سورة الأنعام

Verse 61 of 165

6:61

وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ

و اوست كه بر بندگان خود تسلّط كامل دارد؛ و مراقبانى بر شما مى‌گمارد؛ تا زمانى‌كه مرگ يكى از شما فرا رسد؛ [در‌اين هنگام]، فرستادگان ما جان او را مى‌گيرند؛ و آن‌ها [در نگاهدارى حساب عمر و اعمال بندگان]، كوتاهى نمى‌كنند.

And He is the Supreme, above His servants, and He sends keepers over you; until when death comes to one of you, Our apostles cause him to die, and they are not remiss.

અને તે પોતાના બંદાઓ પર ગાલીબ છે અને તમારા પર મુહાફીઝ મોકલે છે, ત્યાં સુધી કે જ્યારે તમારામાંથી કોઇની મૌત આવે છે ત્યારે અમારા ફરિશ્તાઓ તેની રૂહ કબ્ઝ કરે છે અને તેઓ (પોતાના કામમાં) કોતાહી કરતા (ઊણપ રાખતા) નથી.

الصّادق (علیه السلام) Imam Sadiq (peace be upon him) ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)

سُئِلَ الصادق (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ قُلْ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ وَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ وَ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی أَنْفُسِهِمْ وَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ عَنْ قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ وَ لَوْ تَری إِذْ یَتَوَفَّی الَّذِینَ کَفَرُوا الْمَلائِکَةُ وَ قَدْ یَمُوتُ فِی السَّاعَهًِْ الْوَاحِدَهًِْ فِی جَمِیعِ الْآفَاقِ مَا لَا یُحْصِیهِ إِلَّا اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَکَیْفَ هَذَا فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی جَعَلَ لِمَلَکِ الْمَوْتِ أَعْوَاناً مِنَ الْمَلائِکَهًُْ یَقْبِضُونَ الْأَرْوَاحَ بِمَنْزِلَهًِْ صاحِبِ الشُّرْطَهًِْ لَهُ أَعْوَانٌ مِنَ الْإِنْسِ یَبْعَثُهُمْ فِی حَوَائِجِهِ فَتَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَهًُْ وَ یَتَوَفَّاهُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ مِنَ الْمَلائِکَهًُْ مَعَ مَا یَقْبِضُ هُوَ وَ یَتَوَفَّاهَا اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ مِنْ مَلَکِ الْمَوْتِ.

امام صادق (علیه السلام)- از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی کلام خدای عزّوجلّ: خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض می‌کند. ( زمر/۴۲ ). و همچنین این کلام خداوند تبارک‌وتعالی: بگو: «فرشته‌ی مرگ که بر شما مأمور شده، [روح] شما را می‌گیرد». ( سجده/۱۱ ). و آیه: همان‌ها که فرشتگان [مرگ] روحشان را می‌گیرند درحالی‌که پاک و پاکیزه‌اند. ( نحل/۳۲ ). و همان‌ها که فرشتگان [مرگ] روحشان را می‌گیرند درحالی‌که به خود ظلم کرده بودند!. ( نحل/۲۸ ). و همچنین درباره‌ی این فرموده‌ی حق تعالی: و اگر ببینی کافران را هنگامی‌که فرشتگان [مرگ]، جانشان را می‌گیرند. ( انفال/۵۰ ). سؤال کردند و گفتند: «درحالی‌که ممکن است در همه‌ی آفاق، در عرض یک ساعت، آنقدر افراد بمیرند که کسی به جز خدا نمی‌تواند آن‌ها را بشمارد، پس چگونه امکان دارد [که فرشته‌ی مرگ بتواند جان همه‌ی آنان را بگیرد]»؟ امام فرمود: «همانا خداوند تبارک‌وتعالی برای فرشته‌ی مرگ یارانی از فرشتگان قرار داده است که قبض روح می‌کنند و جایگاه او مانند جایگاه داروغه‌ای است که یارانی از انسان ها (مردم) دارد و آن‌ها را برای انجام کارهایش می‌فرستد. پس فرشتگان، آن‌ها را قبض روح می‌کنند. فرشته‌ی مرگ علاوه‌بر کسانی که خود قبض روح می‌کند، مردمان دیگر را نیز از طریق فرشتگان قبض روح می‌کند و خدای عزّوجلّ نیز از طریق فرشته‌ی مرگ، جان ایشان را می‌گیرد».

