سورة يوسف

Verse 24 of 111

12:24

وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُخْلَصينَ

آن زن قصد او كرد؛ و او نيز، اگر برهان پروردگار را نمى‌ديد، قصد وى مى‌نمود. اينچنين كرديم تا بدى و فحشا را از او دور سازيم؛ چراكه او از بندگان خالص شده‌ی ما بود.

And certainly she made for him, and he would have made for her, were it not that he had seen the manifest evidence of his Lord; thus (it was) that We might turn away from him evil and indecency, surely he was one of Our sincere servants.

અને ખરેખર તેણીએ યુસુફનો ઇરાદો કર્યો, જો યુસુફે પોતાના પરવરદિગારની ખુલ્લી દલીલ જોઇ લીધી ન હોત તો તે પણ તેણીનો ઇરાદો કરત. આ રીતે (મદદ કરી) જેથી તેનાથી બૂરાઇ તથા બદકારીને દૂર રાખીએ કારણકે તે અમારા મુખલીસ બંદાઓમાંથી હતો.

#1 آن زن قصد او کرد؛ و او نیز She intended him, and he too એ સ્ત્રીએ તેનો ઇરાદો કર્યો; અને તેણે પણ

الرّضا (علیه السلام) Imam Rida (peace be upon him) ઇમામ રેઝા (અલયહિસ્સલામ)

أَبُوالصَّلْتِ الْهَرَوِیُّ قَال‌َ: لَمَّا جَمَعَ الْمَأْمُونُ لِعَلِیِّ‌بْنِ‌مُوسَی الرِّضَا (علیه السلام) أَهْلَ الْمَقَالَاتِ مِنْ أَهْلِ الْإِسْلَامِ وَ الدِّیَانَاتِ مِنَ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الْمَجُوسِ وَ الصَّابِئِینَ وَ سَائِرِ أَهْلِ الْمَقَالَاتِ فَلَمْ یَقُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ قَدْ أُلْزِمَ حُجَّتَهُ کَأَنَّهُ قَدْ أُلْقِمَ حَجَراً فَقَامَ إِلَیْهِ عَلِیُّ‌بْنُ‌مُحَمَّدِ‌بْنِ‌الْجَهْمِ فَقَالَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَ‌تَقُولُ بِعِصْمَهًِْ الْأَنْبِیَاءِ (قَالَ بَلَی قَالَ فَمَا تَعْمَلُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عزّوجلّ فِی یُوسُفَ (علیه السلام) وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها ... فَقَالَ مَوْلَانَا الرِّضَا (علیه السلام) وَیْحَکَ یَا عَلِیُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لَا تَنْسُبْ إِلَی أَنْبِیَاءِ اللَّهِ (الْفَوَاحِشَ وَ لَا تَتَأَوَّلْ کِتَابَ اللَّهِ بِرَأْیِکَ ... وَ أَمَّا قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ فِی یُوسُفَ وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها فَإِنَّهَا هَمَّتْ بِالْمَعْصِیَهًِْ وَ هَمَّ یُوسُفُ بِقَتْلِهَا إِنْ أَجْبَرَتْهُ لِعِظَمِ مَا دَاخَلَهُ.

امام رضا (علیه السلام)- اباصلت‌هروی گوید: هنگامی‌که مأمون، دانشمندان مسلمان و دیگر دانشمندان ادیان یهودی و مسیحی و مجوس و صائبی‌ها (ستاره‌پرستان) و دانشمندان سایر مذاهبی که حرفی برای گفتن داشتند را جمع کرد تا با امام رضا (علیه السلام) مناظره کنند، هرکدام که موضوعی را مطرح می‌کردند. امام (علیه السلام)، او را با دلیل و برهان قانع می‌کرد و سر جایش می‌نشاند؛ گویی سنگ در دهانش می‌نهاد. در این میان، علیّ‌بن‌محمّدبن‌جهم برخاست و از امام پرسید: «ای فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! آیا به عصمت پیامبران (اعتقاد داری»؟ فرمود: «بلی». پس گفت: «نظر شما درباره‌ی این کلام خداوند متعال درباره حضرت یوسف (علیه السلام) چیست؟: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا المُخْلَصینَ». امام رضا (علیه السلام) فرمود: «وای بر تو ای علی! [علیّ‌بن‌محمّدبن‌جهم مراد است] از خدا بترس! و گناهان زشت را به پیامبران الهی (نسبت نده و کتاب خدا را براساس نظر خودت تفسیر نکن ... و امّا گفتار خداوند درباره‌ی یوسف (علیه السلام) که فرمود: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها به این معناست که زلیخا قصد گناه نمود و یوسف (علیه السلام) قصد داشت اگر زلیخا او را مجبور به گناه نماید وی را به قتل برساند، به خاطر بزرگی گناهی که او از یوسف (علیه السلام) می‌خواست».

