سورة مريم

Verse 64 of 98

19:64

وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلاَّ بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ ما بَيْنَ أَيْدينا وَ ما خَلْفَنا وَ ما بَيْنَ ذلِكَ وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا

[پس از تأخير وحى، جبرئيل به پيامبر عرض كرد]: ما جز به فرمان پروردگار تو، نازل نمى‌شويم؛ آنچه پيش‌روى ما، و پشت‌سر ما، و آنچه ميان آن است، همه از آن اوست؛ و پروردگارت هرگز فراموشكار نبوده [و نيست].

And we do not descend but by the command of your Lord; to Him belongs whatever is before us and whatever is behind us and whatever is between these, and your Lord is not forgetful.

અને (અય પયગંબર!) અમે તારા પરવરદિગારના હુકમ વગર નાઝિલ થતા નથી; અમારી સામે જે કાંઇ છે તથા જે કાંઇ અમારી પાછળ છે તથા જે કાંઇ તે બન્નેની વચ્ચે છે તે બધુ તેના જ ઇખ્તેયારમાં છે, અને તારો પરવરદિગાર ભૂલી જનાર નથી.

#1 [پس از تأخیر وحی، جبرئیل به پیامبر عرض کرد]: ما جز به فرمان پروردگار تو، نازل نمی‌شویم؛ آنچه پیش‌روی ما، و پشت‌سر ما، و … [After the delay of revelation, Jibril said to the Prophet]: We do not descend save by the command of your Lord; to Him belongs what is before us, behind us, and what is in between [વહીના વિલંબ પછી, જિબ્રઈલે પયગંબરને અરજ કરી]: અમે તમારા પરવરદિગારના હુકમ સિવાય નાઝિલ થતા નથી; જે અમારી આગળ છે, અને જે અમારી પાછળ છે, અને જે તેની વચ્ચે છે, બધું તેનું જ છે

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) Ibn Abbas (may Allah have mercy on him) ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

مَا بَیْنَ أَیْدِینَا الدُّنْیَا وَ مَا خَلْفَنَا الْآخِرَهًُْ وَ مَا بَیْنَ ذَلِکَ النَّفْخَتَیْنِ.

ابن‌عبّاس ( ما بَیْنَ أَیْدِینا؛ دنیا است. وَ ما خَلْفَنا؛ آخرت است. وَ ما بَیْنَ ذالِکَ [بین] دو نفخه [صور] است.

Ibn Abbas (may Allah have mercy on him): ما بَیْنَ أَیْدِینا [what is before us] is the world. وَ ما خَلْفَنا [and what is behind us] is the Hereafter. وَ ما بَیْنَ ذالِکَ [and what is between that] is [between] the two blasts [of the Trumpet].

ઇબ્ને અબ્બાસ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): ما بَیْنَ أَیْدِینا [જે અમારી આગળ છે]; દુનિયા છે. وَ ما خَلْفَنا [અને જે અમારી પાછળ છે]; આખેરત છે. وَ ما بَیْنَ ذالِکَ [અને જે તેની વચ્ચે છે] બે નફખા [સૂરની] [વચ્ચે] છે.

#2 و پروردگارت هرگز فراموشکار نبوده [و نیست] And your Lord is never forgetful અને તમારા પરવરદિગાર ક્યારેય ભૂલનારા નથી [અને નથી રહ્યા]

الرّضا (علیه السلام) Imam Rida (peace be upon him) ઇમામ રેઝા (અલયહિસ્સલામ)

عَنِ الْقَاسِمِ‌بْنِ‌مُسْلِمٍ عَنْ أَخِیهِ عَبْدِ الْعَزِیزِ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَاعَلِیَّ‌بْنَ‌مُوسَی (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزّوجلّ نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَا یَنْسَی وَ لَا یَسْهُو وَ إِنَّمَا یَنْسَی وَ یَسْهُو الْمَخْلُوقُ الْمُحْدَثُ أَ لَا تَسْمَعُهُ عزّوجلّ یَقُولُ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا وَ إِنَّمَا یُجَازِی مَنْ نَسِیَهُ وَ نَسِیَ لِقَاءَ یَوْمِهِ بِأَنْ یُنْسِیَهُمْ أَنْفُسَهُم.

