فَلَمَّا قَضی مُوسَی الْأَجَلَ قَالَ لِشُعَیْبٍ (علیه السلام) لَا بُدَّ لِی أَنْ أَرْجِعَ إِلَی وَطَنِی وَ أُمِّی وَ أَهْلِ بَیْتِی فَمَا لِی عِنْدَکَ فَقَالَ شُعَیْبٌ (علیه السلام) مَا وَضَعَتْ أَغْنَامِی فِی هَذِهِ السَّنَهًِْ مِنْ غَنَمٍ بُلْقٍ فَهُوَ لَکَ فَعَمَدَ مُوسَی (علیه السلام) عِنْدَ مَا أَرَادَ أَنْ یُرْسِلَ الْفَحْلَ عَلَی الْغَنَمِ إِلَی عَصَاهُ فَقَشَرَ مِنْهُ بَعْضَهُ وَ تَرَکَ بَعْضَهُ وَ عَزَّرَهُ فِی وَسَطِ مَرْبِضِ الْغَنَمِ وَ أَلْقَی عَلَیْهِ کِسَاءً أَبْلَقَ ثُمَّ أَرْسَلَ الْفَحْلَ عَلَی الْغَنَمِ فَلَمْ تَضَعِ الْغَنَمُ فِی تِلْکَ السَّنَهًِْ إِلَّا بُلْقاً فَلَمَّا حَالَ عَلَیْهِ الْحَوْلُ حَمَلَ مُوسَی (علیه السلام) امْرَأَتَهُ وَ زَوَّدَهُ شُعَیْبٌ (علیه السلام) مِنْ عِنْدِهِ وَ سَاقَ غَنَمَهُ فَلَمَّا أَرَادَ الْخُرُوجَ قَالَ لِشُعَیْبٍ (علیه السلام) أَبْغِی عَصًا تَکُونُ مَعِی وَ کَانَتْ عَصَی الْأَنْبِیَاءِ عِنْدَهُ قَدْ وَرِثَهَا مَجْمُوعَهًًْ فِی بَیْتٍ فَقَالَ لَهُ شُعَیْبٌ (علیه السلام) ادْخُلْ هَذَا الْبَیْتَ وَ خُذْ عَصًا مِنْ بَیْنَ تِلْکَ الْعِصِیِّ فَدَخَلَ فَوَثَبَتْ عَلَیْهِ عَصَا نُوحٍ (علیه السلام) وَ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) وَ صَارَتْ فِی کَفِّهِ فَأَخْرَجَهَا وَ نَظَرَ إِلَیْهَا شُعَیْبٌ (علیه السلام) فَقَالَ رُدَّهَا وَ خُذْ غَیْرَهَا فَرَدَّهَا لِیَأْخُذَ غَیْرَهَا فَوَثَبَتْ إِلَیْهِ تِلْکَ بِعَیْنِهَا فَرَدَّهَا حَتَّی فَعَلَ ذَلِکَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمَّا رَأَی شُعَیْبٌ (علیه السلام) ذَلِکَ قَالَ لَهُ اذْهَبْ فَقَدْ خَصَّکَ اللَّهُ بِهَا فَسَاقَ غَنَمَهُ فَخَرَجَ یُرِیدُ مِصْرَ فَلَمَّا صَارَ فِی مَفَازَهًٍْ وَ مَعَهُ أَهْلُهُ أَصَابَهُمْ بَرْدٌ شَدِیدٌ وَ رِیحٌ وَ ظُلْمَهًٌْ وَ قَدْ جَنَّهُمُ اللَّیْلُ وَ نَظَرَ مُوسَی (علیه السلام) إِلَی نَارٍ قَدْ ظَهَرَتْ کَمَا قَالَ اللَّهُ فَلَمَّا قَضی مُوسَی الْأَجَلَ وَ سارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جانِبِ الطُّورِ ناراً قالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ ناراً لَعَلِّی آتِیکُمْ مِنْها بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ فَأَقْبَلَ نَحْوَ النَّارِ یَقْتَبِسُ فَإِذَا شَجَرَهًٌْ وَ نَارٌ تَلْتَهِبُ عَلَیْهَا فَلَمَّا ذَهَبَ نَحْوَ النَّارِ یَقْتَبِسُ مِنْهَا أَهْوَتْ إِلَیْهِ فَفَزِعَ مِنْهَا وَ عَدَا وَ رَجَعَتِ النَّارُ إِلَی الشَّجَرَهًِْ فَالْتَفَتَ إِلَیْهَا وَ قَدْ رَجَعَتْ إِلَی الشَّجَرَهًِْ فَرَجَعَ الثَّانِیَهًَْ لِیَقْتَبِسَ فَأَهْوَتْ نَحْوَهُ فَعَدَا وَ تَرَکَهَا ثُمَّ الْتَفَتَ وَ قَدْ رَجَعَتْ إِلَی الشَّجَرَهًِْ فَرَجَعَ إِلَیْهَا الثَّالِثَهًَْ فَأَهْوَتْ إِلَیْهِ فَعَدَا وَ لَمْ یُعَقِّبْ أَیْ لَمْ یَرْجِع.