Imam Rida (peace be upon him): Abu Salt al-Harawi said: When Ma'mun gathered the Muslim scholars and other scholars of the Jewish, Christian, Magian and Sabian (star-worshipper) religions and the scholars of the other sects who had something to say, to debate with Imam Rida (peace be upon him), whenever any of them raised a topic, the Imam (peace be upon him) convinced him with proof and evidence and made him sit down in his place; as though he had placed a stone in his mouth. In the midst of this, Ali ibn Muhammad ibn al-Jahm rose and asked the Imam: 'O son of the Messenger of Allah (peace be upon him and his family)! Do you believe in the infallibility of the prophets?' He said: 'Yes.' Then he said: 'What is your view regarding this statement of Allah the Exalted about Yusuf (peace be upon him): وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا المُخْلَصینَ [And certainly she made for him, and he would have made for her, were it not that he had seen the manifest evidence of his Lord; thus (it was) that We might turn away from him evil and indecency, surely he was one of Our sincere servants]?' Imam Rida (peace be upon him) said: 'Woe to you, O Ali! [Ali ibn Muhammad ibn al-Jahm is meant] Fear Allah! And do not ascribe ugly sins to the prophets of Allah, and do not interpret the Book of Allah according to your own opinion ... And as for the statement of Allah about Yusuf (peace be upon him) — وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها [And certainly she made for him, and he would have made for her] — it means that Zulaykha intended sin, and Yusuf (peace be upon him) intended, if Zulaykha compelled him to sin, to kill her, because of the enormity of the sin she was demanding of Yusuf (peace be upon him).'

ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): અબા સલ્ત હરવી કહે છે: જ્યારે મામૂને મુસલમાન વિદ્વાનો અને યહૂદી, ખ્રિસ્તી, મજૂસી અને સાબઈઓ (તારાની પૂજા કરનારાઓ) ના ધર્મોના તથા બીજા મઝહબોના વિદ્વાનો કે જેમની પાસે કંઈ કહેવા માટે હતું તેમને ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ) સાથે મુનાઝરો (ચર્ચા) કરવા માટે ભેગા કર્યા, તો તેમાંથી જે કોઈ પણ કોઈ મુદ્દો ઉઠાવતું, ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) તેને દલીલ અને પુરાવાથી કાયલ કરી દેતા અને તેને તેની જગ્યાએ બેસાડી દેતા; જાણે તેના મોંમાં પથ્થર મૂકી દેતા હોય. આ દરમિયાન, અલી બિન મુહમ્મદ બિન જહમ ઊભો થયો અને ઇમામને પૂછ્યું: 'ઓ અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ના ફરઝંદ! શું આપ પયગંબરોની ઇસ્મત (નિર્દોષતા) માં માનો છો?' આપે ફરમાવ્યું: 'હા'. પછી તેણે કહ્યું: 'હઝરત યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) વિશે અલ્લાહ તઆલાના આ કલામ વિશે આપનો શું અભિપ્રાય છે?: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا المُخْلَصینَ [અને ખરેખર તે સ્ત્રીએ તેમનો ઇરાદો કર્યો, અને તેમણે પણ તેનો ઇરાદો કર્યો હોત જો તેમણે પોતાના પરવરદિગારના પુરાવાને જોયો ન હોત; આ રીતે અમે તેમનાથી બુરાઈ અને બેહયાઈને દૂર કરી, ખરેખર તેઓ અમારા મુખ્લિસ બંદાઓમાંથી હતા]'. ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: 'તારા પર અફસોસ ઓ અલી! [એટલે કે અલી બિન મુહમ્મદ બિન જહમ] અલ્લાહથી ડર! અને અલ્લાહના પયગંબરો તરફ ખરાબ ગુનાહો ન જોડ અને અલ્લાહની કિતાબનું પોતાના મંતવ્ય મુજબ તફસીર ન કર ... અને રહ્યો અલ્લાહનો યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) વિશેનો કલામ કે જેમાં ફરમાવ્યું: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها તો તેનો અર્થ એ છે કે ઝુલયખાએ ગુનાહનો ઇરાદો કર્યો, અને યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)નો ઇરાદો એ હતો કે જો ઝુલયખા તેમને ગુનાહ કરવા મજબૂર કરે તો તેઓ તેને કત્લ કરી નાખશે, તે ગુનાહની મહાનતાના કારણે જે તે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) પાસેથી ઈચ્છતી હતી.'

