ الْإِقَالَهًَْ قَالَ فَتَبَسَّمَ (علیه السلام) ثُمَّ تَلَا أَ وَ لَمْ تَکُ تَأْتِیکُمْ رُسُلُکُمْ بِالْبَیِّناتِ قالُوا بَلی قالُوا فَادْعُوا وَ ما دُعاءُ الْکافِرِینَ إِلَّا فِی ضَلالٍ. وَ لَوْ أَنَّنا نَزَّلْنا إِلَیْهِمُ الْمَلائِکَةَ وَ کَلَّمَهُمُ الْمَوْتی وَ حَشَرْنا عَلَیْهِمْ کُلَّ شَیْءٍ قُبُلًا ما کانُوا لِیُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللهُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ یَجْهَلُونَ فَقُلْتُ سَیِّدِی الْعَجْبُ أَنَّهُمْ لَا یَدْرُونَ مِنْ أَیْنَ أُتُوا قَالَ أَجَلْ ثُمَّ تَلَا فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا وَ ما کانُوا بِآیاتِنا یَجْحَدُونَ وَ هِیَ وَ اللَّهِ آیَاتُنَا وَ هَذِهِ أَحَدُهَا وَ هِیَ وَ اللَّهِ وَلَایَتُنَا.

امام باقر ( جابربن‌یزید جعفی گفت: از بنی‌امیّه و پیروان آن‌ها به امام سجّاد (شکایت کردم ... امام (که این سخنان را از من شنید ... فرزند خود محمّد را خواست به او فرمود: «پسرم»! او فرمود: «لبیک یا سیّدی»! فرمود: «فردا صبح برو به مسجد پیامبر (نخی را که جبرئیل برای جدّ ما آورده بگیر و آرام تکان بده ... در خدمت آن جناب به مسجد رفتیم... به من فرمود: یک سر نخ را بگیر و کمی راه برو. مبادا آن را حرکت دهی»! من سر نخ را گرفتم و چند قدم رفتم. فرمود: «جابر بایست»! ایستادم. نخ را به آرامی چنان‌که گویی اصلا تکان نمی‌دهد تکان داد. سپس فرمود: «سر نخ را به من بده». سر نخ را دادم و عرض کردم: «چه کردید ای پسر رسول خدا (»؟ فرمود: «وای بر تو! برو بیرون ببین مردم در چه حالی هستند»! من از مسجد خارج شدم. ناگهان صدای همهمه و ولوله زیادی شنیدم که از هرطرف بلند بود. زمین‌لرزه و تکان‌هایی که باعث ریختن و خراب‌شدن تمام خانه‌های مدینه شده و بیشتر از سی‌هزار زن و مرد کشته بود ... سپس با دست اشاره کرد. من ایشان را می‌دیدم، ولی مردم نمی‌دیدند. [دوباره] در مدینه زلزله سبکی شد که مانند اوّل نبود و خانه‌های زیادی خراب شد ... خدمت حضرت زین العابدین (آمدیم. ایشان مشغول نماز بود. منتظر شدیم تا نمازش را تمام کرد. آنگاه رو به ما کرد و فرمود: «محمّد! مردم در چه حالند»؟ جواب داد: «جابر از قدرت خداوند چیزهایی دید که پیوسته در تعجّب و حیرانی بود». امیر آن‌ها از ما خواست تا از شما در خواست کنیم به مسجد بیایید تا مردم جمع شوند و دعا و تضرّع کنند و از خدا بخواهند که آن‌ها را ببخشد. امام (تبسّمی کرد و این آیه را خواند: آن‌ها می‌گویند: «آیا پیامبران شما دلایل روشن برایتان نیاوردند»؟! می‌گویند: «آری»! آن‌ها می‌گویند: «پس هرچه می‌خواهید [خدا را] بخوانید ولی دعای کافران [به‌جایی نمی‌رسد و] جز در ضلالت نیست»!. ( غافر/۵۰ ). [و حتّی] اگر فرشتگان را بر آن‌ها نازل می‌کردیم، و مردگان با آنان سخن می‌گفتند، و همه‌چیز را در برابر آن‌ها جمع می‌نمودیم، هرگز ایمان نمی‌آوردند مگر آنکه خدا بخواهد! ولی بیشتر آن‌ها نمی‌دانند. ( انعام/۱۱۱ ) گفتم: «آقا! تعجّب در این است که نمی‌دانند از کجا دچار چنین بلا شده‌اند». فرمود: «آری». بعد این آیه را خواند: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا وَ ما کانُوا بِآیاتِنا یَجْحَدُونَ. به‌خدا قسم این آیات ما است و این یکی از آنها است، به خدا این است ولایت ما».

