سورة النور

Verse 39 of 64

24:39

وَ الَّذينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً وَ وَجَدَ اللهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسابَهُ وَ اللهُ سَريعُ الْحِسابِ

كسانى كه كافر شدند، اعمالشان همچون سرابى است در يك كوير كه انسان تشنه [از دور] آن را آب مى‌پندارد؛ امّا هنگامى‌كه به‌سراغ آن مى‌آيد چيزى نمى‌يابد، و خدا را نزد آن مى‌يابد كه حساب او را به‌طور كامل مى‌دهد؛ و خداوند سريع‌الحساب است.

And (as for) those who disbelieve, their deeds are like the mirage in a desert, which the thirsty man deems to be water; until when he comes to it he finds it to be naught, and there he finds Allah, so He pays back to him his reckoning in full; and Allah is quick in reckoning;

અને જે લોકો ઇમાન નથી લાવ્યા તેમના આમાલ મૃગજળ (સપાટ મૈદાનમાં ચમકતી રેતી) સમાન છે, જેને તરસ્યો માણસ પાણી ધારી લે છે; અને જ્યારે તે તેની પાસે પહોંચે છે ત્યારે તે (ત્યાં) કોઇ વસ્તુ નથી પામતો, પરંતુ અલ્લાહને પામે છે, કે તે તેનો પૂરેપૂરો હિસાબ આપે; અને અલ્લાહ ખૂબ ઝડપી હિસાબ કરનારો છે.

علی‌بن‌إبراهیم ( ثُمَّ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِأَعْمَالِ مَنْ نَازَعَهُمْ یَعْنِی عَلِیّاً (وَ وُلْدَهُ الْأَئِمَّهًَْ (فَقَالَ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمالُهُمْ کَسَرابٍ بِقِیعَةٍ وَ السَّرَابُ هُوَ الَّذِی تَرَاهُ فِی الْمَفَازَهًِْ یَلْمَعُ مِنْ بَعِیدٍ، کَأَنَّهُ الْمَاءُ وَ لَیْسَ فِی الْحَقِیقَهًِْ بِشَیْءٍ فَإِذَا جَاءَ الْعَطْشَانُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً وَ الْبِقِیعَهًُْ الْمَفَازَهًُْ الْمُسْتَوِیَهًُْ.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( خداوند برای اعمال کسانی که با علی (و فرزندانش یعنی ائمّه اطهار (سر نزاع داشتند، مَثلی زد و فرمود: وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ کَسَرَابٍ بِقِیعَةٍ؛ سراب آن چیزی است که در بیابان از دور می‌درخشد و گویی آب است و در حقیقت چیزی نیست و هنگامی‌که تشنه به‌سراغ آن می‌آید، چیزی نمی‌یابد و البَقِیعَة به بیابان صاف و هموار گفته می‌شود».

Ali ibn Ibrahim: Allah struck a parable for the deeds of those who disputed with Ali (peace be upon him) and his sons — that is, the pure Imams (peace be upon them) — and said: وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ کَسَرَابٍ بِقِیعَةٍ [And those who disbelieve, their deeds are like a mirage in a desert]. The mirage is that which shines from afar in the desert as though it were water, but is in reality nothing; and when the thirsty man comes to it, he finds nothing. And al-Baqi'ah refers to a flat and level desert.

અલી બિન ઇબ્રાહીમ: અલ્લાહે એ લોકોના અમલો માટે એક દૃષ્ટાંત આપ્યું જેઓ અલી (અલયહિસ્સલામ) અને તેમના સંતાનો એટલે કે પવિત્ર ઇમામો (અલયહિમુસ્સલામ) સાથે વિવાદ કરતા હતા, અને ફરમાવ્યું: وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ کَسَرَابٍ بِقِیعَةٍ [અને જે લોકોએ કુફ્ર કર્યું, તેમના અમલો રણમાંના મૃગજળ જેવા છે]. મૃગજળ એ છે જે રણમાં દૂરથી ચમકે છે અને જાણે પાણી હોય, પરંતુ હકીકતમાં કંઈ નથી, અને જ્યારે તરસ્યો તેની પાસે આવે છે ત્યારે તેને કંઈ મળતું નથી. અને 'અલ-બકીઅહ' સપાટ અને સમતળ રણને કહેવાય છે.