#2 آن زن قصد او کرد؛ و او نیز She intended him, and he too એ સ્ત્રીએ તેનો ઇરાદો કર્યો; અને તેણે પણ

الرّضا (علیه السلام) Imam Rida (peace be upon him) ઇમામ રેઝા (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ عَلِیِّ‌بْنِ‌مُحَمَّدِ‌بْنِ‌الْجَهْمِ قَالَ: حَضَرْتُ مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ وَ عِنْدَهُ الرِّضَا عَلِیُّ‌بْنُ‌مُوسَی (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ الْمَأْمُونُ یَا ابْنَ‌رَسُولِ اللَّهِ (علیه السلام) أَ‌لَیْسَ مِنْ قَوْلِکَ أَنَّ الْأَنْبِیَاءَ (مَعْصُومُونَ قَالَ بَلَی ... فَقَالَ الْمَأْمُونُ ... فَأَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ فَقَالَ الرِّضَا (علیه السلام) لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ لَوْ لَا أَنْ رَأَی بُرْهَانَ رَبِّهِ لَهَمَّ بِهَا کَمَا هَمَّتْ لَکِنَّهُ کَانَ مَعْصُوماً وَ الْمَعْصُومُ لَا یَهُمُّ بِذَنْبٍ وَ لَا یَأْتِیهِ وَ لَقَدْ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ الصَّادِقِ (علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ هَمَّتْ بِأَنْ تَفْعَلَ وَ هَمَّ بِأَنْ لَا یَفْعَلَ فَقَالَ الْمَأْمُونُ لِلَّهِ دَرُّکَ یَا أَبَاالْحَسَنِ (علیه السلام).

امام رضا (علیه السلام)- علیّ‌بن‌محمّدبن‌جهم گوید: به مجلس مأمون وارد شدم و امام رضا (علیه السلام) نیز آنجا حضور داشت، مأمون به حضرت گفت: «ای پسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! آیا شما نمی‌گویید که پیامبران (معصوم هستند»؟ حضرت فرمود: «چرا»! مأمون گفت: «اکنون در مورد این آیه توضیح دهید: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ». حضرت فرمود: «زلیخا قصد یوسف (علیه السلام) کرد و اگر یوسف (علیه السلام) برهان پروردگارش را نمی‌دید، او نیز قصد زلیخا می‌کرد، لکن او معصوم بود و معصوم نه قصد گناه می‌کند و نه مرتکب آن می‌شود، و پدرم از پدرش حضرت صادق (علیه السلام) نقل نمود که ایشان چنین فرمود: «زلیخا تصمیم گرفت که انجام دهد و یوسف (علیه السلام) تصمیم گرفت که انجام ندهد». مأمون گفت: «آفرین بر شما ای اباالحسن»!».

Imam Rida (peace be upon him): Ali ibn Muhammad ibn al-Jahm said: I entered the gathering of al-Ma'mun, and Imam Rida (peace be upon him) was also present there. Al-Ma'mun said to him: "O son of the Messenger of Allah (peace be upon him and his family)! Do you not say that the prophets are infallible?" He said: "Yes." Al-Ma'mun said: "Then explain this verse: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [And certainly she made for him, and he would have made for her, were it not that he had seen the manifest evidence of his Lord]." He said: "Zulaykha intended Yusuf (peace be upon him), and had Yusuf (peace be upon him) not seen the manifest evidence of his Lord, he too would have intended Zulaykha; but he was infallible, and the infallible neither intends a sin nor commits it. And my father narrated from his father, Imam Sadiq (peace be upon him), that he said: 'Zulaykha resolved to do it, and Yusuf (peace be upon him) resolved not to do it.'" Al-Ma'mun said: "Well done, O Abu al-Hasan (peace be upon him)!"

ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): અલી બિન મુહમ્મદ બિન જહમ કહે છે: હું મામૂનની મજલિસમાં દાખલ થયો, અને ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ) પણ ત્યાં હાજર હતા. મામૂને હઝરતને કહ્યું: "હે રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ના પુત્ર! શું તમે એમ નથી કહેતા કે પયગંબરો મઅસૂમ (નિષ્પાપ) છે?" હઝરતે ફરમાવ્યું: "હા". મામૂને કહ્યું: "હવે આ આયત વિશે સમજાવો: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [ખરેખર તે સ્ત્રીએ તેમનો ઇરાદો કર્યો અને તેમણે પણ તેનો ઇરાદો કર્યો હોત જો તેઓએ પોતાના પરવરદિગારની સ્પષ્ટ દલીલ ન જોઈ હોત]". હઝરતે ફરમાવ્યું: "ઝુલયખાએ યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)નો ઇરાદો કર્યો, અને જો યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) પોતાના પરવરદિગારની દલીલ ન જોતા, તો તેઓ પણ ઝુલયખાનો ઇરાદો કરત, પરંતુ તેઓ મઅસૂમ હતા, અને મઅસૂમ ન તો ગુનાહનો ઇરાદો કરે છે અને ન તો તે કરે છે. અને મારા પિતાએ પોતાના પિતા ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)થી નકલ કર્યું છે કે તેઓએ આમ ફરમાવ્યું: 'ઝુલયખાએ નિર્ણય કર્યો કે તે કરે, અને યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ નિર્ણય કર્યો કે તે ન કરે'". મામૂને કહ્યું: "તમારા પર આફરીન, હે અબુલ હસન (અલયહિસ્સલામ)!"

