سورة الكهف

Verse 47 of 110

18:47

وَ يَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبالَ وَ تَرَى الْأَرْضَ بارِزَةً وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً

و روزى را [به خاطر بياور] كه كوه‌ها را به حركت درآوريم؛ و زمين را آشكار را [و هموار] مى‌بينى؛ و همه‌ی مردم را محشور مى‌كنيم، و احدى از ايشان را فروگذار نخواهيم كرد.

And the day on which We will cause the mountains to pass away and you will see the earth a levelled plain and We will gather them and leave not any one of them behind.

અને જે દિવસે અમે પહાડોને ચલાવવા માંડીશું અને તું ઝમીનને સપાટ મેદાન થઇ ગએલી નિહાળશે, અને અમે તેમને મહેશૂર કરીશું કે તેમનામાંથી કોઇને પણ છોડીશું નહિં.

امیرالمؤمنین ( وَ أَمَّا الرَّدُّ عَلَی مَنْ أَنْکَرَ الرَّجْعَهًَْ فَقَوْلُ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ یَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ یُکَذِّبُ بِآیاتِنا فَهُمْ یُوزَعُونَ أَیْ إِلَی الدُّنْیَا فَأَمَّا مَعْنَی حَشْرِ الْآخِرَهًِْ فَقَوْلُهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً.

امام علی (علیه السلام)- و امّا ردّ بر کسی که « رجعت » را انکار کند، سخن خدای عزّوجلّ است: [به خاطر آور] روزی را که ما از هر امّتی، گروهی را از کسانی که آیات ما را تکذیب می‌کردند محشور می‌کنیم و آن‌ها را نگه می‌داریم تا به یکدیگر ملحق شوند! ( نمل/۸۳ ) یعنی به‌سوی دنیا [محشور می‌کنیم]، و امّا معنای «حشر آخرت»، سخن خدای عزّوجلّ است: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً.

Imam Ali (peace be upon him): As for the refutation of one who denies raj'ah (the return), it is the saying of Allah the Mighty and Majestic: "[Remember] the day when We shall gather from every nation a group of those who denied Our signs, and they shall be held back [until they join one another]" (al-Naml/83) — meaning [We shall gather them] to the world. As for the meaning of "the gathering of the Hereafter," it is the saying of Allah the Mighty and Majestic: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً [And We shall gather them and leave not any one of them behind].

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): અને જે વ્યક્તિ "રજઅત" નો ઇન્કાર કરે તેનો રદ, અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લનું કથન છે: [યાદ કર] તે દિવસને જ્યારે અમે દરેક ઉમ્મતમાંથી એક જૂથ એવા લોકોનું જેઓ અમારી આયતોને જૂઠલાવતા હતા મહશૂર કરીશું અને તેમને રોકી રાખીશું જેથી તેઓ એકબીજા સાથે મળી જાય! (નમ્લ/૮૩) એટલે કે દુનિયા તરફ [મહશૂર કરીશું], અને "આખિરતના હશ્ર" નો અર્થ, અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લનું કથન છે: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً [અને અમે તેમને એકઠા કરીશું અને તેમનામાંથી કોઈને પણ છોડીશું નહીં].

الصّادق ( عَنْ حَمَّادٍ عَنْ‌أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (قَالَ مَا یَقُولُ النَّاسُ فِی هَذِهِ الْآیَهًِْ وَ یَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً قُلْتُ یَقُولُونَ إِنَّهَا فِی الْقِیَامَهًِْ قَالَ لَیْسَ کَمَا یَقُولُونَ إِنَّ ذَلِکَ فِی الرَّجْعَهًِْ أَ یَحْشُرُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ مِنْ کُلِّ أُمَّهًٍْ فَوْجاً وَ یَدَعُ الْبَاقِینَ إِنَّمَا آیَهًُْ الْقِیَامَهًِْ قَوْلُهُ وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً قال علی‌بن‌إبراهیم (وَ مِمَّا یَدُلُّ عَلَی الرَّجْعَهًِْ قَوْلُهُ وَ حَرامٌ عَلی قَرْیَةٍ أَهْلَکْناها أَنَّهُمْ لا یَرْجِعُونَ فَقَالَ الصَّادِقَ (کُلُّ قَرْیَهًٍْ أَهْلَکَ اللَّهُ أَهْلَهَا بِالْعَذَابِ لَا یَرْجِعُونَ فِی الرَّجْعَهًِْ فَأَمَّا إِلَی الْقِیَامَهًِْ فَیَرْجِعُونَ وَ مَنْ مَحَضَ الْإِیمَانَ مَحْضاً وَ غَیْرُهُمْ مِمَّنْ لَمْ یَهْلِکُوا بِالْعَذَابِ وَ مَحَضُوا الْکُفْرَ مَحْضاً یَرْجِعُونَ.