Imam Baqir (peace be upon him): Jabir ibn Yazid al-Ju'fi said: I complained to Imam Sajjad (peace be upon him) about the Banu Umayya and their followers... When the Imam heard these words from me... he called his son Muhammad (peace be upon him) and said to him: "My son!" He replied: "At your service, my master!" He said: "Tomorrow morning go to the Mosque of the Prophet (peace be upon him and his family) and take the thread which Jibra'il brought for our grandfather, and move it gently..." We went with his honour to the mosque. He said to me: "Take one end of the thread and walk a little; beware, beware of moving it!" I took the end of the thread and took a few steps. He said: "Stop, Jabir!" I stopped. He moved the thread so gently that it seemed as if he had not moved it at all. Then he said: "Give me the end of the thread." I gave it to him and said: "What did you do, O son of the Messenger of Allah (peace be upon him and his family)?" He said: "Woe to you! Go outside and see in what state the people are!" I left the mosque. Suddenly I heard a loud clamour and wailing rising from every side — earthquakes and tremors that had caused all the houses of Medina to collapse and be ruined, and more than thirty thousand men and women had been killed... Then he pointed with his hand — I could see him, but the people could not. [Again] Medina was shaken by a light quake, not like the first, and many houses were destroyed... We came to his honour Zayn al-Abidin (peace be upon him). He was engaged in prayer. We waited until he finished his prayer. Then he turned to us and said: "Muhammad! In what state are the people?" He replied: "Jabir has seen such things from the power of Allah that he is still in wonder and astonishment. Their ruler asked us to request of you that you come to the mosque so the people may gather and pray and beseech and ask Allah to forgive them." The Imam (peace be upon him) smiled and recited this verse: They say: "Did not your messengers come to you with clear proofs?" They say: "Yes indeed!" They say: "Then call [upon Allah] as you wish, but the prayer of the disbelievers [does not reach anywhere and is only] in vain" (Ghafir/50). [And even] if We had sent down angels to them, and the dead had spoken to them, and We had gathered everything before them, they would never have believed unless Allah willed! But most of them do not know (An'am/111). I said: "My master! The astonishing thing is that they do not know from where this calamity has befallen them." He said: "Indeed." Then he recited this verse: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا وَ ما کانُوا بِآیاتِنا یَجْحَدُونَ [So today We forsake them, as they neglected the meeting of this day of theirs and as they denied Our signs]. By Allah, these are Our signs, and this is one of them; by Allah, it is our wilayah.