#3 آن زن قصد او کرد؛ و او نیز She intended him, and he too એ સ્ત્રીએ તેનો ઇરાદો કર્યો; અને તેણે પણ

أمیرالمؤمنین (علیه السلام) Imam Ali, Commander of the Faithful (peace be upon him) ઇમામ અલી, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)

فِی کِتَابِ الِاحْتِجَاجِ لِلطَّبْرِسِیِّ (رحمة الله علیه) عَنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) حَدِیثٌ طَوِیلٌ یَقُولُ فِیهِ مُجِیباً لِبَعْضِ الزَّنَادِقَهًِْ وَ قَدْ قَالَ وَ أَجِدُهُ قَدْ شَهَرَ هَفَوَاتِ أَنْبِیَائِهِ (بِقَوْلِهِ فِی یُوسُفَ (علیه السلام) وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ: وَ أَمَّا هَفَوَاتُ الْأَنْبِیَاءِ (علیه السلام) وَ مَا بَیَّنَهُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَإِنَّ ذَلِکَ مِنْ أَدَلِ الدَّلَائِلِ عَلَی حِکْمَهًِْ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ الْبَاهِرَهًِْ وَ قُدْرَتِهِ الْقَاهِرَهًِْ وَ عِزَّتِهِ الظَّاهِرَهًِْ لِأَنَّهُ عَلِمَ أَنَّ بَرَاهِینَ الْأَنْبِیَاءِ (تَکْبُرُ فِی صُدُورِ أُمَمِهِمْ وَ أَنَّ مِنْهُمْ مَنْ یَتَّخِذُ بَعْضَهُمْ إِلَهاً کَالَّذِی کَانَ مِنَ النَّصَارَی فِی ابْنِ مَرْیَمَ (سلام الله علیها) فَذِکْرُهَا دَلَالَهًٌْ عَلَی تَخَلُّفِهِمْ عَنِ الْکَمَالِ الَّذِی تَفَرَّدَ بِهِ عَزَّوَجَلَّ.

امام علی (علیه السلام)- در کتاب احتجاج در حدیثی طولانی از امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل شده که ایشان، طیّ گفتگویی با یک نفر مُلحد و بی‌دین به اشکالات او پاسخ می‌دهند؛ درجایی از این گفتگو، شخص ملحد می‌گوید: «خداوند [در آیات گوناگون] خطاها و لغزش‌های پیامبران خود را آشکارا بیان نموده است [مثلاً] در مورد یوسف می‌گوید: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ». حضرت در جواب فرمود: «امّا خطاها و لغزش‌های پیامبران (که خداوند در قرآن بیان فرموده، خود بهترین دلیل و برهان بر حکمت خیره‌کننده‌ی خداوند عزّوجلّ، و قدرت غالب و عزّت آشکار اوست، چراکه او به خوبی می‌دانست حجّت‌های آشکار پیامبران (در قلب و جان امّت‌های ایشان بسیار بزرگ می‌نماید و به‌همین‌خاطر برخی، آنان را به خدایی پرستش خواهند کرد، مانند آنچه مسیحیان نسبت به عیسی‌بن‌مریم (علیه السلام) مرتکب شدند، بدین‌جهت این اشارات را دلیل بر تخلّف و عقب‌ماندن پیامبران از کمال مخصوص خداوند عزّوجلّ قرار داده است [تا مورد پرستش قرار نگیرند]».

Imam Ali (peace be upon him): In the book al-Ihtijaj, in a long hadith it is narrated from Amir al-Mu'minin (peace be upon him) that in a conversation with an atheist and irreligious person, he answered his objections. At one point in this conversation, the atheist said: "Allah [in various verses] has openly stated the mistakes and slips of His prophets; [for instance] regarding Yusuf He says: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [And certainly she made for him, and he would have made for her, were it not that he had seen the manifest evidence of his Lord]." In reply, he (peace be upon him) said: "As for the mistakes and slips of the prophets which Allah has stated in the Qur'an, they are themselves the best proof and evidence of the dazzling wisdom of Allah the Mighty and Majestic, and His overwhelming power and manifest might. For He knew well that the manifest proofs of the prophets appear very great in the hearts and souls of their communities, and for this reason some would worship them as gods, as the Christians did with Isa ibn Maryam (peace be upon him). Therefore He has made these indications a proof of the prophets falling short of the perfection that belongs exclusively to Allah the Mighty and Majestic [so that they would not be worshipped]."