الباقر ( قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذِکْرُهُ فِی أَعْدَائِنَا النَّاصِبَهًِْ وَ قَدِمْنا إِلی ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً وَ قَالَ جَلَّ جَلَالُهُ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلی شَیْءٍ أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْکاذِبُونَ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمالُهُمْ کَسَرابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّی إِذا جاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً کَذَلِکَ النَّاصِبُ یَحْسَبُ مَا قَدَّمَ مِنْ عَمَلِهِ نَافِعَهًًْ حَتَّی إِذَا جَاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً ثُمَّ ضَرَبَ مَثَلًا آخَرَ أَوْ کَظُلُماتٍ فِی بَحْرٍ لُجِّیٍّ یَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَکَدْ یَراها وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُور.

امام باقر ( خدای عزّوجلّ درباره‌ی دشمنان ناصبی ما فرموده است: و ما به‌سراغ اعمالی که انجام داده‌اند می‌رویم، و همه را همچون ذرّات غبار پراکنده در هوا قرار می‌دهیم!. ( فرقان/۲۳ ) و فرموده است: می‌پندارند کار نیک انجام می‌دهند. ( کهف/۱۰۴ ) و فرموده است: و گمان می‌کنند کاری می‌توانند انجام دهند بدانید آن‌ها دروغگویانند!. ( مجادله/۱۸ ) و فرموده است: وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمالُهُمْ کَسَرابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّی إِذا جاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً و به‌دنبالش نمونه‌ی دیگر آورده است: أَوْ کَظُلُماتٍ فِی بَحْرٍ لُجِیٍّ یَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَکَدْ یَراها وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُور.

Imam Baqir (peace be upon him): Allah the Mighty and Majestic has said concerning our Nasibi enemies: "And We shall turn to whatever deeds they did and make them as scattered dust!" (Furqan/23). And He said: "They think that they are doing good work." (Kahf/104). And He said: "And they think that they have something [to stand upon]. Know that indeed they are the liars!" (Mujadala/18). And He said: وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ کَسَرَابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّی إِذَا جَاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً [And those who disbelieve — their deeds are like a mirage in a desert, which the thirsty man deems to be water, until when he comes to it he finds it to be nothing]. Then He gave another example after it: أَوْ کَظُلُمَاتٍ فِی بَحْرٍ لُجِّیٍّ یَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَکَدْ یَرَاهَا وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللهُ لَهُ نُوراً فَمَا لَهُ مِنْ نُور [Or like darknesses in a vast deep sea, covered by waves upon waves, above them clouds — darknesses one above another; when he stretches out his hand he can hardly see it. And he to whom Allah does not give light has no light at all].

ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લે અમારા નાસબી દુશ્મનો વિશે ફરમાવ્યું છે: "અને અમે તેમના કરેલા અમલો તરફ ફરીશું અને તેમને હવામાં વિખરાયેલા ધૂળના કણો સમાન બનાવી દઈશું!" (ફુરકાન/૨૩). અને ફરમાવ્યું છે: "તેઓ સમજે છે કે તેઓ સારું કાર્ય કરી રહ્યા છે." (કહફ/૧૦૪). અને ફરમાવ્યું છે: "અને તેઓ સમજે છે કે તેઓ કંઈક કરી શકે છે. જાણી લો કે તેઓ જૂઠા છે!" (મુજાદલા/૧૮). અને ફરમાવ્યું છે: وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ کَسَرَابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّی إِذَا جَاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً [અને જેઓએ કુફ્ર કર્યું, તેમના અમલો રણમાંના મૃગજળ જેવા છે, જેને તરસ્યો પાણી સમજે છે, જ્યાં સુધી જ્યારે તે તેની પાસે આવે છે ત્યારે તેને કંઈ મળતું નથી]. અને તેની પાછળ બીજું ઉદાહરણ આપ્યું છે: أَوْ کَظُلُمَاتٍ فِی بَحْرٍ لُجِّیٍّ یَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَکَدْ یَرَاهَا وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللهُ لَهُ نُوراً فَمَا لَهُ مِنْ نُور [અથવા ઊંડા સમુદ્રમાંના અંધકારો જેવા, જેને મોજું ઢાંકી લે છે, તેની ઉપર બીજું મોજું, તેની ઉપર વાદળ — અંધકારો એકબીજા ઉપર; જ્યારે તે પોતાનો હાથ કાઢે છે તો ભાગ્યે જ તેને જોઈ શકે છે. અને જેને અલ્લાહ નૂર ન આપે તેને કોઈ નૂર નથી].

