عَن مَسْعَدهًْبنصَدَقهًْ: قَصَّ أَبُوعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قِصَصَ أَهْلِ الْمِیثَاقِ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّهًِْ وَ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ فِی صِفَاتِ أَهْلِ الْجَنَّهًِْ فَمِنْهُمْ مَنْ لَقِیَ اللَّهَ شُهَدَاءَ لِرُسُلِهِ ثُمَّ مَنْ فِی صِفَتِهِمْ حَتَّی بَلَغَ مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ جَاءَ الِاسْتِثْنَاءُ مِنَ اللَّهِ فِی الْفَرِیقَیْنِ جَمِیعاً فَقَالَ الْجَاهِلُ بِعِلْمِ التَّفْسِیرِ إِنَّ هَذَا الِاسْتِثْنَاءَ مِنَ اللَّهِ إِنَّمَا هُوَ لِمَنْ دَخَلَ الْجَنَّهًَْ وَ النَّارَ وَ ذَلِکَ أَنَّ الْفَرِیقَیْنِ جَمِیعاً یَخْرُجَانِ مِنْهُمَا فَیَبْقَیَانِ فَلَیْسَ فِیهِمَا أَحَدٌ وَ کَذَبُوا بَلْ إِنَّمَا عَنَی بِالِاسْتِثْنَاءِ أَنَّ وُلْدَ آدم (علیه السلام) کُلَّهُمْ وَ وُلْدَ الْجَانِّ مَعَهُمْ عَلَی الْأَرْضِ وَ السَّمَاوَاتُ یُظِلُّهُمْ {تُظِلُّهُمْ} فَهُوَ یَنْقُلُ الْمُؤْمِنِینَ حَتَّی یُخْرِجَهُمْ إِلَی وَلَایَهًِْ الشَّیَاطِینِ وَ هِیَ النَّارُ فَذَلِکَ الَّذِی عَنَی اللَّهُ فِی أَهْلِ الْجَنَّهًِْ وَ أَهْلِ النَّارِ ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ یَقُولُ فِی الدُّنْیَا وَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَیْسَ بِمُخْرِجٍ أَهْلَ الْجَنَّهًِْ مِنْهَا أَبَداً وَ لَا کُلَّ أَهْلِ النَّارِ مِنْهَا أَبَداً وَ کَیْفَ یَکُونُ ذَلِکَ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ خالِدِینَ فِیها أَبَداً لَیْسَ فِیهَا اسْتِثْنَاءٌ وَ کَذَلِکَ قَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) مَنْ دَخَلَ فِی وَلَایَهًِْ آلِ مُحَمَّدٍ (دَخَلَ الْجَنَّهًَْ وَ مَنْ دَخَلَ فِی وَلَایَهًِْ عَدُوِّهِمْ دَخَلَ النَّارَ وَ هَذَا الَّذِی عَنَی اللَّهُ مِنَ الِاسْتِثْنَاءِ فِی الْخُرُوجِ مِنَ الْجَنَّهًِْ وَ النَّارِ وَ الدُّخُولِ.
امام صادق (علیه السلام)- مسعدهًْبنصدقه گوید: «امام صادق (علیه السلام) داستان بهشتیان و دوزخیانی را که خداوند از ایشان پیمان گرفته، بیان فرمود و در اوصاف بهشتیان فرمود: «برخی از آنان با خداوند دیدار کرده و در محضر او حضور مییابند، درحالیکه گواهان صدق پیامبران خدایند». سپس امام (علیه السلام) اوصاف آنان را ذکر کرد تا به این جمله رسید که: «سپس در بیان پروردگار دربارهی بهشتیان و دوزخیان، حرفِ استثناء آمده است، آنکه از علم تفسیر اطّلاعی ندارد و نسبت به آن جاهل است، اظهار داشته است که؛ این ادات استثنا، در بیان پروردگار متعال، دربارهی کسی است که وارد بهشت و دوزخ گشته است، چراکه هر دو گروهِ بهشتی و دوزخی، از آنجا خارج میشوند. و بهشت و دوزخ، باقی میماند درحالیکه هیچکس در این دو مکان نیست. امّا برداشت چنین اشخاصی و تفسیر آنها غلط و کذب است و منظور خداوند متعال از این استثنا، آن است که همهی فرزندان آدم (علیه السلام) و فرزندان جنّیان، در این دنیا بر روی زمین هستند و آسمانها بر آنان سایه میافکند، و خداست که [بهارادهی خود مؤمنان] مؤمنان را منتقل میکند؛ تا آنکه به ولایت شیاطین یعنی آتش در میآورد. و این همان مفهومی است که خداوند دربارهی بهشتیان و دوزخیان به آن اشاره فرموده است: مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الأَرْضُ؛ [یعنی] در این دنیا (نه در روز قیامت). ذات باریتعالی هرگز بهشتیان را از بهشت بیرون نمیکند، همچنان که هرگز همهی دوزخیان را از دوزخ، خارج نمیکند؛ و اصلاَ چگونه چنین چیزی ممکن است درحالیکه خداوند در قرآن فرموده است: خالِدِینَ فِیها أَبَداً؛ در این آیهی کریمه کسی را استثناء نکرده است. همچنین امام باقر (علیه السلام) فرموده است: «هرکه در ولایت آل محمّد (وارد گردد، داخل بهشت خواهد شد، و هر آنکس که در ولایت دشمنان آنها وارد گردد، دوزخی خواهد شد؛ و این همان مفهومی است که خداوند متعال از استثناء در خروج و ورود به بهشت و آتش، قصد کرده است».