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): કિતાબે એહતેજાજમાં એક લાંબી હદીસમાં અમીરુલ મોમેનીન (અલયહિસ્સલામ)થી નકલ થયું છે કે તેઓએ એક નાસ્તિક અને દીન વગરના શખ્સ સાથેની વાતચીતમાં તેના વાંધાઓના જવાબ આપ્યા; આ વાતચીતના એક ભાગમાં, તે નાસ્તિકે કહ્યું: "અલ્લાહે [વિવિધ આયતોમાં] પોતાના પયગંબરોની ભૂલો અને ચૂક સ્પષ્ટ રીતે બયાન કરી છે [દા.ત.] યુસુફ વિશે ફરમાવે છે: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [ખરેખર તે સ્ત્રીએ તેમનો ઇરાદો કર્યો અને તેમણે પણ તેનો ઇરાદો કર્યો હોત જો તેઓએ પોતાના પરવરદિગારની સ્પષ્ટ દલીલ ન જોઈ હોત]". હઝરતે જવાબમાં ફરમાવ્યું: "પરંતુ પયગંબરોની ભૂલો અને ચૂક જે અલ્લાહે કુરઆનમાં બયાન કરી છે, તે પોતે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લની ઝગમગતી હિકમત, અને તેની ગાલિબ કુદરત અને ઝાહિર ઇઝ્ઝત પરની શ્રેષ્ઠ દલીલ અને બુરહાન છે. કારણ કે તે સારી રીતે જાણતો હતો કે પયગંબરોના સ્પષ્ટ પુરાવાઓ તેમની ઉમ્મતોના દિલો અને જાનમાં ઘણા મોટા દેખાય છે, અને એ જ કારણે કેટલાક તેમને ખુદા તરીકે પૂજશે, જેમ ખ્રિસ્તીઓએ ઈસા બિન મરયમ (અલયહિસ્સલામ) સાથે કર્યું. તેથી તેણે આ સંકેતોને પયગંબરોના તે કમાલથી પાછળ રહી જવાની દલીલ બનાવ્યા છે જે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ માટે ખાસ છે [જેથી તેમની પૂજા ન થાય]".

#4 آن زن قصد او کرد؛ و او نیز She intended him, and he too એ સ્ત્રીએ તેનો ઇરાદો કર્યો; અને તેણે પણ

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

إِنَّ رِضَا النَّاسِ لَا یُمْلَکُ وَ أَلْسِنَتَهُمْ لَا تُضْبَطُ وَ کَیْفَ تَسْلَمُونَ مِمَّا لَمْ یَسْلَمْ مِنْهُ أَنْبِیَاءُ اللَّهِ وَ رُسُلُهُ وَ حُجَجُ اللَّهِ (علیه السلام) أَ لَمْ یَنْسُبُوا یُوسُفَ (علیه السلام) إِلَی أَنَّهُ هَمَّ بِالزِّنَا.

امام صادق (علیه السلام)- رضایت مردم را نمی‌توان به دست آورد، زیرا زبان‌های آن‌ها قابل ضبط نیست و هرچه بخواهند می‌گویند. شما چگونه می‌توانید از دست و زبان مردم سالم بمانید درصورتی که پیامبران هم از آن سالم نماندند و حجّت‌های خداوند از زخم زبان‌ها آسوده نبودند مگر آن‌ها نگفتند که یوسف (علیه السلام) تصمیم به زنا گرفت.

Imam Sadiq (peace be upon him): The pleasure of people cannot be attained, for their tongues cannot be restrained and they say whatever they wish. How can you remain safe from the hands and tongues of people when even the prophets did not remain safe from them, and the proofs of Allah were not free from the wounds of tongues — did they not say that Yusuf (peace be upon him) resolved to commit adultery?

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): લોકોની રઝામંદી મેળવી શકાતી નથી, કારણ કે તેમની જીભો કાબૂમાં લઈ શકાતી નથી અને તેઓ જે ઈચ્છે તે કહે છે. તમે લોકોના હાથ અને જીભથી કેવી રીતે સલામત રહી શકો છો જ્યારે પયગંબરો પણ તેનાથી સલામત ન રહ્યા અને અલ્લાહની હુજ્જતો જીભોના ઘાવોથી બચી ન શકી — શું તેઓએ એમ ન કહ્યું કે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ ઝિનાનો નિર્ણય કર્યો?

#5 آن زن قصد او کرد؛ و او نیز She intended him, and he too એ સ્ત્રીએ તેનો ઇરાદો કર્યો; અને તેણે પણ

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

لَمَّا هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِهَا قَالَتْ کَمَا أَنْتَ قَالَ وَ لِمَ قَالَتْ حَتَّی أُغَطِّیَ وَجْهَ الصَّنَمِ لَا یَرَانَا فَذَکَرَ اللَّهَ عِنْدَ ذَلِکَ وَ قَدْ عَلِمَ أَنَّ اللَّهَ یَرَاهُ فَفَرَّ مِنْهَا.

امام صادق (علیه السلام)- وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ؛ [زلیخا] به یوسف (علیه السلام) گفت: «همان جایی که هستی، بمان». یوسف (علیه السلام) گفت: «چرا»؟ گفت: «می‌خواهم روی بت را بپوشانم تا ما را نبیند». یوسف (علیه السلام) خدا را در همین حین به یاد آورد و یقین پیدا کرد که خداوند متعال او را می‌بیند، پس از چنگ او گریخت».