أمیرالمؤمنین ( قَالَ الصَّادِقُ (: کَتَبَ مَلِکُ الرُّومِ إِلَی مُعَاوِیَهًَْ یَسْأَلُهُ عَنْ خِصَالٍ فَکَانَ فِیمَا سَأَلَهُ أَخْبِرْنِی عَنْ لَا شَیْءٍ فَتَحَیَّرَ فَقَالَ عَمْرُوبْنُ‌الْعَاصِ وَجِّهْ فَرَساً فَارِهاً إِلَی مُعَسْکَرِ عَلِیٍّ (لِیُبَاعَ فَإِذَا قِیلَ لِلَّذِی هُوَ مَعَهُ بِکَمْ یَقُولُ بِلَا شَیْءٍ فَعَسَی أَنْ تَخْرُجَ الْمَسْأَلَهًُْ فَجَاءَ الرَّجُلُ إِلَی عَسْکَرِ عَلِیٍّ (إِذْ مَرَّ بِهِ عَلِیٌّ (وَ مَعَهُ قَنْبَرٌ فَقَالَ یَا قَنْبَرُ سَاوِمْهُ فَقَالَ بِکَمِ الْفَرَسُ قَالَ بِلَا شَیْءٍ قَالَ یَا قَنْبَرُ خُذْ مِنْهُ قَالَ أَعْطِنِی لَا شَیْءَ فَأَخْرَجَهُ إِلَی الصَّحْرَاءِ وَ أَرَاهُ السَّرَابَ فَقَالَ ذَلِکَ لَا شَیْءَ قَالَ اذْهَبْ فَخَبِّرْهُ قَالَ وَ کَیْفَ قُلْتَ قَالَ أَ مَا سَمِعْتَ یَقُولُ اللَّهُ تَعَالَی یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّی إِذا جاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئا.

امام علی ( امام صادق (فرمود: پادشاه روم به معاویه نامه نوشت و از او در باب چند خصلت سؤال کرد. از آن جمله از او خواست تا درباره‌ی «هیچ‌چیز» او را آگاه کند. معاویه در جواب دادن به او متحیّر ماند، پس عمروبن‌عاص گفت: «اسبی تندرو و چابک را برای فروش به اردوگاه علی (بفرست، و هنگامی‌که از سوار کار پرسیدند قیمت اسب چقدر است»؟ او بگوید: «هیچ‌چیز و شاید از این راه بتوان جواب سؤال را پیدا کرد». آن مأمور به اردوگاه امام علی (آمد. هنگامی علی (بر او گذشت که قنبر نیز همراه او بود. به قنبر فرمود: «ای قنبر! با او معامله کن». پس قنبر گفت: «اسبت را به چند می‌فروشی»؟ گفت: «هیچ‌چیز». آن حضرت (فرمود: «ای قنبر، اسب را از او بخر». مرد فروشنده گفت: «بهای اسب را که هیچ‌چیز است بر من عطا کن». پس علی (دست او را گرفت و به صحرا برد و سراب را به او نشان داد و فرمود: «این سراب است که هیچ‌چیز است». و فرمود: «برو و او را خبر ده». آن مرد خطاب به علی (گفت: «بر چه اساس این نظر را دادی»؟ آن حضرت فرمود: «آیا نشنیده‌ای که خداوند متعال در قرآن می‌فرماید: یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاء حَتَّی إِذَا جَاءهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئًا».

