کَانَ سَبَبَ نُزُولِ هَذِهِ الْآیَهًِْ أَنَّ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) رَأَتْ فِی مَنَامِهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) هَمَّ أَنْ یَخْرُجَ هُوَ وَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ عَلِیٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیهم السلام) مِنَ الْمَدِینَهًِْ فَخَرَجُوا حَتَّی جَاوَزُوا مِنْ حِیطَانِ الْمَدِینَهًِْ فَتَعَرَّضَ لَهُمْ طَرِیقَانِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) ذَاتَ الْیَمِینِ حَتَّی انْتَهَی بِهِمْ إِلَی مَوْضِعٍ فِیهِ نَخْلٌ وَ مَاءٌ فَاشْتَرَی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) شَاهًًْ کَبْرَاءَ وَ هِیَ الَّتِی فِی إِحْدَی أُذُنَیْهَا نُقَطٌ بِیضٌ فَأَمَرَ بِذَبْحِهَا فَلَمَّا أَکَلُوا مَاتُوا فِی مَکَانِهِمْ فَانْتَبَهَتْ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) بَاکِیَهًًْ ذَعِرَهًًْ فَلَمْ تُخْبِرْ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِذَلِکَ فَلَمَّا أَصْبَحَتْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِحِمَارٍ فَأَرْکَبَ عَلَیْهِ فَاطِمَهًَْ (علیه السلام) وَ أَمَرَ أَنْ یَخْرُجَ أَمِیرُ‌الْمُؤْمِنِینَ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیهم السلام) مِنَ الْمَدِینَهًِْ کَمَا رَأَتْ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) فِی نَوْمِهَا فَلَمَّا خَرَجُوا مِنْ حِیطَانِ الْمَدِینَهًِْ عَرَضَ لَهُ طَرِیقَانِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) ذَاتَ الْیَمِینِ کَمَا رَأَتْ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) حَتَّی انْتَهَوْا إِلَی مَوْضِعٍ فِیهِ نَخْلٌ وَ مَاءٌ فَاشْتَرَی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) شَاهًًْ کَبْرَاءَ کَمَا رَأَتْ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) فَأَمَرَ بِذَبْحِهَا فَذُبِحَتْ وَ شُوِیَتْ فَلَمَّا أَرَادُوا أَکْلَهَا قَامَتْ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ تَنَحَّتْ نَاحِیَهًًْ مِنْهُمْ تَبْکِی مَخَافَهًَْ أَنْ یَمُوتُوا فَطَلَبَهَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) حَتَّی وَقَعَ عَلَیْهَا وَ هِیَ تَبْکِی فَقَالَ مَا شَأْنُکِ یَا بُنَیَّهًُْ قَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنِّی رَأَیْتُ کَذَا وَ کَذَا فِی نَوْمِی وَ قَدْ فَعَلْتَ أَنْتَ کَمَا رَأَیْتُهُ فَتَنَحَّیْتُ عَنْکُمْ فَلَا أَرَاکُمْ تَمُوتُونَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ نَاجَی رَبَّهُ فَنَزَلَ عَلَیْهِ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ (علیه السلام) هَذَا شَیْطَانٌ یقول یُقَالُ لَهُ الدِّهَارُ وَ هُوَ الَّذِی أَرَی فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) هَذِهِ الرُّؤْیَا وَ یُؤْذِی الْمُؤْمِنِینَ فِی نَوْمِهِمْ مَا یَغْتَمُّونَ بِهِ فَأَمَرَ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) فَجَاءَ بِهِ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ لَهُ أَنْتَ أَرَیْتَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) هَذِهِ الرُّؤْیَا فَقَالَ نَعَمْ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) فَبَزَقَ عَلَیْهِ ثَلَاثَ بَزَقَاتٍ فَشَجَّهُ فِی ثَلَاثِ مَوَاضِعَ ثُمَّ قَالَ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) قُلْ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) إِذَا رَأَیْتَ فِی مَنَامِکَ شَیْئاً تَکْرَهُهُ أَوْ رَأَی أَحَدٌ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ فَلْیَقُلْ أَعُوذُ بِمَا عَاذَتْ بِهِ مَلَائِکَهًُْ اللَّهِ الْمُقَرَّبُونَ وَ أَنْبِیَاؤُهُ الْمُرْسَلُونَ (علیهم السلام) وَ عِبَادُهُ الصَّالِحُونَ مِنْ شَرِّ مَا رَأَیْتُ وَ مِنْ رُؤْیَایَ وَ تَقْرَأُ الْحَمْدَ وَ الْمُعَوِّذَتَیْنِ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَ تَتْفُلُ عَنْ یَسَارِکِ ثَلَاثَ تَفَلَاتٍ فَإِنَّهُ لَا یَضُرُّهُ مَا رَأَی وَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَی رَسُولِهِ إِنَّمَا النَّجْوی مِنَ الشَّیْطانِ ... .