امام رضا ( عبدالعزیز گوید: از امام رضا (تفسیر: خدا را فراموش کردند، و خدا [نیز] آن‌ها را فراموش کرد. ( توبه/۶۷ ). را پرسیدم، فرمود: «خداوند متعال نسیان و سهو ندارد، و مخلوق حادث، گرفتار سهو و نسیان می‌گردد، مگر نشنیده‌ای که خداوند متعال فرموده است: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا؛ بلکه خداوند پاداش کسانی را که او را فراموش کرده و روز قیامت را از یاد برده‌اند می‌دهد به اینکه مردم را از خویشتن فراموش می‌سازد.

Imam Rida (peace be upon him): Abd al-Aziz said: I asked Imam Rida (peace be upon him) about the interpretation of: "They forgot Allah, so He [too] forgot them" (Tawbah/67). He said: "Allah the Exalted does not have forgetfulness or inattention, and it is the created, contingent being who is subject to inattention and forgetfulness. Have you not heard that Allah the Exalted has said: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [And your Lord is not forgetful]? Rather, Allah recompenses those who have forgotten Him and put out of mind the Day of Resurrection by making them forget themselves."

ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): અબ્દુલ અઝીઝ કહે છે: મેં ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ)ને આ આયતના તફસીર વિશે પૂછ્યું: "તેઓએ અલ્લાહને ભૂલી ગયા, તો અલ્લાહે [પણ] તેઓને ભૂલી ગયા" (તૌબા/૬૭). આપે ફરમાવ્યું: "અલ્લાહ તઆલાને નિસ્યાન (ભૂલી જવું) અને સહ્વ (ગફલત) નથી, અને હાદિસ (નવસર્જિત) મખ્લૂક જ સહ્વ અને નિસ્યાનનો શિકાર થાય છે. શું તમે સાંભળ્યું નથી કે અલ્લાહ તઆલાએ ફરમાવ્યું છે: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [અને તમારો પરવરદિગાર ભૂલી જનારો નથી]? બલ્કે અલ્લાહ એ લોકોને જેઓએ તેને ભૂલી ગયા અને કયામતના દિવસને યાદ ન રાખ્યો, તેઓને પોતાને જ ભુલાવી દઈને બદલો આપે છે."

#3 و پروردگارت هرگز فراموشکار نبوده [و نیست] And your Lord is never forgetful અને તમારા પરવરદિગાર ક્યારેય ભૂલનારા નથી [અને નથી રહ્યા]

أمیرالمؤمنین (علیه السلام) Imam Ali, Commander of the Faithful (peace be upon him) ઇમામ અલી, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)

جَاءَ بَعْضُ الزَّنَادِقَهًِْ إِلَی أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ قَالَ لَوْ لَا مَا فِی الْقُرْآنِ مِنَ الِاخْتِلَافِ وَ التَّنَاقُضِ لَدَخَلْتُ فِی دِینِکُمْ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ مَا هُوَ قَالَ قَوْلُهُ تَعَالَی نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ وَ قَوْلُهُ فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا وَ قَوْلُهُ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا ... فقَالَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا فَإِنَّ رَبَّنَا تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عُلُوّاً کَبِیراً لَیْسَ بِالَّذِی یَنْسَی وَ لَا یَغْفُلُ بَلْ هُوَ الْحَفِیظُ الْعَلِیمُ وَ قَدْ یَقُولُ الْعَرَبُ قَدْ نَسِیَنَا فُلَانٌ فَلَا یَذْکُرُنَا أَیْ إِنَّهُ لَا یَأْمُرُ لَهُمْ بِخَیْرٍ وَ لَا یَذْکُرُهُمْ بِهِ.

امام علی ( فرد زندیقی نزد مولی الموحّدین امیرالمؤمنین (آمده و گفت: «اگر این اختلاف در آیات قرآن شما نبود حتماً به دین شما می‌آمدم». حضرت فرمود: «آن آیه کدام است»؟ گفت: «این فرمایش خداوند: خدا را فراموش کردند، و خدا [نیز] آن‌ها را فراموش کرد. ( توبه/۶۷ ). امروز ما آن‌ها را فراموش می‌کنیم، همان‌گونه که لقای چنین روزی را فراموش کردند. ( اعراف/۵۱ ). و وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا...» امام علی (فرمود: امّا کلام خدای تبارک‌وتعالی که فرمود: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا؛ پروردگار ما تبارک و تعالی والامرتبه و بزرگ است و کسی نیست که فراموش کند و غفلت ورزد، بلکه او به یاد دارنده و داناست. عرب می گوید: فلان کس را فراموش کردیم و او از ما یاد نمی کند؛ یعنی او در حقّ آنان نیکی نکرد و با نیکی از ایشان یاد نکرد».