Imam Ali (peace be upon him): Imam Sadiq (peace be upon him) said: The king of Rome wrote a letter to Mu'awiyah and asked him about several matters. Among them, he asked him to inform him about "nothing." Mu'awiyah was perplexed as to how to answer him. So Amr ibn al-As said: "Send a swift and agile horse for sale to the camp of Ali (peace be upon him), and when they ask the rider, 'For how much is the horse?' let him say, 'For nothing' — perhaps through this the answer to the question can be found." That agent came to the camp of Imam Ali (peace be upon him). At the time Ali (peace be upon him) passed by him, Qanbar was also with him. He said to Qanbar: "O Qanbar! Do a deal with him." So Qanbar said: "For how much will you sell your horse?" He said: "For nothing." His Eminence (peace be upon him) said: "O Qanbar, buy the horse from him." The seller said: "Give me the price of the horse, which is nothing." So Ali (peace be upon him) took him by the hand and led him to the desert and showed him the mirage and said: "This mirage is nothing." And he said: "Go and inform him." That man, addressing Ali (peace be upon him), said: "On what basis have you given this ruling?" His Eminence said: "Have you not heard that Allah the Exalted says in the Qur'an: یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّی إِذَا جَاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً [The thirsty man deems it to be water, until when he comes to it he finds it to be nothing]."

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: રોમના બાદશાહે મુઆવિયાને પત્ર લખ્યો અને તેને કેટલીક બાબતો વિશે પૂછ્યું. તેમાં તેણે તેને "કંઈ નહીં" વિશે માહિતી આપવા કહ્યું. મુઆવિયા તેનો જવાબ આપવામાં મૂંઝાઈ ગયો, તેથી અમ્ર બિન આસે કહ્યું: "એક તેજ અને ચપળ ઘોડો વેચવા માટે અલી (અલયહિસ્સલામ)ના છાવણીમાં મોકલો, અને જ્યારે સવારને પૂછવામાં આવે કે 'ઘોડાની કિંમત કેટલી છે?' ત્યારે તે કહે: 'કંઈ નહીં' — કદાચ આ રીતે પ્રશ્નનો જવાબ મળી શકે." તે માણસ ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ)ના છાવણીમાં આવ્યો. જ્યારે અલી (અલયહિસ્સલામ) તેની પાસેથી પસાર થયા ત્યારે કન્બર પણ તેમની સાથે હતા. તેમણે કન્બરને ફરમાવ્યું: "ઓ કન્બર! તેની સાથે વ્યવહાર કર." તો કન્બરે કહ્યું: "તારો ઘોડો કેટલામાં વેચીશ?" તેણે કહ્યું: "કંઈ નહીં." તે હઝરત (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "ઓ કન્બર, તેની પાસેથી ઘોડો ખરીદી લે." વેચનાર માણસે કહ્યું: "ઘોડાની કિંમત જે 'કંઈ નહીં' છે તે મને આપો." તો અલી (અલયહિસ્સલામ)એ તેનો હાથ પકડ્યો અને તેને રણમાં લઈ ગયા અને તેને મૃગજળ બતાવ્યું અને ફરમાવ્યું: "આ મૃગજળ છે, જે કંઈ નથી." અને ફરમાવ્યું: "જા અને તેને ખબર આપ." તે માણસે અલી (અલયહિસ્સલામ)ને સંબોધીને કહ્યું: "તમે કયા આધારે આ મત આપ્યો?" તે હઝરતે ફરમાવ્યું: "શું તેં નથી સાંભળ્યું કે અલ્લાહ તઆલા કુરઆનમાં ફરમાવે છે: یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّی إِذَا جَاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً [તરસ્યો તેને પાણી સમજે છે, જ્યાં સુધી જ્યારે તે તેની પાસે આવે છે ત્યારે તેને કંઈ મળતું નથી]."

