سورة الكهف

Verse 81 of 110

18:81

فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً

از‌اين‌رو، خواستيم كه پروردگارشان به‌جاى او، فرزندى پاك‌تر و با محبّت‌تر به آن دو بدهد.

So we desired that their Lord might give them in his place one better than him in purity and nearer to having compassion.

માટે અમોએ ઇરાદો કર્યો કે તેમનો પરવરદિગાર તેમને તેના બદલામાં એક એવું (ફરઝંદ) આપે કે જે તેના કરતાં વધારે પાકીઝા તથા મહેરબાન હોય.

الصّادق ( عَنِ الْحَسَنِ‌بْنِ‌سَعِیدٍ اللَّخْمِیِّ قَالَ: وُلِدَ لِرَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا جَارِیَهًٌْ فَدَخَلَ عَلَی أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (فَرَآهُ مُتَسَخِّطاً فَقَالَ لَهُ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (أَ رَأَیْتَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَوْحَی إِلَیْکَ أَنْ أَخْتَارُ لَکَ أَوْ تَخْتَارُ لِنَفْسِکَ مَا کُنْتَ تَقُولُ قَالَ کُنْتُ أَقُولُ یَا رَبِّ تَخْتَارُ لِی قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدِ اخْتَارَ لَکَ قَالَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ الْغُلَامَ الَّذِی قَتَلَهُ الْعَالِمُ الَّذِی کَانَ مَعَ مُوسَی (وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً أَبْدَلَهُمَا اللَّهُ بِهِ جَارِیَهًًْ وَلَدَتْ سَبْعِینَ نبیا (.

امام صادق (علیه السلام)- حسن‌بن‌سعید لخمی گوید: یکی از یاران ما صاحب دختری شد و درحالی‌که عصبانی و خشمگین بود به نزد امام صادق (علیه السلام) رفت. امام (علیه السلام) به او فرمود: «به من بگو که اگر خداوند به تو وحی کند که فرزندت را من برایت انتخاب کنم، یا خودت می خواهی انتخاب کنی، چه می‌گویی»؟ پاسخ داد: «در جواب می‌گفتم: خداوندا، خودت انتخاب کن». امام فرمود: «اکنون خداوند برایت دختری را برگزیده است». سپس فرمود: «خداوند به‌جای آن پسر بچّه ای که خضر (علیه السلام) او را به قتل رساند، فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً، به والدینش دختری داد که هفتاد پیامبر از نسل او زاده شد».

Imam Sadiq (peace be upon him): Hasan ibn Sa'id al-Lakhmi said: One of our companions had a daughter born to him, and he came to Imam Sadiq (peace be upon him) angry and upset. The Imam (peace be upon him) said to him: "Tell me, if Allah were to reveal to you that either I should choose for you or you choose for yourself, what would you say?" He replied: "I would say in answer: O Lord, You choose for me." The Imam said: "Now Allah has chosen a daughter for you." Then he said: "In place of that boy whom Khidr (peace be upon him) killed, Allah — فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً [So we desired that their Lord might give them in his place one better than him in purity and nearer to having compassion] — gave his parents a daughter from whose lineage seventy prophets were born."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): હસન બિન સઈદ લખ્મી કહે છે: અમારા સાથીઓમાંથી એકને દીકરી અવતરી અને તે ગુસ્સામાં અને નારાજ થઈને ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) પાસે ગયો. ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) એ તેને ફરમાવ્યું: "મને કહો, જો અલ્લાહ તમને વહી કરે કે તમારા સંતાનની પસંદગી હું કરું, અથવા તમે પોતે પસંદ કરવા માંગો છો, તો તમે શું કહેશો?" તેણે જવાબ આપ્યો: "જવાબમાં હું કહેત: હે અલ્લાહ, તું પોતે પસંદ કર." ઇમામે ફરમાવ્યું: "હવે અલ્લાહે તારા માટે દીકરી પસંદ કરી છે." પછી ફરમાવ્યું: "અલ્લાહે તે છોકરાને બદલે જેને ખિદ્ર (અલયહિસ્સલામ) એ કત્લ કર્યો, فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً [તો અમે ઈચ્છ્યું કે તેઓનો રબ તેઓને તેના બદલામાં એક એવો આપે જે પવિત્રતામાં તેનાથી શ્રેષ્ઠ હોય અને દયામાં નજીક હોય], તેના માતાપિતાને એક દીકરી આપી જેની નસલમાંથી સિત્તેર પયગંબરો જન્મ્યા."

علی‌بن‌ابراهیم ( فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً فَأَبْدَلَ اللَّهُ وَالِدَیْهِ بِنْتاً وَلَدَتْ سَبْعِینَ نبیا (.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً؛ خداوند متعال به‌جای آن پسر، دختری به آنان داد که از نسل آن دختر، هفتاد پیامبر (صلی الله علیه و آله) به دنیا آمدند.

Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him): فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً [So we desired that their Lord might give them in his place one better than him in purity and nearer to having compassion]; Allah the Exalted gave them, in place of that boy, a daughter, and from the lineage of that daughter seventy prophets (peace be upon him and his family) were born into the world.

અલી બિન ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً [તો અમે ઈચ્છ્યું કે તેઓનો રબ તેઓને તેના બદલામાં એક એવો આપે જે પવિત્રતામાં તેનાથી શ્રેષ્ઠ હોય અને દયામાં નજીક હોય]; અલ્લાહ તઆલાએ તે છોકરાને બદલે તેઓને એક દીકરી આપી, અને તે દીકરીની નસલમાંથી સિત્તેર પયગંબરો (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) દુનિયામાં આવ્યા.

الصّادق ( ثُمَّ قَالَ خِضْر (وَ أَمَّا الْغُلامُ فَکانَ أَبَواهُ مُؤْمِنَیْنِ وَ طَلَعَ کَافِراً وَ عَلِمَ اللَّهُ تَعَالَی ذِکْرُهُ أَنَّهُ إِنْ بَقِیَ کَفَرَ أَبَوَاهُ وَ افْتَتَنَا بِهِ وَ ضَلَّا بِإِضْلَالِهِ إِیَّاهُمَا فَأَمَرَنِی اللَّهُ تَعَالَی ذِکْرُهُ بِقَتْلِهِ وَ أَرَادَ بِذَلِکَ نَقْلَهُمْ إِلَی مَحَلِّ کَرَامَتِهِ فِی الْعَاقِبَهًِْ فَاشْتَرَکَ بِالْإِبَانَهًِْ بِقَوْلِهِ فَخَشِینا أَنْ یُرْهِقَهُما طُغْیاناً وَ کُفْراً فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً وَ إِنَّمَا اشْتَرَکَ فِی الْإِبَانَهًِْ لِأَنَّهُ خَشِیَ وَ اللَّهُ لَا یَخْشَی لِأَنَّهُ لَا یَفُوتُهُ شَیْءٌ وَ لَا یَمْتَنِعُ عَلَیْهِ أَحَدٌ أَرَادَهُ وَ إِنَّمَا خَشِیَ الخِضْر (مِنْ أَنْ یُحَالَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ مَا أَمَرَ فِیهِ فَلَا یُدْرِکُ ثَوَابَ الْإِمْضَاءِ فِیهِ وَ وَقَعَ فِی نَفْسِهِ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی ذِکْرُهُ جَعَلَهُ سَبَباً لِرَحْمَهًِْ أَبَوَیِ الْغُلَامِ فَعَمِلَ فِیهِ وَسَطَ الْأَمْرِ مِنَ الْبَشَرِیَّهًِْ مِثْلَ مَا کَانَ عَمِلَ فِی مُوسَی (لِأَنَّهُ صَارَ فِی الْوَقْتِ مُخْبِراً وَ کَلِیمُ اللَّهِ مُوسَی (مُخْبِراً وَ لَمْ یَکُنْ ذَلِکَ بِاسْتِحْقَاقٍ لِلْخَضِرِ (لِلرُّتْبَهًِْ عَلَی مُوسَی (وَ هُوَ أَفْضَلُ مِنَ الخِضْر (بَلْ کَانَ لِاسْتِحْقَاقِ مُوسَی (لِلتَّبْیِینِ.

امام صادق (علیه السلام)- خضر (علیه السلام) فرمود: امّا آن جوان، پدر و مادرش باایمان بودند؛ ولی او سرشت کافری داشت. و خداوند متعال می‌دانست که اگر او زنده بماند پدر و مادرش را کافر می‌کند و به خاطر او فریب می‌خورند و گمراه می‌شوند، خداوند به من دستور داد که او را بکشم و خواست با این کار، انان را سرانجام به محل کرامتش منتقل کند عاقبت آن‌ها را نیکو گرداند و خودش را در این کار با خدا شریک کرد با این قول: فَخَشِینَا أَن یُرْهِقَهُمَا طُغْیَانًا وَکُفْرًا* فَأَرَدْنَا أَن یُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَیْرًا مِّنْهُ زَکَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا، خودش را در این کار شریک کرد و چون او بود که ترسید و خداوند نمی‌ترسد، چون او چیزی را از دست نمی دهد و هیچ کس نمی تواند مانع اراده او بشود. خضر بود که ترسید که چیزی مانع شود و نتواند از دستور خدا را اجرا کند و به ثواب انجام آن برسد و فهمید که خداوند او سبب و باعث برای رحمت پدر و مادر آن پسر است، و فطرت انسانی او را نیز تحریک کرد، همانطور که موسی (علیه السلام) را تحریک کرده بود چون خضر (علیه السلام) خودش را خبرآورنده خداوند فرض کرد درحالی‌که موسی کلیم الله خبر آورنده خدا بود، و این مرتبه استحقاق خضر (علیه السلام) نبود چون بیشتر حق موسی (علیه السلام) بود و موسی (علیه السلام) از خضر (علیه السلام) برتر بود بلکه تبیین و توضیح بیشتر استحقاق موسی (علیه السلام) بود.