Imam Ali (peace be upon him): A certain heretic came to the Master of the Monotheists, Amir al-Mu'minin (peace be upon him), and said: "Were it not for this discrepancy in the verses of your Qur'an, I would certainly have entered your religion." He (peace be upon him) said: "Which verse is that?" He said: "This word of Allah: 'They forgot Allah, so He [too] forgot them' (Tawbah/67); and 'Today We forget them just as they forgot the meeting of this day of theirs' (A'raf/51); and وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [And your Lord is not forgetful]..." Imam Ali (peace be upon him) said: As for the word of Allah the Blessed and Exalted, وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا — our Lord, blessed and exalted, high and great, is not the one who forgets or is heedless; rather, He is the Preserver, the All-Knowing. The Arabs say: "So-and-so has forgotten us and does not mention us," meaning that he did no good to them and did not mention them with good.

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): એક ઝિંદીક (નાસ્તિક) મૌલા-એ મુવહ્હિદીન અમીરુલ મુઅમિનીન (અલયહિસ્સલામ)ની ખિદમતમાં આવ્યો અને કહ્યું: "જો તમારી કુરઆનની આયતોમાં આ ઇખ્તિલાફ ન હોત તો હું ખરેખર તમારા દીનમાં દાખલ થઈ જાત." આપે ફરમાવ્યું: "તે આયત કઈ છે?" તેણે કહ્યું: "અલ્લાહનું આ ફરમાન: 'તેઓએ અલ્લાહને ભૂલી ગયા, તો અલ્લાહે [પણ] તેઓને ભૂલી ગયા' (તૌબા/૬૭). 'આજે અમે તેઓને ભૂલી જઈએ છીએ, જેમ તેઓએ આ દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા' (અઅરાફ/૫૧). અને وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [અને તમારો પરવરદિગાર ભૂલી જનારો નથી]..." ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: અલ્લાહ તબારક વ તઆલાનું ફરમાન وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا — અમારો પરવરદિગાર તબારક વ તઆલા ઉચ્ચ મરતબાવાળો અને મહાન છે, અને એવો નથી કે ભૂલી જાય કે ગફલત કરે, બલ્કે તે યાદ રાખનારો અને જાણનારો છે. અરબ કહે છે: "અમે ફલાણાને ભૂલી ગયા અને તે અમને યાદ કરતો નથી," એટલે કે તેણે તેઓના હકમાં ભલાઈ ન કરી અને ભલાઈ સાથે તેઓને યાદ ન કર્યા.

#4 و پروردگارت هرگز فراموشکار نبوده [و نیست] And your Lord is never forgetful અને તમારા પરવરદિગાર ક્યારેય ભૂલનારા નથી [અને નથી રહ્યા]