الصّادق ( عَنْ سَمَاعَهًَْ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَاحَنِیفَهًَْ عَنِ الشَّیْءِ وَ عَنْ لَا شَیْءٍ وَ عَنِ الَّذِی لَا یَقْبَلُ اللَّهُ غَیْرَهُ فَأَخْبَرَ عَنِ الشَّیْءِ وَ عَجَزَ عَنْ لَا شَیْءٍ فَقَالَ اذْهَبْ بِهَذِهِ الْبَغْلَهًِْ إِلَی إِمَامِ الرَّافِضَهًِْ فَبِعْهَا مِنْهُ بِلَا شَیْءٍ وَ اقْبِضِ الثَّمَنَ فَأَخَذَ بِعِذَارِهَا وَ أَتَی بِهَا أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (فَقَالَ لَهُ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ ( اسْتَأْمِرْ أَبَاحَنِیفَهًَْ فِی بَیْعِ هَذِهِ الْبَغْلَهًِْ قَالَ قَدْ أَمَرَنِی بِبَیْعِهَا قَالَ بِکَمْ قَالَ بِلَا شَیْءٍ قَالَ لَهُ مَا تَقُولُ قَالَ الْحَقَّ أَقُولُ فَقَالَ قَدِ اشْتَرَیْتُهَا مِنْکَ بِلَا شَیْءٍ قَالَ وَ أَمَرَ غُلَامَهُ أَنْ یُدْخِلَهُ الْمَرْبِطَ قَالَ فَبَقِیَ مُحَمَّدُ‌بْنُ‌الْحَسَنِ سَاعَهًًْ یَنْتَظِرُ الثَّمَنَ فَلَمَّا أَبْطَأَهُ الثَّمَنُ قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ الثَّمَنَ قَالَ الْمِیعَادُ إِذَا کَانَ الْغَدَاهًُْ فَرَجَعَ إِلَی أَبِی‌حَنِیفَهًَْ فَأَخْبَرَهُ فَسُرَّ بِذَلِکَ فَرَضِیَهُ مِنْهُ فَلَمَّا کَانَ مِنَ الْغَدِ وَافَی أَبُوحَنِیفَهًَْ فَقَالَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (جِئْتَ لِتَقْبِضَ ثَمَنَ الْبَغْلَهًِْ لَا شَیْءَ قَالَ نَعَمْ وَ لَا شَیْءَ ثَمَنُهَا قَالَ نَعَمْ فَرَکِبَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (الْبَغْلَهًَْ وَ رَکِبَ أَبُوحَنِیفَهًَْ بَعْضَ الدَّوَابِّ فَتَصَحَّرَا جَمِیعاً فَلَمَّا ارْتَفَعَ النَّهَارُ نَظَرَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (إِلَی السَّرَابِ یَجْرِی قَدِ ارْتَفَعَ کَأَنَّهُ الْمَاءُ الْجَارِی فَقَالَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (یَا أَبَاحَنِیفَهًَْ مَا ذَا عِنْدَ الْمِیلِ کَأَنَّهُ یَجْرِی قَالَ ذَاکَ الْمَاءُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَلَمَّا وَافَیَا الْمِیلَ وَجَدَاهُ أَمَامَهُمَا فَتَبَاعَدَ فَقَالَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (اقْبِضْ ثَمَنَ الْبَغْلَهًِْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی کَسَرابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّی إِذا جاءَهُ لَمْ یَجِدْه شَیْئاً وَ وَجَدَ اللهَ عِنْدَه.