امام باقر (علیه السلام)- هنگامی که موسی مدّت [قرار داد] را به پایان رسانید به شعیب گفت: «من باید به وطنم و به نزد مادرم و خانواده‌ام برگردم. چه چیزی به من می‌دهی»؟ شعیب گفت: «آنچه که گوسفندانم امسال از گوسفندان سفید و سیاه زاییدند برای تو هستند». و موسی (علیه السلام) هنگامی که می‌خواست حیوان نر را به بین حیوانات بفرستد با عصایش بعضی از پوستش را کند و بعضی دیگر از آن را رها کرد و آن را وارد آغل گوسفندان کرد و یک پارچه سیاه و سفیدی بر روی آن قرار داد. سپس آن را در بین گوسفندان فرستاد و آن سال همه گوسفندان بره سیاه و سفید زاییدند. هنگامی که آن سال گذشت، موسی همسرش را همراه آن چیزهایی که شعیب به آن‌ها داده بود سوار بر حیوانات کرد و خودش هم گلّه گوسفندانش را می‌آورد. هنگامی که خواست از میان آن‌ها خارج شود به شعیب گفت: «عصایی می خواهم تا همراه من باشد؛ و عصای پیامبران نزد او بود که همه‌ی آن‌ها را در اتاقی گذاشته بود. شعیب به او گفت: «وارد آن اتاق شو و عصایی را از بین عصاهای دیگر بردار». سپس داخل رفت و عصای نوح (علیه السلام) و ابراهیم (علیه السلام) به سمت او پرید و در دستش قرار گرفت ولی او رهایش کرد و شعیب (علیه السلام) به او نگاه کرد و گفت: «آن را بگذار و یکی دیگر بردار». و او آن‌ها را رها می‌کرد تا یکی دیگر بردارد ولی همان عصا به سوی او می‌پرید و سه بار این کار را تکرار کرد تا اینکه شعیب این منظره را دید و گفت: «آن را بردار همانا خداوند تو را برای آن انتخاب کرده است». و سپس گوسفندانش را برد و از شهر مدین به سوی مصر خارج شد. هنگامی که همراه خانواده‌اش از بیابان می گذشت گرفتار سرمای شدید و باد و تاریکی شدند و شب بر آن‌ها رسید و موسی به آتشی که از دور نمایان بود نگاه کرد. آن‌طور که خداوند می فرماید: فَلَمَّا قَضَی مُوسَی الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِن جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ نَارًا لَّعَلِّی آتِیکُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ؛ سپس به‌سوی آن آتش که شعله ور بود، آمد، که یک درخت بود و از آن آتش شعله‌ور شده بود. هنگامی که نزد آتش رفت تا پاره‌ای از آن بردارد بر روی او افتاد و او ترسید و دوید و آن آتش به طرف درخت برگشت. و او متوجّه آن شده بود که به طرف درخت برگشته است. بار دیگر به سمت آن رفت تا پاره‌ای از آن بردارد و دوباره به سمت او پرید او هم دوباره فرار کرد و آن را رها کرد و سپس دید که آن پاره به سمت درخت برگشت. سپس برای بار سوّم نزدیک درخت رفت و آتش بر روی او افتاد، پس دوید ولی دیگر بار برنگشت.