امام صادق (علیه السلام)- حمّاد نقل می‌کند: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «مردم درباره‌ی این آیه چه می‌گویند: (به خاطر آور) روزی را که ما از هر امّتی، گروهی را محشور می‌کنیم ( نمل/۸۳ )»؟. گفتم: می‌گویند: «این حشر در قیامت اتفاق می‌افتد»! فرمود: «چنین نیست! این آیه درباره رجعت است؛ آیا خدا روز قیامت فقط گروهی از هر امتی را محشور می‌کند و باقی را رها می‌سازد؟ آیه مربوط به قیامت این آیه است: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً». علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) گوید: «از آیاتی که دال بر رجعت است این آیه است: و حرام است بر شهرها و آبادیهایی که (بر اثر گناه) نابودشان کردیم (که به دنیا بازگردند) آنها هرگز باز نخواهند گشت! ( انبیاء/۹۵ )». امام صادق (علیه السلام) فرمود: «هر قریه‌ای که خدا اهل آن را با عذاب نابود کرد در رجعت برنمی‌گردند، ولی در قیامت باز می‌گردند و تنها کسانی که مؤمن خالص باشند و غیر مؤمنان از کسانی که با عذاب هلاک نشدند و کسانی که کفر خالص داشتند، رجعت خواهند کرد».

Imam Sadiq (peace be upon him): Hammad narrates: Imam Sadiq (peace be upon him) said: "What do people say about this verse: '(Remember) the day on which We will gather from every nation a group' (Naml/83)?" I said: "They say: 'This gathering happens on the Day of Resurrection.'" He said: "It is not so! This verse is about the raj'a (return); does Allah on the Day of Resurrection gather only a group from each nation and leave the rest? The verse concerning the Day of Resurrection is this verse: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً [And We will gather them and leave not any one of them behind]." Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him) said: "Among the verses that indicate the raj'a (return) is this verse: 'And it is forbidden upon the towns and settlements which We destroyed (because of sin) that they should return to the world; they will never return!' (Anbiya/95)." Imam Sadiq (peace be upon him) said: "Every town whose people Allah destroyed with punishment will not return in the raj'a, but they will return at the Resurrection. Only those who are purely believers, and non-believers from among those who were not destroyed by punishment and who had pure disbelief, will return in the raj'a."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): હમ્માદ નકલ કરે છે: ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "લોકો આ આયત વિશે શું કહે છે: '(યાદ કરો) તે દિવસને જ્યારે અમે દરેક ઉમ્મતમાંથી એક જૂથને એકત્રિત કરીશું (નમ્લ/૮૩)'?" મેં કહ્યું: "તેઓ કહે છે કે 'આ હશ્ર કયામતમાં થશે.'" ફરમાવ્યું: "એવું નથી! આ આયત રજઅત વિશે છે; શું અલ્લાહ કયામતના દિવસે દરેક ઉમ્મતમાંથી માત્ર એક જૂથને જ ભેગું કરશે અને બાકીનાને છોડી દેશે? કયામતને લગતી આયત આ છે: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً [અને અમે તેઓને એકત્રિત કરીશું અને તેઓમાંથી કોઈને પણ છોડીશું નહીં]." અલી ઇબ્ને ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ) કહે છે: "રજઅત પર દલાલત કરતી આયતોમાંથી આ આયત છે: 'અને હરામ છે તે શહેરો અને વસ્તીઓ પર જેમને અમે (ગુનાહના કારણે) નષ્ટ કરી દીધા (કે તેઓ દુનિયામાં પાછા ફરે), તેઓ કદી પાછા નહીં ફરે!' (અંબિયા/૯૫)." ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "જે વસ્તીના લોકોને અલ્લાહે અઝાબ સાથે નષ્ટ કર્યા તેઓ રજઅતમાં પાછા ફરશે નહીં, પરંતુ કયામતમાં પાછા ફરશે; અને માત્ર તેઓ જ કે જેઓ ખાલિસ મોમિન હોય, અને બિન-મોમિનોમાંથી તેઓ કે જેઓ અઝાબથી હલાક ન થયા હોય અને જેઓ ખાલિસ કુફ્ર ધરાવતા હોય, રજઅત કરશે."