Imam Sadiq (peace be upon him): وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [And certainly she made for him, and he would have made for her, were it not that he had seen the manifest evidence of his Lord]; [Zulaykha] said to Yusuf (peace be upon him): "Stay right where you are." Yusuf (peace be upon him) said: "Why?" She said: "I want to cover the face of the idol so that it does not see us." At that very moment Yusuf (peace be upon him) remembered Allah and became certain that Allah the Exalted sees him, so he fled from her grasp.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [ખરેખર તે સ્ત્રીએ તેમનો ઇરાદો કર્યો અને તેમણે પણ તેનો ઇરાદો કર્યો હોત જો તેઓએ પોતાના પરવરદિગારની સ્પષ્ટ દલીલ ન જોઈ હોત]; [ઝુલયખાએ] યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)ને કહ્યું: "તમે જ્યાં છો ત્યાં જ રહો". યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ કહ્યું: "શા માટે?" તેણે કહ્યું: "હું બુતનો ચહેરો ઢાંકવા માંગું છું જેથી તે અમને ન જુએ". યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ એ જ ક્ષણે અલ્લાહને યાદ કર્યો અને યકીન કર્યું કે અલ્લાહ તઆલા તેમને જુએ છે, તેથી તેઓ તેના ચંગુલમાંથી ભાગી ગયા.

#6 و اگر نه برهان پروردگارش را دیده بود And had he not seen the proof of his Lord અને જો પોતાના પરવરદિગારની બુરહાન ન જોઈ હોત

السّجّاد (علیه السلام) Imam Sajjad (peace be upon him) ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ)

قَامَتِ امْرَأَهًُْ الْعَزِیزِ إِلَی الصَّنَمِ فَأَلْقَتْ عَلَیْهِ ثَوْباً فَقَالَ لَهَا یُوسُفُ (علیه السلام) مَا هَذَا فَقَالَتْ أَسْتَحِی مِنَ الصَّنَمِ أَنْ یَرَانَا فَقَالَ لَهَا یُوسُفُ (علیه السلام) أَ‌تَسْتَحْیِینَ مَنْ لَایَسْمَعُ وَ لَایُبْصِرُ وَ لَا یَفْقَهُ وَ لَا یَأْکُلُ وَ لَا یَشْرَبُ وَ لَا أَسْتَحِی أَنَا مِمَّنْ خَلَقَ الْإِنْسَانَ وَ عَلَّمَهُ فَذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ.

امام سّجاد (علیه السلام)- همسر عزیز به‌سوی بت رفت و لباسی بر روی آن افکند. یوسف (علیه السلام) از او پرسید: «چرا چنین کردی»؟ آن زن گفت: «خجالت می‌کشم که این بت، ما را ببیند». یوسف (علیه السلام) به او گفت: «تو از چیزی که نه می‌شنود و نه می‌بیند، نه درک دارد و نه می‌خورد و نه می‌نوشد، شرم می‌کنی؛ امّا من از کسی که انسان را آفریده و به او تعلیم داده است، شرم نکنم»؟! و این تفسیر همین آیه است که خداوند فرموده است: لَوْلا أَن رَّأَی بُرْهَانَ رَبِّهِ.

Imam al-Sajjad (peace be upon him): The wife of the Aziz went to the idol and threw a cloth over it. Yusuf (peace be upon him) asked her: "Why did you do that?" The woman said: "I am ashamed that this idol should see us." Yusuf (peace be upon him) said to her: "You feel shame before something that neither hears nor sees, nor understands, nor eats, nor drinks; then should I not feel shame before the One who created man and taught him?!" And this is the interpretation of this very verse, where Allah has said: لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [were it not that he had seen the manifest evidence of his Lord].

ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ): અઝીઝની પત્ની મૂર્તિ તરફ ગઈ અને તેના ઉપર એક કપડું નાખ્યું. યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ તેને પૂછ્યું: "તેં આવું કેમ કર્યું?" તે સ્ત્રીએ કહ્યું: "મને શરમ આવે છે કે આ મૂર્તિ આપણને જુએ." યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ તેને કહ્યું: "તું એવી વસ્તુથી શરમાય છે જે નથી સાંભળતી, નથી જોતી, નથી સમજ ધરાવતી, નથી ખાતી અને નથી પીતી; તો શું હું એ હસ્તીથી શરમ ન કરું જેણે માણસને પેદા કર્યો છે અને તેને શિક્ષણ આપ્યું છે?!" અને આ એ જ આયતનું અર્થઘટન છે જ્યાં અલ્લાહે ફરમાવ્યું છે: لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [જો તેણે પોતાના પરવરદિગારની સ્પષ્ટ નિશાની જોઈ ન હોત].