Imam Baqir (peace be upon him): When Musa completed the term [of the agreement], he said to Shu'ayb: "I must return to my homeland, to my mother and my family. What will you give me?" Shu'ayb said: "Whatever my sheep bear this year of black-and-white lambs shall be yours." So when Musa (peace be upon him) wanted to send the male among the animals, he took his staff and peeled off some of its bark and left some of it, and brought it into the sheepfold and placed a black-and-white cloth over it. Then he sent the male among the sheep, and that year all the sheep bore black-and-white lambs. When that year had passed, Musa mounted his wife along with the things Shu'ayb had given them upon the animals, and he himself drove his flock of sheep. When he was about to leave from among them, he said to Shu'ayb: "I want a staff to be with me"; and the staffs of the prophets were with him, all of them gathered in a room. Shu'ayb said to him: "Enter that room and take a staff from among those staffs." So he entered, and the staff of Nuh (peace be upon him) and Ibrahim (peace be upon him) leapt toward him and settled in his hand, but he let it go, and Shu'ayb (peace be upon him) looked at him and said: "Put it back and take another." And he would let them go in order to take another, but that same staff would leap toward him, and he repeated this three times, until Shu'ayb saw this scene and said: "Take it, indeed Allah has chosen you for it." Then he took his sheep and set out from the city of Madyan toward Egypt. When he was passing through the desert with his family, they were overtaken by severe cold and wind and darkness, and night fell upon them, and Musa looked at a fire that appeared from afar, as Allah says: فَلَمَّا قَضَی مُوسَی الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِن جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ نَارًا لَّعَلِّی آتِیکُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ [So when Musa had fulfilled the term, and he journeyed with his family, he perceived on this side of the mountain a fire. He said to his family: Wait, I have seen a fire, maybe I will bring to you from it some news or a brand of fire, so that you may warm yourselves]; then he came toward that fire which was blazing, and it was a tree from which the fire was blazing. When he went to the fire to take a piece of it, it fell upon him and he was frightened and ran, and the fire returned toward the tree. And he noticed that it had returned to the tree. He went toward it a second time to take a piece of it, and again it leapt toward him, and he fled again and left it, and then he saw that that piece had returned to the tree. Then a third time he approached the tree, and the fire fell upon him, so he ran, but this time he did not return.