السّجّاد ( عَنْ ثُوَیْرِ‌بْنِ‌أَبِی فَاخِتَهًَْ عَنْ عَلِی‌بْن‌الحُسَیْن (قَالَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ یَعْنِی بِأَرْضٍ لَمْ تَکْتَسِبْ عَلَیْهَا الذُّنُوبَ بارِزَةً لَیْسَ عَلَیْهَا جِبَالٌ وَ لَا نَبَکٌ کَمَا دَحَاهَا أَوَّلَ مَرَّهًٍْ.

امام سجّاد (علیه السلام)- ثویربن‌ابی‌فاخته نقل می‌کند: امام سجّاد (علیه السلام) فرمود: «این زمین به زمین دیگر مبدّل می‌شود. ( ابراهیم/۴۸ ) یعنی به زمینی که بر روی آن گناه نکرده‌ای؛ بارِزَةً آشکار [و هموار] است و کوه‌ها و تپه‌ها بر روی آن نیست همانگونه که نخستین‌بار آن را گسترش داد».

Imam Sajjad (peace be upon him): Thuwayr ibn Abi Fakhita narrates: Imam Sajjad (peace be upon him) said: "This earth will be changed into another earth (Ibrahim/48) — meaning an earth upon which you have not committed sins; بارِزَةً — [it is] visible [and level], having no mountains or hills upon it, just as He spread it out the first time."

ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ): ષવયર બિન અબી ફાખતા નકલ કરે છે: ઇમામ સજ્જાદ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "આ ઝમીન બીજી ઝમીનમાં બદલાઈ જશે (ઇબ્રાહીમ/૪૮), એટલે કે એવી ઝમીનમાં કે જેના પર તમે ગુનાહ ન કર્યા હોય; بارِزَةً એટલે ઝાહિર [અને સપાટ] છે અને તેના પર પર્વતો અને ટેકરીઓ નથી, જેવી રીતે તેને પહેલી વખત ફેલાવી હતી."

ابن‌عبّاس ( لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ عَلَی رَسُولِ اللهِ (وَ حَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً، غُشِیَ عَلَیْهِ وَ حُمِلَ إِلَی حُجْرَهًِْ أُمِّ سَلَمَهًَْ (فَانْتَظَرَهُ أَصْحَابُهُ وَقْتَ الصَّلَاهًِْ فَلَمْ یَخْرُجْ فَاجْتَمَعَ الْمُسْلِمُونَ فَقَالُوا: مَا لِنَبِیِّ اللهِ (؟ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَهًَْ (: إِنَّ نَبِیَّ اللهِ (عَنْکُمْ مَشْغُولٌ. ثُمَّ خَرَجَ بَعْدَ ذَلِکَ فَرَقِیَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ: أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّکُمْ تُحْشَرُونَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ کَمَا خُلِقْتُمْ حُفَاهًًْ عُرَاهًًْ، ثُمَّ قَرَأَ عَلَی أَصْحَابِهِ فَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً ثُمَّ قَرَأَ کَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِیدُهُ وَعْداً عَلَیْنَا إِنَّا کُنَّا فَاعِلِینَ.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- هنگامی‌که این آیه: و وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نازل شد. از هوش رفت و به خانه‌ی امّ سلمه برده شد و اصحابش وقت نماز منتظر او ماندند ولی بیرون نیامد. مسلمانان جمع شدند و گفتند: «برای پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) چه اتّفاقی افتاده است»؟ امّ‌سلمه گفت: «پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) از شما بی‌خبر است و به خود مشغول است». بعد از آن [پیامبر (صلی الله علیه و آله)] خارج شد و بالای منبر رفت و فرمود: «ای مردم! شما روز قیامت همانگونه که آفریده شده‌اید، پا برهنه و عریان محشور می‌شوید. سپس [این آیه را] بر اصحابش خواند: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً. سپس خواند: همان‌گونه که آفرینش را آغاز کردیم، آن را بازمی‌گردانیم این وعده‌ای است بر ما، و قطعاً آن را انجام خواهیم داد. ( انبیاء/۱۰۴ )».