Imam Sadiq (peace be upon him): Khidr (peace be upon him) said: As for the young man, his father and mother were believers, but he had the nature of an unbeliever. Allah the Exalted knew that if he remained alive, he would make his father and mother unbelievers, and they would be deceived and misled because of him. Allah commanded me to kill him, and He wished by this act to transfer them in the end to the place of His honour and to make their outcome good. And he [Khidr] associated himself with Allah in this act with this statement: فَخَشِینَا أَن یُرْهِقَهُمَا طُغْیَانًا وَکُفْرًا * فَأَرَدْنَا أَن یُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَیْرًا مِّنْهُ زَکَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا [So we feared that he would overwhelm them with rebellion and unbelief; so we desired that their Lord might give them in his place one better than him in purity and nearer to having compassion]. He associated himself in this act, because he was the one who feared, and Allah does not fear, since nothing escapes Him and no one can prevent His will. It was Khidr who feared that something might prevent him and he would be unable to carry out Allah's command and attain the reward of performing it. And he understood that Allah had made him the cause and means for the mercy upon the father and mother of that boy, and his human nature also moved him, just as it had moved Musa (peace be upon him). For Khidr (peace be upon him) considered himself a bringer of news from Allah, while Musa Kalim Allah [the one to whom Allah spoke] was the bringer of news from Allah, and this station was not the entitlement of Khidr (peace be upon him), because it was more the right of Musa (peace be upon him), and Musa (peace be upon him) was superior to Khidr (peace be upon him); rather, the clarification and explanation was more the entitlement of Musa (peace be upon him).

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): ખિઝ્ર (અલયહિસ્સલામ) એ ફરમાવ્યું: પરંતુ તે યુવાન, તેના માતા-પિતા ઈમાનવાળા હતા; પણ તેની પ્રકૃતિ કાફિરની હતી. અને અલ્લાહ તઆલા જાણતા હતા કે જો તે જીવતો રહેશે તો તેના માતા-પિતાને કાફિર બનાવી દેશે અને તેના કારણે તેઓ ધોખો ખાશે અને ગુમરાહ થશે. અલ્લાહે મને હુકમ આપ્યો કે તેને કત્લ કરું, અને આ કાર્યથી અલ્લાહ ઈચ્છતા હતા કે અંતે તેમને પોતાની કરામતના સ્થાને પહોંચાડે અને તેમનું પરિણામ સારું કરે. અને તેમણે પોતાને આ કાર્યમાં અલ્લાહ સાથે શરીક કર્યા આ કથન દ્વારા: فَخَشِینَا أَن یُرْهِقَهُمَا طُغْیَانًا وَکُفْرًا * فَأَرَدْنَا أَن یُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَیْرًا مِّنْهُ زَکَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا [તો અમે ડર્યા કે તે તેમના પર સરકશી અને કુફ્રનું બોજ નાખશે; તો અમે ઈચ્છ્યું કે તેમનો પરવરદિગાર તેમને તેના બદલે એવો આપે જે પવિત્રતામાં તેનાથી ઉત્તમ હોય અને દયામાં નજીક હોય]. તેમણે પોતાને આ કાર્યમાં શરીક કર્યા કારણ કે તેઓ જ હતા જે ડર્યા હતા અને અલ્લાહ ડરતો નથી, કારણ કે તેની પાસેથી કંઈ ખોવાઈ જતું નથી અને કોઈ પણ તેની ઇચ્છાને રોકી શકતું નથી. ખિઝ્ર જ હતા જે ડર્યા કે કંઈક રુકાવટ બને અને તેઓ અલ્લાહનો હુકમ અમલમાં ન લાવી શકે અને તેના સવાબ સુધી ન પહોંચે. અને તેમને સમજાયું કે અલ્લાહે તેમને તે છોકરાના માતા-પિતા પર રહમતનું કારણ અને સબબ બનાવ્યા છે, અને તેમની ઇન્સાની ફિતરતે પણ તેમને પ્રેરિત કર્યા, જેમ મૂસા (અલયહિસ્સલામ) ને પ્રેરિત કર્યા હતા, કારણ કે ખિઝ્ર (અલયહિસ્સલામ) એ પોતાને અલ્લાહની ખબર લાવનાર માન્યા જ્યારે કે મૂસા કલીમુલ્લાહ [જેમની સાથે અલ્લાહે વાત કરી] અલ્લાહની ખબર લાવનાર હતા, અને આ મરતબો ખિઝ્ર (અલયહિસ્સલામ) ની હકદારી ન હતી કારણ કે તે વધુ મૂસા (અલયહિસ્સલામ) નો હક હતો અને મૂસા (અલયહિસ્સલામ) ખિઝ્ર (અલયહિસ્સલામ) થી ઉત્તમ હતા, બલ્કે તબ્યીન અને સ્પષ્ટીકરણ વધુ મૂસા (અલયહિસ્સલામ) ની હકદારી હતી.