امام صادق (علیه السلام)- سبب نزول این آیه این است که فاطمه (سلام الله علیها) در خواب دید، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) قصد دارد همراه با او و علی و حسین و حسین (علیهم السلام) از مدینه خارج شود. پس از شهر خارج شدند، از دیوارهای شهر گذشتند و دو راه در برابر آنان بود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) سمت راست را برگزید. آن راه، آنان را به جایی رساند که در آن درختان خرما و آب بود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) گوسفندی ذرآء خرید گوسفندی که در یکی از گوش‌هایش خال‌های سفید است و سپس دستور داد آن را ذبح کنند. به محض اینکه از گوشت آن خوردند، از دنیا رفتند. فاطمه (سلام الله علیها) گریان و ترسان بیدار شد، امّا رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را مطّلع نکرد. صبح هنگام رسول خدا (صلی الله علیه و آله) الاغی را آورد. فاطمه (سلام الله علیها) را بر آن سوار کرد و همان‌طور که فاطمه (سلام الله علیها) در خواب دیده بود، دستور داد امیرالمؤمنین و حسن و حسین (علیهم السلام) از مدینه خارج شوند. چون از برج و باروی شهر خارج شدند، دو راه در مقابل ایشان بود، همان‌طور که فاطمه (سلام الله علیها) دیده بود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) چنان‌که فاطمه (سلام الله علیها) در خواب دیده بود، سمت راست را برگزید، تا اینکه به مکانی رسیدند که در آن درختان خرما و آب بود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) گوسفندی با خال‌های سفید در یکی از گوش‌هایش خرید و دستور داد گوسفند را ذبح کردند و آن را کباب کردند. هنگامی‌که خواستند آن را بخورند، فاطمه (سلام الله علیها) برخاست به گوشه‌ای رفت و از آنان دور شد، و از ترس اینکه آنان بمیرند، گریه کرد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) او را صدا کرد. نزد او رفت و بالای سرش ایستاد و او همچنان گریه می‌کرد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «چه شده دخترم»؟ فرمود: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، من شب قبل، چنین خوابی دیده‌ام و شما همان کارهایی را انجام دادید که در خواب دیدم. پس از شما دور شدم تا مرگ شما را نبینم». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برخاست، دو رکعت نماز گزارد و با پروردگارش مناجات کرد. جبرئیل بر او نازل شد و فرمود: «شیطانی است که به او زها گفته می‌شود، او همان کسی است که این خواب را به فاطمه (سلام الله علیها) نشان داد. او مؤمنان را در خواب، از غم آنچه آنان را اندوهگین می‌کند، آزار می‌دهد. جبرئیل دستور داد او را نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بیاورند. او را آوردند. به او فرمود: «تو همانی که این خواب را نشان دادی»؟ گفت: «بله، ای محمّد (صلی الله علیه و آله)»! پس آن حضرت، سه‌بار بر روی او آب دهان انداخت، به‌طوری‌که سه جای او را شکست. پس جبرئیل فرمود: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، اگر تو و یا یکی از مؤمنین در خوابتان چیزی ببینید که از آن بدتان می‌آید»، بگویید: [به خاطر خواب بدی که دیدم، به همان چیزی پناه می‌برم که فرشتگان مقرّب خداوند و پیامبران مرسل و بندگان صالح او بدان پناه بردند] سپس سوره‌ی حمد و معوّذتین و قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ را بخواند و سه‌بار به سمت چپ خود آب دهان بیندازد. دراین‌صورت، دیگر آنچه که در خواب دیده، به او ضرری نمی‌رساند. آنگاه خداوند بر رسولش (صلی الله علیه و آله) این آیه را نازل کرد: إِنَّمَا النَّجْوی مِنَ الشَّیْطَانِ».