Imam Sadiq (peace be upon him): Mas'ada ibn Sadaqa said: "Imam Sadiq (peace be upon him) recounted the story of the people of the covenant among the people of Paradise and the people of the Fire, and said concerning the attributes of the people of Paradise: 'Some of them meet Allah and are present before Him as witnesses of truth for the messengers of Allah.'" Then the Imam (peace be upon him) mentioned their attributes until he reached this statement: "Then in the words of the Lord about the people of Paradise and the people of the Fire, the particle of exception (istithna) has come. He who has no knowledge of tafsir and is ignorant of it has claimed that this particle of exception, in the words of the Exalted Lord, refers to those who have entered Paradise and the Fire, because both groups — the people of Paradise and the people of the Fire — will leave those places, and Paradise and Hell will remain while no one is in these two abodes. But the understanding of such people and their interpretation is wrong and false. Rather, what Allah the Exalted intended by this exception is that all the children of Adam (peace be upon him) and the children of the jinn are in this world upon the earth, and the heavens cast their shade over them, and it is Allah who [by His own will] transfers the believers, until He brings [others] into the guardianship (wilayah) of the satans, which is the Fire. And this is the very meaning to which Allah has alluded regarding the people of Paradise and the people of the Fire: مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الأَرْضُ [as long as the heavens and the earth endure] — [meaning] in this world (not on the Day of Resurrection). The Essence of Allah the Exalted will never take the people of Paradise out of Paradise, just as He will never take all the people of the Fire out of the Fire; and how could such a thing even be possible while Allah has said in the Qur'an: خالِدِینَ فِیها أَبَداً [abiding therein forever] — in this noble verse He has made no exception for anyone. Likewise Imam Baqir (peace be upon him) has said: 'Whoever enters the wilayah of the Family of Muhammad (peace be upon him and his family) will enter Paradise, and whoever enters the wilayah of their enemies will become a dweller of the Fire; and this is the very meaning that Allah the Exalted intended by the exception concerning exiting from and entering into Paradise and the Fire.'"
ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): મસ્અદા બિન સદકા કહે છે: "ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ બહિશ્તીઓ અને દોઝખીઓ — જેમનાથી અલ્લાહે વચન લીધું છે — ની વાત બયાન ફરમાવી, અને બહિશ્તીઓના ગુણોમાં ફરમાવ્યું: 'તેમાંથી કેટલાક અલ્લાહને મળે છે અને તેની હાજરીમાં ઉપસ્થિત થાય છે, જ્યારે તેઓ અલ્લાહના પયગંબરોના સાચા ગવાહો હોય છે.'" પછી ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ તેમના ગુણો બયાન કર્યા યહાં સુધી કે આ વાક્ય પર પહોંચ્યા: "પછી પરવરદિગારના બયાનમાં બહિશ્તીઓ અને દોઝખીઓ વિશે ઇસ્તિસ્ના (અપવાદ)નો શબ્દ આવ્યો છે. જે વ્યક્તિ તફસીરના ઇલ્મથી અજાણ છે અને તેના તરફ જાહિલ છે, તે કહે છે કે; અલ્લાહ તઆલાના બયાનમાં આ ઇસ્તિસ્નાનો શબ્દ એ વ્યક્તિ વિશે છે જે બહિશ્ત અને દોઝખમાં દાખલ થયો છે, કારણ કે બહિશ્તી અને દોઝખી બંને ગિરોહ ત્યાંથી બહાર નીકળી જશે, અને બહિશ્ત તથા દોઝખ બાકી રહેશે જ્યારે આ બંને જગ્યાએ કોઈ નહીં હોય. પરંતુ આવા લોકોની સમજ અને તેમની તફસીર ખોટી અને જૂઠી છે, અને અલ્લાહ તઆલાનો આ ઇસ્તિસ્નાથી હેતુ એ છે કે આદમ (અલયહિસ્સલામ)ના તમામ સંતાનો અને જિન્નાતના સંતાનો, આ દુનિયામાં ધરતી પર છે અને આસમાનો તેમના પર છાયો કરે છે, અને અલ્લાહ જ છે જે [પોતાની ઇચ્છા થી] મોમિનોને સ્થળાંતરિત કરે છે; યહાં સુધી કે [બીજાઓને] શેતાનોની વિલાયત એટલે કે આગમાં દાખલ કરે છે. અને આ તે જ મફહૂમ છે જેનો અલ્લાહે બહિશ્તીઓ અને દોઝખીઓ વિશે ઇશારો ફરમાવ્યો છે: مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الأَرْضُ [જ્યાં સુધી આસમાનો અને ધરતી બાકી છે]; [એટલે કે] આ દુનિયામાં (કયામતના દિવસે નહીં). અલ્લાહ તઆલાની ઝાત ક્યારેય બહિશ્તીઓને બહિશ્તથી બહાર નહીં કાઢે, જેમ કે તે ક્યારેય તમામ દોઝખીઓને દોઝખથી બહાર નહીં કાઢે; અને આવું બિલકુલ કેવી રીતે શક્ય છે જ્યારે અલ્લાહે કુરઆનમાં ફરમાવ્યું છે: خالِدِینَ فِیها أَبَداً [તેમાં હંમેશા રહેનારા]; આ કરીમ આયતમાં કોઈને ઇસ્તિસ્ના કરવામાં આવ્યા નથી. તેમજ ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું છે: 'જે કોઈ આલે મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ની વિલાયતમાં દાખલ થશે, બહિશ્તમાં દાખલ થશે, અને જે કોઈ તેમના દુશ્મનોની વિલાયતમાં દાખલ થશે, તે દોઝખી થશે; અને આ તે જ મફહૂમ છે જેનો અલ્લાહ તઆલાએ બહિશ્ત અને આગમાં દાખલ થવા અને બહાર નીકળવાના ઇસ્તિસ્નાથી હેતુ કર્યો છે.'"