#7 و اگر نه برهان پروردگارش را دیده بود And had he not seen the proof of his Lord અને જો પોતાના પરવરદિગારની બુરહાન ન જોઈ હોત

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

فی تفسیر العیاشی: عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ أَیَّ شَیْءٍ یَقُولُ النَّاسُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ قُلْتُ یَقُولُونَ رَأَی یَعْقُوبَ عَاضّاً عَلَی إِصْبَعِهِ فَقَالَ لَا لَیْسَ کَمَا یَقُولُونَ فَقُلْتُ فَأَیَّ شَیْءٍ رَأَی قَالَ لَمَّا هَمَّتِ بِهِ وَ هَمَّ بِهَا قَامَتْ إِلَی صَنَمٍ مَعَهَا فِی الْبَیْتِ فَأَلْقَتْ عَلَیْهِ ثَوْباً فَقَالَ لَهَا یُوسُفُ (علیه السلام) مَا صَنَعْتِ قَالَتْ طَرَحْتُ عَلَیْهِ ثَوْباً أَسْتَحِی أَنْ یَرَانَا قَالَ فَقَالَ یُوسُفُ (علیه السلام) فَأَنْتِ تَسْتَحِینَ مِنْ صَنَمِکِ وَ هُوَ لَا یَسْمَعُ وَ لَا یُبْصِرُ وَ لَا أَسْتَحِی أَنَا مِنْ رَبِّی.

امام باقر (علیه السلام)- تفسیر عیاشی از بعضی از شیعیان از امام باقر (علیه السلام) روایت است که حضرت از من پرسید: «مردم درباره‌ی آیه‌ی لَوْلا أَن رَّأَی بُرْهَانَ رَبِّهِ چه می‌گویند»؟ عرض کردم: «می‌گویند: یوسف (علیه السلام)، یعقوب (علیه السلام) را دید که انگشتش را می‌گزید». امام فرمود: «خیر، چنان‌که ایشان می‌گویند، نیست». عرض کردم: «پس یوسف (علیه السلام) چه چیزی را دید»؟ فرمود: «زمانی‌که آن زن خواست با یوسف (علیه السلام) درآویزد و یوسف (علیه السلام) نیز بر آن شد، آن زن به‌سوی بتی که در خانه نگه می‌داشت، رفت و لباسی را روی آن انداخت». یوسف (علیه السلام) به او گفت: «چرا چنین کردی»؟ زن گفت: «لباسی را بر روی آن انداختم، شرم دارم از اینکه ما را ببیند». یوسف (علیه السلام) گفت: «تو از این بتی که نه می‌بیند و نه می‌شنود، شرم می‌کنی، پس چگونه من از پروردگارم شرم نکنم»؟!

Imam al-Baqir (peace be upon him): It is narrated in Tafsir al-Ayyashi from one of the Shia from Imam al-Baqir (peace be upon him) that the Imam asked me: "What do people say about the verse لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [were it not that he had seen the manifest evidence of his Lord]?" I said: "They say: Yusuf (peace be upon him) saw Yaqub (peace be upon him) biting his finger." The Imam said: "No, it is not as they say." I said: "Then what did Yusuf (peace be upon him) see?" He said: "When that woman intended to seize Yusuf (peace be upon him) and Yusuf (peace be upon him) too was about to do so, that woman went to an idol which she kept in the house and threw a cloth over it." Yusuf (peace be upon him) said to her: "Why did you do that?" The woman said: "I threw a cloth over it; I am ashamed for it to see us." Yusuf (peace be upon him) said: "You feel shame before this idol which neither sees nor hears, so how should I not feel shame before my Lord?!"

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): તફસીરે અય્યાશીમાં કેટલાક શિયાઓ પૈકી એકથી ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)થી રિવાયત છે કે હઝરતે મને પૂછ્યું: "લોકો لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ [જો તેમણે પોતાના પરવરદિગારની સ્પષ્ટ નિશાની જોઈ ન હોત] આયત વિશે શું કહે છે?" મેં અરજ કરી: "તેઓ કહે છે: યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ યાકૂબ (અલયહિસ્સલામ)ને જોયા કે તેઓ પોતાની આંગળી કરડી રહ્યા હતા." ઇમામે ફરમાવ્યું: "ના, જેમ તેઓ કહે છે તેમ નથી." મેં અરજ કરી: "તો પછી યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ શું જોયું?" ફરમાવ્યું: "જ્યારે તે સ્ત્રી યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) સાથે લિપટવા ઈચ્છી અને યુસુફ (અલયહિસ્સલામ) પણ તેના ઇરાદે થયા, ત્યારે તે સ્ત્રી ઘરમાં રાખેલી એક મૂર્તિ પાસે ગઈ અને તેના ઉપર એક કપડું નાખ્યું." યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ તેને કહ્યું: "તેં આવું કેમ કર્યું?" સ્ત્રીએ કહ્યું: "મેં તેના ઉપર કપડું નાખ્યું, મને શરમ આવે છે કે તે આપણને જુએ." યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)એ કહ્યું: "તું આ મૂર્તિથી કે જે નથી જોતી અને નથી સાંભળતી, શરમાય છે, તો હું મારા પરવરદિગારથી કેમ ન શરમાઉં?!"