Ibn Abbas (may Allah have mercy on him): When this verse: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً [And We will gather them and leave not any one of them behind] was revealed to the Messenger of Allah (peace be upon him and his family), he fell unconscious and was carried to the house of Umm Salama. His companions waited for him at the time of prayer, but he did not come out. The Muslims gathered and said: "What has happened to the Prophet of Allah (peace be upon him and his family)?" Umm Salama said: "The Prophet of Allah (peace be upon him and his family) is unaware of you and is occupied with himself." After that, [the Prophet (peace be upon him and his family)] came out and ascended the pulpit and said: "O people! On the Day of Resurrection you will be gathered just as you were created — barefoot and naked." Then he recited [this verse] to his companions: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً [And We will gather them and leave not any one of them behind]. Then he recited: "Just as We began the first creation, We shall bring it back — this is a promise binding upon Us, and We shall surely do it (Anbiya/104)."

ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): જ્યારે આ આયત: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً [અને અમે તેઓને એકત્રિત કરીશું અને તેઓમાંથી કોઈને પણ છોડીશું નહીં] રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પર નાઝિલ થઈ, તો તેઓ બેહોશ થઈ ગયા અને તેમને ઉમ્મે સલમાના ઘરે લઈ જવામાં આવ્યા. તેમના અસ્હાબ નમાઝના સમયે તેમની રાહ જોતા રહ્યા પણ તેઓ બહાર ન આવ્યા. મુસલમાનો ભેગા થયા અને કહ્યું: "અલ્લાહના પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ને શું થયું છે?" ઉમ્મે સલમાએ કહ્યું: "અલ્લાહના પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) તમારાથી બેખબર છે અને પોતાનામાં મશ્ગૂલ છે." તે પછી [પયગંબર (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)] બહાર આવ્યા અને મિમ્બર પર ચઢ્યા અને ફરમાવ્યું: "ઓ લોકો! તમે કયામતના દિવસે એવી જ રીતે મહશૂર થશો જેવી રીતે તમે પેદા થયા હતા, ઉઘાડા પગે અને નગ્ન. પછી [આ આયત] પોતાના અસ્હાબ પર પઢી: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً [અને અમે તેઓને એકત્રિત કરીશું અને તેઓમાંથી કોઈને પણ છોડીશું નહીં]. પછી પઢી: 'જેવી રીતે અમે સૃષ્ટિની શરૂઆત કરી, તેને પાછી ફેરવીશું; આ અમારા પર એક વાયદો છે, અને ખરેખર અમે તેને પૂર્ણ કરીશું (અંબિયા/૧૦૪).'"

الباقر ( یُحْشَرُ النَّاسُ عَلَی مِثْلِ قُرْصَهًِْ النَّقِیِ فِیهَا أَنْهَارٌ مُتَفَجِّرَهًٌْ یَأْکُلُونَ وَ یَشْرَبُونَ حَتَّی یُفْرَغَ مِنَ الْحِسَاب.

امام باقر (علیه السلام)- مردم بر روی [زمینی] مانند قرص نان پاکیزه‌ای محشور می‌شوند که در آن رودهای روان است. می‌خورند و می‌آشامند تا از حساب فارغ شوند.

Imam Baqir (peace be upon him): People will be gathered upon [a land] like a loaf of pure white bread, in which flowing rivers run. They will eat and drink until the reckoning is completed.

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): લોકોને એવી [ઝમીન] પર મહશૂર કરવામાં આવશે જે પાકીઝા રોટલીના ટુકડા જેવી હશે, જેમાં વહેતી નદીઓ હશે. તેઓ ખાશે અને પીશે ત્યાં સુધી કે હિસાબથી ફારેગ થઈ જાય.