امام صادق ( سماعه گوید: مردی از ابوحنیفه در خصوص «چیز» و «هیچ‌چیز» سؤال کرد و همچنین از کارهایی که خداوند، چیزی جز آن‌ها را نمی پذیرد. ابوحنیفه او را از معنای چیز خبر داد، امّا از جواب‌دادن به اینکه هیچ‌چیز چیست، ناتوان ماند، پس به سؤال‌کننده گفت: «این قاطر را نزد امام رافضی‌ها (امام صادق () ببر و به بهای «هیچ‌چیز» به او بفروش». پس آن مرد لگام قاطر را گرفت و آن را نزد امام صادق (برد. امام صادق (به او فرمود: «در فروش این قاطر نظر ابوحنیفه را جویا شو». آن مرد گفت: «ابوحنیفه مرا به فروش آن امر کرده است». امام (فرمود: «چند می‌فروشی»؟ آن مرد گفت: «هیچ‌چیز». امام (فرمود: «چه می‌گویی»؟ گفت: «حق را می‌گویم». امام (فرمود: «آن را به بهای هیچ‌چیز خریدم». پس به غلامش دستور داد که قاطر را به آغل ببرد. محمّدبن‌حسن ساعتی برای گرفتن بهای قاطر منتظر ماند. هنگامی‌که دید امام (در پرداختن قیمت قاطر تعلّل می‌ورزد، گفت: «جانم به فدایت، آیا بهای قاطر را نمی‌پردازی»؟ امام صادق (فرمود: «وعده‌ی ما فردا صبح». پس آن مرد به‌سوی ابوحنیفه بازگشت و او را خبردار کرد و او از این خبر شاد شده و از آن راضی گشت. صبح که شد، ابوحنیفه نزد امام صادق (آمد. آن حضرت (فرمود: «آمده‌ای که هیچ‌چیز را که بهای قاطر است بگیری»؟ گفت: «آری»، آن حضرت فرمود: «آیا بهای آن هیچ‌چیز است»؟ ابوحنیفه گفت: «بله»، پس امام صادق (بر قاطر سوار شد و ابوحنیفه هم بر مرکبی سوار شد و با هم به صحرا رفتند. هنگامی‌که خورشید بالا آمد، امام صادق (به سراب که همچون آب، روان بود نگاه کرد و فرمود: «ای ابوحنیفه! آنچه که بر شن ها جاری است چیست»؟ ابوحنیفه گفت: «ای فرزند رسول خدا (! آنچه می‌گویی آب است، هنگامی‌که به شن‌زار رسیدند، دیدند آنچه که به مانند آب می‌نمود، به تدریج دور شد». پس امام صادق (فرمود: «بهای قاطر را بگیر، خداوند متعال فرموده است: کَسَرَابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاء حَتَّی إِذَا جَاءهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئًا وَ وَجَدَ اللهَ عِندَهُ».