Imam Sadiq (peace be upon him): The reason for the revelation of this verse is that Fatimah (peace be upon her) saw in a dream that the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) intended to go out of Medina together with her, Ali, Hasan and Husayn (peace be upon them). So they went out, passed beyond the walls of the city, and two roads lay before them. The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) chose the one on the right. That road brought them to a place in which there were date-palms and water. The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) bought a sheep — a sheep which had white spots on one of its ears — and then ordered it to be slaughtered. As soon as they ate of its meat, they died. Fatimah (peace be upon her) awoke weeping and frightened, but she did not inform the Messenger of Allah (peace be upon him and his family). In the morning the Messenger of Allah (peace be upon him and his family) brought a donkey, mounted Fatimah (peace be upon her) upon it, and — just as Fatimah (peace be upon her) had seen in her dream — commanded that Amir al-Mu'minin, Hasan and Husayn (peace be upon them) go out of Medina. When they passed beyond the towers and walls of the city, two roads lay before them, just as Fatimah (peace be upon her) had seen. The Messenger of Allah (peace be upon him and his family), just as Fatimah (peace be upon her) had seen in her dream, took the road on the right, until they reached a place in which there were date-palms and water. The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) bought a sheep with white spots on one of its ears, and ordered that the sheep be slaughtered; and it was slaughtered and roasted. When they wished to eat of it, Fatimah (peace be upon her) got up, went to a corner and withdrew from them, and out of fear that they would die, she wept. The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) called her. He went to her and stood above her, while she was still weeping. The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) said: "What is the matter, my daughter?" She said: "O Messenger of Allah (peace be upon him and his family), the previous night I saw such and such a dream, and you did exactly the things I saw in the dream. So I withdrew from you so that I would not see your death." The Messenger of Allah (peace be upon him and his family) stood up, prayed two rak'ahs, and confided to his Lord. Jibra'il (peace be upon him) descended upon him and said: "This is a satan called Zaha; he is the one who showed this dream to Fatimah (peace be upon her). He torments the believers in their sleep with the grief of what saddens them." Jibra'il ordered that he be brought to the Messenger of Allah (peace be upon him and his family). They brought him. He said to him: "Are you the one who showed this dream?" He said: "Yes, O Muhammad (peace be upon him and his family)!" So the Prophet spat upon him three times, so that he cracked open three places on him. Then Jibra'il said: "O Messenger of Allah (peace be upon him and his family), if you or any one of the believers sees in his sleep something that displeases him," let him say: [Because of the bad dream I have seen, I take refuge in the same thing in which the angels brought near to Allah, the messenger prophets, and His righteous servants took refuge]; then let him recite Surah al-Hamd and the Mu'awwidhatayn and قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ [Say: He, Allah, is One], and spit three times to his left. In that case, what he has seen in his dream will no longer harm him. Then Allah revealed this verse to His Messenger (peace be upon him and his family): إِنَّمَا النَّجْوی مِنَ الشَّیْطَانِ [Secret counsels are only from Satan]."
ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): આ આયતના નાઝિલ થવાનું કારણ એ છે કે ફાતિમા (અલયહસ્સલામ)એ સ્વપ્નમાં જોયું કે અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)નો ઇરાદો છે કે તેમની અને અલી અને હસન અને હુસૈન (અલયહેમુસ્સલામ) સાથે મદીનાથી બહાર જાય. તો તેઓ શહેરથી બહાર નીકળ્યા, શહેરની દીવાલોને પાર કરી, અને તેમની સામે બે રસ્તા હતા. અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ જમણી બાજુ પસંદ કરી. તે રસ્તાએ તેમને એવી જગ્યાએ પહોંચાડ્યા જ્યાં ખજૂરના ઝાડ અને પાણી હતું. અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ એક ઘેટું ખરીદ્યું — એવું ઘેટું જેના એક કાનમાં સફેદ ટપકાં હતાં — અને પછી હુકમ આપ્યો કે તેને ઝબહ કરવામાં આવે. જેવું જ તેમણે તેના માંસમાંથી ખાધું, બધા મૃત્યુ પામ્યા. ફાતિમા (અલયહસ્સલામ) રડતાં અને ભયભીત થઈને જાગ્યાં, પરંતુ અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)ને જાણ કરી નહીં. સવારે અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) એક ગધેડું લાવ્યા. ફાતિમા (અલયહસ્સલામ)ને તેના પર સવાર કર્યા અને, જેમ ફાતિમા (અલયહસ્સલામ)એ સ્વપ્નમાં જોયું હતું તેમ, હુકમ આપ્યો કે અમીરુલ મુઅમેનીન અને હસન અને હુસૈન (અલયહેમુસ્સલામ) મદીનાથી બહાર જાય. જ્યારે તેઓ શહેરના બુરજ અને દીવાલોથી બહાર નીકળ્યા, ત્યારે તેમની સામે બે રસ્તા હતા, જેમ ફાતિમા (અલયહસ્સલામ)એ જોયું હતું. અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ, જેમ ફાતિમા (અલયહસ્સલામ)એ સ્વપ્નમાં જોયું હતું તેમ, જમણી બાજુ પસંદ કરી, ત્યાં સુધી કે તેઓ એવી જગ્યાએ પહોંચ્યા જ્યાં ખજૂરના ઝાડ અને પાણી હતું. અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ એક ઘેટું ખરીદ્યું જેના એક કાનમાં સફેદ ટપકાં હતાં અને હુકમ આપ્યો કે ઘેટાને ઝબહ કરવામાં આવે અને તેને શેકવામાં આવે. જ્યારે તેઓ તેને ખાવા ઇચ્છતા હતા, ફાતિમા (અલયહસ્સલામ) ઊભાં થયાં, એક ખૂણામાં ગયાં અને તેમનાથી દૂર થયાં, અને એ ડરથી કે તેઓ મૃત્યુ પામશે, રડ્યાં. અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ તેમને બોલાવ્યાં. તેમની પાસે ગયા અને તેમના માથા પર ઊભા રહ્યા, અને તેઓ હજી પણ રડી રહ્યાં હતાં. અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)એ ફરમાવ્યું: "શું થયું મારી દીકરી?" તેમણે કહ્યું: "હે અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ), મેં ગત રાત્રે એવું સ્વપ્ન જોયું છે અને તમે એ જ કામો કર્યાં જે મેં સ્વપ્નમાં જોયાં હતાં. તેથી હું તમારાથી દૂર થઈ ગઈ જેથી તમારું મૃત્યુ ન જોઉં." અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) ઊભા થયા, બે રકઅત નમાઝ પઢી અને પોતાના પરવરદિગાર સાથે મુનાજાત કરી. જિબ્રઈલ (અલયહિસ્સલામ) તેમના પર નાઝિલ થયા અને ફરમાવ્યું: "એક શેતાન છે જેને ઝહા કહેવામાં આવે છે, તે એ જ છે જેણે આ સ્વપ્ન ફાતિમા (અલયહસ્સલામ)ને દેખાડ્યું. તે મુઅમેનોને તેમની ઊંઘમાં એ વસ્તુના ગમથી, જે તેમને દુઃખી કરે છે, પરેશાન કરે છે." જિબ્રઈલે હુકમ આપ્યો કે તેને અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પાસે લાવવામાં આવે. તેને લાવવામાં આવ્યો. તેમણે તેને ફરમાવ્યું: "તું એ જ છે જેણે આ સ્વપ્ન દેખાડ્યું?" તેણે કહ્યું: "હા, હે મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ)!" પછી તે હઝરતે ત્રણ વાર તેના પર થૂંક નાખ્યું, એવી રીતે કે તેની ત્રણ જગ્યાઓ તૂટી ગઈ. પછી જિબ્રઈલે ફરમાવ્યું: "હે અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ), જો તમે અથવા મુઅમેનોમાંથી કોઈ પોતાના સ્વપ્નમાં કંઈક એવું જુએ જે તેને પસંદ ન આવે," તો કહે: [મેં જે ખરાબ સ્વપ્ન જોયું છે તેના કારણે, હું એ જ વસ્તુની પનાહ લઉં છું જેની અલ્લાહના મુકર્રબ ફરિશ્તાઓ અને મુરસલ પયગંબરો અને તેના નેક બંદાઓએ પનાહ લીધી]; પછી સૂરએ હમ્દ અને મુઅવ્વઝતૈન અને قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ [કહો, અલ્લાહ એક છે] પઢે અને ત્રણ વાર પોતાની ડાબી બાજુ થૂંક નાખે. આ સ્થિતિમાં, જે તેણે સ્વપ્નમાં જોયું છે તે તેને હવે નુકસાન નહીં પહોંચાડે. ત્યાર બાદ અલ્લાહે પોતાના રસૂલ (સલ્લલ્લાહો અલયહે વ આલેહી વસલ્લમ) પર આ આયત નાઝિલ કરી: إِنَّمَا النَّجْوی مِنَ الشَّیْطَانِ [ખરેખર છૂપી વાતચીત તો શેતાન તરફથી છે]."