#8 و اگر نه برهان پروردگارش را دیده بود And had he not seen the proof of his Lord અને જો પોતાના પરવરદિગારની બુરહાન ન જોઈ હોત

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

إِنَّهُ النُّبُوَّهًُْ الْمَانِعَهًُْ مِنِ ارْتِکَابِ الْفَوَاحِشِ وَ الْحِکْمَهًُْ الصَّارِفَهًُْ عَنِ الْقَبَایِحِ.

امام صادق (علیه السلام)- منظور از برهان، همان مقام نبوّت است که مانع از ارتکاب هرکار زشت می‌شود و حکمتی است که از انجام هر عمل ناپسند جلوگیری می‌کند.

Imam al-Sadiq (peace be upon him): What is meant by the manifest evidence (burhan) is the very station of prophethood which prevents the committing of every indecency, and it is the wisdom which restrains from performing every reprehensible act.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): બુરહાનનો અર્થ એ જ નબુવ્વતનું મકામ છે જે દરેક નિર્લજ્જ કાર્યના આચરણથી રોકે છે, અને એ હિકમત છે જે દરેક નાપસંદ કાર્ય કરવાથી રોકે છે.

#9 او نیز آهنگ آن زن می‌کرد. چنین کردیم تا بدی و زشتکاری را از وی بازگردانیم Thus did We turn away from him evil and indecency તેણે પણ તે સ્ત્રીનો ઈરાદો કર્યો. અમે એવું કર્યું જેથી બુરાઈ અને બદકારીને તેમનાથી દૂર કરીએ

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

قَالَ عَزَّوَجَلَّ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ یَعْنِی أَنْ یَدْخُلَ فِی الزِّنَا.

امام صادق (علیه السلام)- کَذَلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاء؛ یعنی مانع شدیم که در زنا وارد شود.

Imam al-Sadiq (peace be upon him): كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ [thus (it was) that We might turn away from him evil and indecency]; that is, We prevented him from entering into fornication.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ [આ રીતે અમે તેમનાથી બુરાઈ અને નિર્લજ્જતાને દૂર કરીએ]; એટલે કે અમે તેમને ઝિનામાં પ્રવેશ કરવાથી રોક્યા.

#10 او نیز آهنگ آن زن می‌کرد. چنین کردیم تا بدی و زشتکاری را از وی بازگردانیم Thus did We turn away from him evil and indecency તેણે પણ તે સ્ત્રીનો ઈરાદો કર્યો. અમે એવું કર્યું જેથી બુરાઈ અને બદકારીને તેમનાથી દૂર કરીએ

الباقر (علیه السلام) Imam Baqir (peace be upon him) ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ)

فَالسُّوءُ هُنَا الزِّنَا.

امام باقر (علیه السلام)- السُّوءَ در این آیه، زنا است.

Imam al-Baqir (peace be upon him): السُّوءَ [evil] in this verse means fornication.

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): આ આયતમાં السُّوءَ [બુરાઈ] નો અર્થ ઝિના છે.

#11 او نیز آهنگ آن زن می‌کرد. چنین کردیم تا بدی و زشتکاری را از وی بازگردانیم Thus did We turn away from him evil and indecency તેણે પણ તે સ્ત્રીનો ઈરાદો કર્યો. અમે એવું કર્યું જેથી બુરાઈ અને બદકારીને તેમનાથી દૂર કરીએ

الرّضا (علیه السلام) Imam Rida (peace be upon him) ઇમામ રેઝા (અલયહિસ્સલામ)

فَصَرَفَ اللَّهُ عَنْهُ قَتْلَهَا وَ الْفَاحِشَهًَْ وَ هُوَ قَوْلُهُ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ یَعْنِی الْقَتْلَ وَ الْفَحْشاءَ یَعْنِی الزِّنَا.

امام رضا (علیه السلام)- پس خداوند، یوسف (علیه السلام) را از قتل و ارتکاب فحشا رهانید. خداوند در این مورد فرمود: کَذَلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاء که مقصود از واژه‌ی السُّوءَ قتل است و منظور از الْفَحْشَاء زنا است.

Imam Rida (peace be upon him): So Allah delivered Yusuf (peace be upon him) from murder and the committing of indecency. Allah said concerning this: کَذَلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاء [Thus (it was) that We might turn away from him evil and indecency], where what is meant by the word السُّوءَ is murder and what is meant by الْفَحْشَاء is fornication.

ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): તો અલ્લાહે યુસુફ (અલયહિસ્સલામ)ને કત્લ અને ફહશા [અશ્લીલ કૃત્ય] આચરવાથી બચાવ્યા. અલ્લાહે આ બાબતે ફરમાવ્યું: کَذَلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاء [આ રીતે અમે તેમનાથી બુરાઈ અને અશ્લીલતા દૂર કરી], જેમાં السُّوءَ શબ્દથી મુરાદ કત્લ છે અને الْفَحْشَاء થી મુરાદ ઝિના (વ્યભિચાર) છે.