Imam Sadiq (peace be upon him): Sama'ah said: A man asked Abu Hanifa about "something" and "nothing," and also about the deeds which Allah accepts nothing besides them. Abu Hanifa informed him of the meaning of "something," but was unable to answer what "nothing" is. So he said to the questioner: "Take this mule to the Imam of the Rafidis (Imam Sadiq (peace be upon him)) and sell it to him for "nothing."" So the man took the mule by its reins and brought it to Imam Sadiq (peace be upon him). Imam Sadiq (peace be upon him) said to him: "Consult Abu Hanifa about selling this mule." The man said: "Abu Hanifa has ordered me to sell it." The Imam (peace be upon him) said: "For how much are you selling it?" The man said: "For nothing." The Imam (peace be upon him) said: "What are you saying?" He said: "I am telling the truth." The Imam (peace be upon him) said: "I have bought it from you for nothing." Then he ordered his servant to take the mule to the stable. Muhammad ibn al-Hasan waited for an hour to receive the price of the mule. When he saw that the Imam (peace be upon him) was delaying paying the price of the mule, he said: "May I be your ransom, are you not going to pay the price of the mule?" Imam Sadiq (peace be upon him) said: "Our appointment is tomorrow morning." So the man returned to Abu Hanifa and informed him, and he was delighted by this news and pleased with it. When morning came, Abu Hanifa came to Imam Sadiq (peace be upon him). The Imam (peace be upon him) said: "Have you come to receive the "nothing" that is the price of the mule?" He said: "Yes." The Imam said: "Is its price nothing?" Abu Hanifa said: "Yes." So Imam Sadiq (peace be upon him) mounted the mule and Abu Hanifa mounted another animal and they went out together into the desert. When the sun rose high, Imam Sadiq (peace be upon him) looked at the mirage which was flowing like water and said: "O Abu Hanifa! What is that which is flowing over the sands?" Abu Hanifa said: "O son of the Messenger of Allah (peace be upon him and his family)! What you see is water." When they reached the sandy area, they saw that what appeared to be water gradually receded. So Imam Sadiq (peace be upon him) said: "Take the price of the mule. Allah the Exalted has said: كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَ وَجَدَ اللهَ عِنْدَهُ [Like a mirage in a desert, which the thirsty man deems to be water; until when he comes to it he finds it to be naught, and there he finds Allah]."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): સમાઅહ કહે છે: એક માણસે અબૂ હનીફાને "વસ્તુ" અને "કંઈ નહીં" વિષે પૂછ્યું, અને એ કાર્યો વિષે પણ પૂછ્યું જેના સિવાય અલ્લાહ કંઈ કબૂલ કરતો નથી. અબૂ હનીફાએ "વસ્તુ"નો અર્થ તેને જણાવ્યો, પરંતુ "કંઈ નહીં" શું છે તેનો જવાબ આપવામાં અસમર્થ રહ્યો, તેથી તેણે પૂછનારને કહ્યું: "આ ખચ્ચરને રાફિઝીઓના ઇમામ (ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)) પાસે લઈ જા અને 'કંઈ નહીં'ની કિંમતે તેમને વેચી દે." તેથી તે માણસે ખચ્ચરની લગામ પકડી અને ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) પાસે લાવ્યો. ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ તેને કહ્યું: "આ ખચ્ચરના વેચાણ વિષે અબૂ હનીફાનો અભિપ્રાય પૂછ." તે માણસે કહ્યું: "અબૂ હનીફાએ મને તેને વેચવાનો હુકમ કર્યો છે." ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "કેટલામાં વેચે છે?" તે માણસે કહ્યું: "કંઈ નહીંમાં." ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "શું કહે છે?" તેણે કહ્યું: "હું સાચું કહું છું." ઇમામ (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "મેં તેને કંઈ નહીંની કિંમતે ખરીદ્યું." પછી પોતાના ગુલામને હુકમ કર્યો કે ખચ્ચરને તબેલામાં લઈ જાય. મુહમ્મદ બિન હસન એક ઘડી સુધી ખચ્ચરની કિંમત લેવા માટે રાહ જોતો રહ્યો. જ્યારે તેણે જોયું કે ઇમામ (અલયહિસ્સલામ) ખચ્ચરની કિંમત ચૂકવવામાં વિલંબ કરે છે, તેણે કહ્યું: "મારો જીવ તમારા પર કુરબાન, શું તમે ખચ્ચરની કિંમત નથી ચૂકવતા?" ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "આપણો વાયદો કાલે સવારે." તેથી તે માણસ અબૂ હનીફા પાસે પાછો ફર્યો અને તેને જણાવ્યું અને તે આ સમાચારથી ખુશ થયો અને તેનાથી રાજી થયો. સવાર થઈ ત્યારે અબૂ હનીફા ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) પાસે આવ્યો. તે હઝરત (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "તું આવ્યો છે કે 'કંઈ નહીં' જે ખચ્ચરની કિંમત છે તે લે?" તેણે કહ્યું: "હા." તે હઝરતે ફરમાવ્યું: "શું તેની કિંમત કંઈ નહીં છે?" અબૂ હનીફાએ કહ્યું: "હા." પછી ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ) ખચ્ચર પર સવાર થયા અને અબૂ હનીફા પણ એક સવારી પર સવાર થયો અને સાથે રણ તરફ ગયા. જ્યારે સૂરજ ઊંચે આવ્યો, ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ પાણીની જેમ વહેતા ઝાંઝવા તરફ જોયું અને ફરમાવ્યું: "અય અબૂ હનીફા! રેતી પર જે વહી રહ્યું છે તે શું છે?" અબૂ હનીફાએ કહ્યું: "અય રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ના ફરઝંદ! જે તમે જુઓ છો તે પાણી છે." જ્યારે તેઓ રેતાળ જગ્યાએ પહોંચ્યા, જોયું કે જે પાણી જેવું દેખાતું હતું તે ક્રમશઃ દૂર થઈ ગયું. તેથી ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "ખચ્ચરની કિંમત લે, અલ્લાહ તઆલાએ ફરમાવ્યું છે: كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَ وَجَدَ اللهَ عِنْدَهُ [રણમાં ઝાંઝવા જેવું, જેને તરસ્યો પાણી સમજે છે; જ્યાં સુધી તે તેની પાસે આવે ત્યારે તેને કંઈ પામતો નથી, અને ત્યાં તે અલ્લાહને પામે છે]."