عَنْ أَبِی‌مَعْمَرٍ السَّعْدَانِیِ أَنَّ رَجُلًا أَتَی أَمِیرالْمُؤْمِنِینَ‌عَلِیَّ‌بْنَ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) فَقَالَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) إِنِّی قَدْ شَکَکْتُ فِی کِتَابِ اللَّهِ الْمُنْزَلِ حیث أَجِدُ اللَّهَ یَقُولُ فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا وَ قَالَ أَیْضاً نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ وَ قَالَ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا فَمَرَّهًًْ یُخْبِرُ أَنَّهُ یَنْسَی وَ مَرَّهًًْ یُخْبِرُ أَنَّهُ لَا یَنْسَی.. فَقَالَ (علیه السلام) أَمَّا قَوْلُهُ نَسُوا اللهَ فَنَسِیَهُمْ إِنَّمَا یَعْنِی نَسُوا اللَّهَ فِی دَارِ الدُّنْیَا لَمْ یَعْمَلُوا بِطَاعَتِهِ فَنَسِیَهُمْ فِی الْآخِرَهًِْ أَیْ لَمْ یَجْعَلْ لَهُمْ فِی ثَوَابِهِ شَیْئاً فَصَارُوا مَنْسِیِّینَ مِنَ الْخَیْرِ وَ کَذَلِکَ تَفْسِیرُ قَوْلِهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا یَعْنِی بِالنِّسْیَانِ أَنَّهُ لَمْ یُثِبْهُمْ کَمَا یُثِیبُ أَوْلِیَاءَهُ الَّذِینَ کَانُوا فِی دَارِ الدُّنْیَا مُطِیعِینَ ذَاکِرِینَ حِینَ آمَنُوا بِهِ وَ بِرُسُلِهِ (صلی الله علیه و آله) وَ خَافُوهُ بِالْغَیْبِ وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا فَإِنَّ رَبَّنَا تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عُلُوّاً کَبِیراً لَیْسَ بِالَّذِی یَنْسَی وَ لَا یَغْفُلُ بَلْ هُوَ الْحَفِیظُ الْعَلِیمُ وَ قَدْ یَقُولُ الْعَرَبُ فِی بَابِ النِّسْیَانِ قَدْ نَسِیَنَا فُلَانٌ فَلَا یَذْکُرُنَا أَیْ إِنَّهُ لَا یَأْمُرُ لَهُمْ بِخَیْرٍ وَ لَا یَذْکُرُهُمْ بِهِ فَهَلْ فَهِمْتَ مَا ذَکَرَ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ قَالَ نَعَمْ.

امام علی ( ابومعمر سعدانی نقل می‌کند: مردی به خدمت امام علی (آمد و عرض کرد: «یا امیرالمؤمنین (من در کتاب منزل خدا شک کرده‌ام، که می‌گوید: امروز ما آن‌ها را فراموش می‌کنیم، همان‌گونه که لقای چنین روزی را فراموش کردند. ( اعراف/۵۱ ). و نیز گفته: خدا را فراموش کردند، و خدا [نیز] آن‌ها را فراموش کرد. ( توبه/۶۷ ). و گفته است: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا پس یک بار خبر می‌دهد که فراموش می‌کند و بار دیگر خبر می‌دهد که فراموش نمی‌کند» ... امام علی (فرمود: «... امّا کلام آن جناب: خدا را فراموش کردند، و خدا [نیز] آن‌ها را فراموش کرد. ( توبه/۶۷ ). جز این نیست که این را قصد دارد که خدا را در دار دنیا فراموش کردند و به طاعتش عمل نکردند پس خدا ایشان را در آخرت فراموش کرد یعنی برای ایشان در ثوابش چیزی را قرار نداد و فراموش شدند. و همچنین است تفسیر کلام خدای عزّوجلّ: امروز ما آن‌ها را فراموش می‌کنیم، همان‌گونه که لقای چنین روزی را فراموش کردند. ( اعراف/۵۱ ). و از نسیان و فراموشی این را قصد می‌کند که به آن‌ها، چنان‌که دوستان خود را که در دار دنیا مطیع و ذاکر بودند در هنگامی‌که به او و رسولانش ایمان آوردند و در پنهانی از او ترسیدند، ثواب نمی‌دهد. و امّا کلام آن جناب: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا به‌درستی که پروردگار ما تبارک‌وتعالی کسی نیست که فراموش کند و بی‌خبر نمی‌باشد بلکه اوست نگاهدار دانا و آگاه است که عرب در باب نسیان می‌گویند: فلان کس را فراموش کردیم و او از ما یاد نمی کند؛ یعنی او در حقّ آنان نیکی نکرد و با نیکی از ایشان یاد نکرد، پس آیا آنچه را که خدای عزّوجلّ ذکر کرده فهمیدی»؟ عرض کرد: «آری».