ઇમામ બાકિર (અલયહિસ્સલામ): જ્યારે મૂસાએ [કરારની] મુદ્દત પૂરી કરી, ત્યારે તેમણે શુઐબને કહ્યું: "મારે મારા વતન અને મારી માતા તથા મારા પરિવાર પાસે પાછા ફરવું જ પડશે. તમે મને શું આપશો?" શુઐબે કહ્યું: "આ વર્ષે મારી ઘેટીઓ જેટલા કાળા-ધોળા બચ્ચાં જન્માવે તે તારા છે." અને મૂસા (અલયહિસ્સલામ) જ્યારે નર જાનવરને જાનવરો વચ્ચે મોકલવા ઈચ્છતા હતા, ત્યારે તેમણે પોતાની લાકડી વડે તેની કેટલીક છાલ ઉતારી અને કેટલીક છોડી દીધી, અને તેને ઘેટાંના વાડામાં દાખલ કરી અને તેના પર એક કાળું-ધોળું કપડું મૂક્યું. પછી તેને ઘેટાં વચ્ચે મોકલ્યો, અને તે વર્ષે બધી ઘેટીઓએ કાળા-ધોળા બચ્ચાં જન્માવ્યાં. જ્યારે તે વર્ષ પસાર થયું, ત્યારે મૂસાએ પોતાની પત્નીને શુઐબે આપેલી વસ્તુઓ સાથે જાનવરો પર બેસાડી અને પોતે પોતાનું ટોળું લાવ્યા. જ્યારે તેઓ ત્યાંથી નીકળવા ઈચ્છતા હતા, ત્યારે શુઐબને કહ્યું: "હું એક લાકડી ઈચ્છું છું જે મારી સાથે રહે"; અને પયગંબરોની લાકડીઓ તેમની પાસે હતી જે તેમણે એક ઓરડામાં એકઠી કરી હતી. શુઐબે તેમને કહ્યું: "તે ઓરડામાં જાઓ અને બીજી લાકડીઓ વચ્ચેથી એક લાકડી ઉપાડો." પછી તેઓ અંદર ગયા અને નૂહ (અલયહિસ્સલામ) અને ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ)ની લાકડી તેમના તરફ કૂદી અને તેમના હાથમાં આવી, પરંતુ તેમણે તેને છોડી દીધી અને શુઐબ (અલયહિસ્સલામ)એ તેમની તરફ જોઈને કહ્યું: "તેને મૂકી દો અને બીજી ઉપાડો." અને તેઓ તેને છોડી દેતા બીજી ઉપાડવા માટે, પરંતુ તે જ લાકડી તેમના તરફ કૂદી આવતી, અને ત્રણ વાર આ કામ થયું, ત્યાં સુધી કે શુઐબે આ દ્રશ્ય જોયું અને કહ્યું: "તેને લઈ લો, ખરેખર અલ્લાહે તમને તેના માટે પસંદ કર્યા છે." પછી તેમણે પોતાનાં ઘેટાં લીધાં અને મદયન શહેરથી મિસ્ર તરફ નીકળ્યા. જ્યારે તેઓ પોતાના પરિવાર સાથે રણમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેઓ સખત ઠંડી, પવન અને અંધકારમાં ફસાયા અને રાત તેમના પર આવી પડી, અને મૂસાએ દૂરથી દેખાતી આગ તરફ જોયું. જેમ અલ્લાહ ફરમાવે છે: فَلَمَّا قَضَی مُوسَی الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِن جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ نَارًا لَّعَلِّی آتِیکُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ [જ્યારે મૂસાએ મુદ્દત પૂરી કરી અને પોતાના પરિવાર સાથે ચાલ્યા, ત્યારે તેમણે તૂરના પર્વત તરફથી આગ જોઈ. તેમણે પોતાના પરિવારને કહ્યું: થોભો, મેં આગ જોઈ છે, કદાચ હું તમારા માટે તેમાંથી કોઈ સમાચાર અથવા આગનો કોઈ અંગારો લાવું, જેથી તમે ગરમ થઈ શકો]; પછી તેઓ તે આગ તરફ આવ્યા જે ભભૂકતી હતી, જે એક ઝાડ હતું અને તેમાંથી આગ ભભૂકતી હતી. જ્યારે તેઓ આગ પાસે તેનો ટુકડો લેવા ગયા, ત્યારે તે તેમના પર પડી અને તેઓ ડરીને દોડ્યા, અને તે આગ ઝાડ તરફ પાછી ગઈ. અને તેમણે જોયું કે તે ઝાડ તરફ પાછી ગઈ છે. બીજી વાર તેઓ તેનો ટુકડો લેવા ગયા, અને ફરીથી તે તેમના તરફ કૂદી, અને તેઓ ફરી ભાગ્યા અને તેને છોડી દીધી, અને પછી જોયું કે તે ટુકડો ઝાડ તરફ પાછો ગયો. પછી ત્રીજી વાર તેઓ ઝાડ પાસે ગયા અને આગ તેમના પર પડી, તો તેઓ દોડ્યા પરંતુ આ વખતે પાછા ન ફર્યા.