الصّادق ( إِیَّاکَ وَ صُحْبَهًَْ الْأَحْمَقِ الْکَذَّابِ فَإِنَّهُ یُرِیدُ نَفْعَکَ فَیَضُرُّکَ وَ یُقَرِّبُ مِنْکَ الْبَعِیدَ وَ یُبَعِّدُ مِنْکَ الْقَرِیبَ إِنِ ائْتَمَنْتَهُ خَانَکَ وَ إِنِ ائْتَمَنَکَ أَهَانَکَ وَ إِنْ حَدَّثَکَ کَذَبَکَ وَ إِنْ حَدَّثْتَهُ کَذَّبَکَ وَ أَنْتَ مِنْهُ بِمَنْزِلَهًِْ السَّرَابِ الَّذِی یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّی إِذا جاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً.

امام صادق ( از همنشینی با احمقی دروغگو بپرهیز زیرا او تصمیم می‌گیرد به تو سودی برساند ولی زیان می‌رساند، و دور را برایت نزدیک و نزدیک را دور جلوه می‌دهد؛ اگر به او اعتماد کنی خیانت می‌کند، اگر او به تو امانت سپارد توهین می‌کند، و اگر جریانی را برایت بگوید دروغ‌پردازی می‌کند. و اگر برایش چیزی را نقل کنی تکذیبت می‌کند. تو نسبت به او همچون سرابی خواهی بود که تشنه خیال می‌کند آب است ولی وقتی جلو می‌آید چیزی را نمی‌بیند.

Imam Sadiq (peace be upon him): Beware of the companionship of a lying fool, for he decides to bring you benefit but harms you, and he makes the far appear near to you and the near far; if you trust him he betrays you, if he entrusts something to you he insults you, and if he tells you something he lies to you, and if you tell him something he calls you a liar. You will be to him like a mirage which the thirsty man deems to be water, but when he approaches it he sees nothing.

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): જૂઠા મૂર્ખની સોબતથી બચો કારણ કે તે તમને ફાયદો પહોંચાડવાનો ઈરાદો કરે છે પરંતુ નુકસાન પહોંચાડે છે, અને દૂરને તમારા માટે નજીક અને નજીકને દૂર બતાવે છે; જો તમે તેના પર ભરોસો કરો તો ખયાનત કરે છે, જો તે તમને અમાનત સોંપે તો અપમાન કરે છે, અને જો કોઈ વાત તમને કહે તો જૂઠ ઘડે છે. અને જો તમે તેને કંઈ કહો તો તમને જૂઠા ઠરાવે છે. તમે તેની સરખામણીમાં એવા ઝાંઝવા જેવા હશો કે જેને તરસ્યો પાણી સમજે છે પરંતુ જ્યારે આગળ આવે ત્યારે કંઈ જોતો નથી.