Imam Ali (peace be upon him): Abu Ma'mar al-Sa'dani narrates: A man came to the service of Imam Ali (peace be upon him) and said: "O Amir al-Mu'minin (peace be upon him), I have doubted the revealed Book of Allah, which says: 'Today We forget them just as they forgot the meeting of this day of theirs' (A'raf/51); and He has also said: 'They forgot Allah, so He [too] forgot them' (Tawbah/67); and He said: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [And your Lord is not forgetful]. So once He informs that He forgets, and another time He informs that He does not forget." ... Imam Ali (peace be upon him) said: "... As for His word: 'They forgot Allah, so He [too] forgot them' (Tawbah/67), it means nothing but that they forgot Allah in the abode of this world and did not act in obedience to Him, so Allah forgot them in the Hereafter — that is, He did not place anything for them in His reward, and they became forgotten. And likewise is the interpretation of the word of Allah the Mighty and Majestic: 'Today We forget them just as they forgot the meeting of this day of theirs' (A'raf/51). By forgetfulness He means that He will not reward them as He rewards His friends who were, in the abode of this world, obedient and remembering when they believed in Him and in His messengers and feared Him in secret. And as for His word: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا — indeed our Lord, blessed and exalted, is not the one who forgets, and is not unaware; rather He is the Preserver, the All-Knowing, the All-Aware. The Arabs, in the matter of forgetfulness, say: 'We have forgotten so-and-so, and he does not mention us,' meaning that he did no good to them and did not mention them with good. So have you understood what Allah the Mighty and Majestic has mentioned?" He said: "Yes."

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): અબૂ મઅમર સઅદાની નકલ કરે છે: એક માણસ ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ)ની ખિદમતમાં આવ્યો અને અરજ કરી: "યા અમીરુલ મુઅમિનીન (અલયહિસ્સલામ), મેં અલ્લાહની નાઝિલ થયેલી કિતાબમાં શક કર્યો છે, જે કહે છે: 'આજે અમે તેઓને ભૂલી જઈએ છીએ, જેમ તેઓએ આ દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા' (અઅરાફ/૫૧). અને એમ પણ કહ્યું: 'તેઓએ અલ્લાહને ભૂલી ગયા, તો અલ્લાહે [પણ] તેઓને ભૂલી ગયા' (તૌબા/૬૭). અને કહ્યું છે: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [અને તમારો પરવરદિગાર ભૂલી જનારો નથી]. તો એક વાર ખબર આપે છે કે ભૂલી જાય છે અને બીજી વાર ખબર આપે છે કે ભૂલી જતો નથી." ... ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "... આપનું ફરમાન: 'તેઓએ અલ્લાહને ભૂલી ગયા, તો અલ્લાહે [પણ] તેઓને ભૂલી ગયા' (તૌબા/૬૭) — આ સિવાય કંઈ નથી કે તેઓએ દુનિયામાં અલ્લાહને ભૂલી ગયા અને તેની આજ્ઞાપાલન પર અમલ ન કર્યો, તો અલ્લાહ તેઓને આખિરતમાં ભૂલી ગયો, એટલે કે તેઓ માટે પોતાના સવાબમાં કંઈ ન રાખ્યું અને તેઓ ભુલાઈ ગયા. અને એવો જ છે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લના કલામનો તફસીર: 'આજે અમે તેઓને ભૂલી જઈએ છીએ, જેમ તેઓએ આ દિવસની મુલાકાતને ભૂલી ગયા' (અઅરાફ/૫૧). અને નિસ્યાન અને ભૂલી જવાથી આ મુરાદ છે કે તેઓને, જેમ પોતાના દોસ્તોને જેઓ દુનિયામાં આજ્ઞાકારી અને ઝાકિર હતા જ્યારે તેઓ તેના પર અને તેના રસૂલો (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પર ઈમાન લાવ્યા અને છુપી રીતે તેનાથી ડર્યા, સવાબ આપે છે, તેમ સવાબ નથી આપતો. અને આપનું ફરમાન: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا — ખરેખર અમારો પરવરદિગાર તબારક વ તઆલા એવો નથી કે ભૂલી જાય અને બેખબર નથી બલ્કે તે નિગેહબાન, જાણનારો અને આગાહ છે, કે અરબો નિસ્યાનના બાબમાં કહે છે: 'અમે ફલાણાને ભૂલી ગયા અને તે અમને યાદ કરતો નથી,' એટલે કે તેણે તેઓના હકમાં ભલાઈ ન કરી અને ભલાઈ સાથે તેઓને યાદ ન કર્યા. તો શું જે અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લે ઝિક્ર કર્યું છે તે તમે સમજ્યા?" તેણે અરજ કરી: "જી હા."