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): જાબિર બિન યઝીદ જુઅફીએ કહ્યું: મેં બની ઉમય્યા અને તેમના અનુયાયીઓ વિરુદ્ધ ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ) સમક્ષ ફરિયાદ કરી... જ્યારે ઇમામે મારી પાસેથી આ વાતો સાંભળી... તેમણે તેમના પુત્ર મુહમ્મદ (અલયહિસ્સલામ) ને બોલાવ્યા અને તેમને કહ્યું: "મારા દીકરા!" તેમણે કહ્યું: "લબ્બયક યા સય્યદી!" તેમણે કહ્યું: "કાલે સવારે પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ની મસ્જિદમાં જાઓ અને તે દોરો લો જે જિબ્રઈલ અમારા દાદા માટે લાવ્યા હતા, અને તેને ધીમેથી હલાવો..." અમે તેમના સાથે મસ્જિદમાં ગયા... તેમણે મને કહ્યું: "દોરાનો એક છેડો પકડો અને થોડું ચાલો. ખબરદાર, તેને હલાવશો નહીં!" મેં દોરાનો છેડો પકડ્યો અને થોડા ડગલાં ચાલ્યો. તેમણે કહ્યું: "જાબિર, ઊભા રહો!" હું ઊભો રહ્યો. તેમણે દોરાને એટલી ધીમેથી હલાવ્યો કે જાણે તેને હલાવ્યો જ ન હોય. પછી તેમણે કહ્યું: "દોરાનો છેડો મને આપો." મેં દોરાનો છેડો આપ્યો અને કહ્યું: "તમે શું કર્યું, હે અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ના પુત્ર?" તેમણે કહ્યું: "તારા પર અફસોસ! બહાર જા અને જો કે લોકો કઈ સ્થિતિમાં છે!" હું મસ્જિદમાંથી બહાર નીકળ્યો. અચાનક મેં દરેક દિશામાંથી ઊઠતો મોટો કોલાહલ અને રડારોડ સાંભળી. ધરતીકંપ અને આંચકાઓ જેમણે મદીનાના તમામ ઘરોને પાડી નાખ્યા હતા, અને ત્રીસ હજારથી વધુ પુરુષો અને સ્ત્રીઓ મરી ગયા હતા... પછી તેમણે હાથથી ઇશારો કર્યો. હું તેમને જોતો હતો, પરંતુ લોકો જોતા નહોતા. [ફરી] મદીનામાં એક હલકો ધરતીકંપ થયો જે પહેલા જેવો નહોતો, અને ઘણાં ઘરો તૂટી ગયાં... અમે હઝરત ઝયનુલ આબિદીન (અલયહિસ્સલામ) ની ખિદમતમાં આવ્યા. તેઓ નમાઝમાં મશગૂલ હતા. અમે તેમની નમાઝ પૂરી થાય તેની રાહ જોઈ. પછી તેમણે અમારી તરફ મુખ કર્યું અને કહ્યું: "મુહમ્મદ! લોકો કઈ સ્થિતિમાં છે?" તેમણે જવાબ આપ્યો: "જાબિરે અલ્લાહની કુદરતથી એવી વસ્તુઓ જોઈ છે કે તેઓ હજુ પણ આશ્ચર્ય અને હેરાનીમાં છે. તેમના અમીરે અમને વિનંતી કરી કે અમે તમને વિનંતી કરીએ કે તમે મસ્જિદમાં આવો જેથી લોકો ભેગા થાય અને દુઆ કરે અને ગિડગિડાટ કરે અને અલ્લાહ પાસે માંગે કે તેમને માફ કરે." ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) એ સ્મિત કર્યું અને આ આયત તિલાવત કરી: તેઓ કહે છે: "શું તમારા પયગંબરો તમારી પાસે સ્પષ્ટ પુરાવા લઈને નહોતા આવ્યા?" તેઓ કહે છે: "હા!" તેઓ કહે છે: "તો જે ઈચ્છો [અલ્લાહને] પોકારો, પરંતુ કાફિરોની દુઆ [ક્યાંય પહોંચતી નથી અને] ગુમરાહી સિવાય કંઈ નથી" (ગાફિર/૫૦). [અને જો] અમે તેમના પર ફરિશ્તાઓ નાઝિલ કરીએ, અને મુર્દાઓ તેમની સાથે વાત કરે, અને દરેક વસ્તુ તેમની સામે એકઠી કરીએ, તો પણ તેઓ કદી ઈમાન લાવશે નહીં, સિવાય કે અલ્લાહ ચાહે! પરંતુ તેમાંના મોટા ભાગના જાણતા નથી (અન્આમ/૧૧૧). મેં કહ્યું: "સાહેબ! આશ્ચર્ય એ છે કે તેઓ જાણતા નથી કે તેમના પર આ મુસીબત ક્યાંથી આવી પડી છે." તેમણે કહ્યું: "હા." પછી તેમણે આ આયત તિલાવત કરી: فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا وَ ما کانُوا بِآیاتِنا یَجْحَدُونَ [તો આજે અમે તેમને ભૂલી જઈશું જેમ તેઓ આ પોતાના દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા હતા અને અમારી નિશાનીઓનો ઇનકાર કરતા હતા]. અલ્લાહની કસમ, આ અમારી નિશાનીઓ છે, અને આ તેમાંની એક છે; અલ્લાહની કસમ, આ અમારી વિલાયત છે.