#5 و پروردگارت هرگز فراموشکار نبوده [و نیست] And your Lord is never forgetful અને તમારા પરવરદિગાર ક્યારેય ભૂલનારા નથી [અને નથી રહ્યા]

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

عَنْ حَمَّادِ‌بْنِ‌عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِه عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ التَّیَمُّمِ فَتَلَا هَذِهِ الْآیَهًَْ وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَیْدِیَهُما وَ قَالَ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرافِقِ قَالَ فَامْسَحْ عَلَی کَفَّیْکَ مِنْ حَیْثُ مَوْضِعِ الْقَطْعِ وَ قَالَ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا.

امام صادق ( حمّادبن‌عیسی از یکی از یارانش نقل می‌کند: از امام باقر (پرسیده شد: «چگونه باید تیمّم کنم»؟ امام (دو کف دست را بر خاک کوبید و بعد هر دو کف را به هم سایید تا شن و خاشاک را از دست خود فرو ریخت، آنگاه با کف دست یک‌بار پیشانی و جبین خود را مسح کشید و یک‌بار پشت دست‌ها را. خداوند می‌فرماید: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا».

Imam Sadiq (peace be upon him): Hammad ibn Isa narrates from one of his companions: Imam Sadiq (peace be upon him) was asked about tayammum, so he recited this verse: وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَیْدِیَهُما [As for the thief, male and female, cut off their hands], and he said: فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرافِقِ [So wash your faces and your hands up to the elbows]. He said: So wipe over your palms from the place of the cutting, and he said: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [And your Lord is not forgetful].

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): હમ્માદ બિન ઈસા પોતાના એક સાથી પાસેથી નકલ કરે છે: ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)ને તયમ્મુમ વિશે પૂછવામાં આવ્યું, તો તેમણે આ આયત તિલાવત કરી: وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَیْدِیَهُما [ચોર પુરુષ અને ચોર સ્ત્રીના હાથ કાપી નાખો], અને તેમણે ફરમાવ્યું: فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرافِقِ [તમારા ચહેરાઓ અને હાથોને કોણી સુધી ધુઓ]. તેમણે ફરમાવ્યું: તો પોતાની હથેળીઓ પર કાપવાની જગ્યાએથી મસહ કરો, અને તેમણે ફરમાવ્યું: وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا [અને તમારો પરવરદિગાર ભૂલનાર નથી].

#6 و پروردگارت هرگز فراموشکار نبوده [و نیست] And your Lord is never forgetful અને તમારા પરવરદિગાર ક્યારેય ભૂલનારા નથી [અને નથી રહ્યા]

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

رِسَالَهًُْ الصَّادِقِ (علیه السلام) فِی الْغَنَائِمِ وَ وُجُوبِ الْخُمُسِ لِأَهْلِهِ ... اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ رَبِّی وَ رَبَّکَ مَا غَابَ عَنْ شَیْءٍ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا وَ مَا فَرَّطَ فِی الْکِتَابِ مِنْ شَیْءٍ وَ کُلَّ شَیْءٍ فَصَّلَهُ تَفْصِیلًا.

امام صادق ( نامه‌ی امام صادق (درباره‌ی غنیمت‌ها و حکم وجوب خمس: «بدان که پروردگار من و تو از هیچ‌چیزی نهان نیست، و پروردگار تو فراموشکار نمی‌باشد و هیچ‌چیز را در «کتاب» فروگذار نکرده و هرچیز را کامل تفصیل داده است».

Imam Sadiq (peace be upon him): The letter of Imam Sadiq (peace be upon him) concerning the spoils of war and the ruling on the obligation of khums: "Know that my Lord and your Lord — nothing is hidden from Him, and your Lord is not forgetful, and He has not neglected anything in the "Book", and He has explained everything in complete detail."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): ગનીમતો અને ખુમ્સના વુજૂબના હુકમ વિશે ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)નો પત્ર: "જાણી લે કે મારો અને તારો પરવરદિગાર કોઈ પણ વસ્તુથી છૂપો નથી, અને તારો પરવરદિગાર ભૂલનાર નથી અને તેણે "કિતાબ"માં કોઈ પણ વસ્તુને છોડી નથી અને દરેક વસ્તુને પૂરેપૂરી વિગતવાર બયાન કરી છે."