Imam Sadiq (peace be upon him): Imam Sadiq (peace be upon him) was asked about the words of Allah the Mighty and Majestic: "Allah takes the souls at the time of their death" (Zumar/42), and likewise this statement of Allah the Blessed and Exalted: "Say: 'The angel of death, who has been appointed over you, will take [the soul of] you'" (Sajdah/11), and the verse: "Those whom the angels [of death] take while they are pure" (Nahl/32), and "Those whom the angels [of death] take while they had wronged themselves" (Nahl/28), and likewise about this saying of the Exalted Truth: "And if you could but see when the angels [of death] take the souls of the disbelievers" (Anfal/50). They asked and said: "Given that it is possible for so many people to die in all regions of the world within an hour that no one but Allah can count them, then how is it possible [that the angel of death can take all their souls]?" The Imam said: "Indeed Allah the Blessed and Exalted has appointed for the angel of death helpers from among the angels who take the souls, and his position is like the position of a police chief who has helpers from among people and sends them to carry out his tasks. So the angels take their souls. The angel of death, in addition to those whose souls he takes himself, also takes the souls of other people through the angels, and Allah the Mighty and Majestic likewise takes their souls through the angel of death."

ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ): ઇમામ સાદિક (અલયહિસ્સલામ)ને અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લના કલામ વિશે પૂછવામાં આવ્યું: "અલ્લાહ મૃત્યુના સમયે આત્માઓને લઈ લે છે" (ઝુમર/૪૨). અને એ જ રીતે અલ્લાહ તબારક વ તઆલાના આ કલામ વિશે: "કહો: 'મૃત્યુનો ફરિશ્તો જે તમારા ઉપર નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો છે, [રૂહ] તમને લઈ લે છે'" (સજદહ/૧૧). અને આયત: "એ જ લોકો કે જેમના રૂહને ફરિશ્તાઓ [મૃત્યુના] લે છે જ્યારે તેઓ પાક અને પવિત્ર છે" (નહલ/૩૨). અને "એ જ લોકો કે જેમના રૂહને ફરિશ્તાઓ [મૃત્યુના] લે છે જ્યારે તેઓએ પોતાના ઉપર ઝુલ્મ કર્યો હતો" (નહલ/૨૮). અને એ જ રીતે હક્ક તઆલાના આ ફરમાન વિશે: "અને જો તું કાફિરોને જુએ જ્યારે ફરિશ્તાઓ [મૃત્યુના] તેમના પ્રાણ લે છે" (અન્ફાલ/૫૦). તેમણે સવાલ કર્યો અને કહ્યું: "જ્યારે કે શક્ય છે કે તમામ આફાકમાં, એક કલાકના ગાળામાં, એટલા બધા લોકો મરી જાય કે અલ્લાહ સિવાય કોઈ તેમને ગણી શકે નહીં, તો પછી કેવી રીતે શક્ય છે [કે મૃત્યુનો ફરિશ્તો તે સૌના પ્રાણ લઈ શકે]?" ઇમામે ફરમાવ્યું: "ખરેખર અલ્લાહ તબારક વ તઆલાએ મૃત્યુના ફરિશ્તા માટે ફરિશ્તાઓમાંથી મદદગારો નિયુક્ત કર્યા છે જે કબ્ઝે રૂહ કરે છે, અને તેમનું સ્થાન એવા દારોગાના જેવું છે જેની પાસે માણસો (લોકો)માંથી મદદગારો હોય છે અને તે તેમને પોતાના કાર્યો કરવા માટે મોકલે છે. તો ફરિશ્તાઓ તેમના કબ્ઝે રૂહ કરે છે. મૃત્યુનો ફરિશ્તો પોતે જેમના કબ્ઝે રૂહ કરે છે તે ઉપરાંત, બીજા લોકોના પણ ફરિશ્તાઓ દ્વારા કબ્ઝે રૂહ કરે છે અને અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લ પણ મૃત્યુના ફરિશ્તા દ્વારા તેમના પ્રાણ લે છે."

أمیرالمؤمنین (علیه السلام) Imam Ali, Commander of the Faithful (peace be upon him) ઇમામ અલી, અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)

فِی خَبَرِ الزِّنْدِیقِ الْمُدَّعِی لِلتَّنَاقُضِ فِی الْقُرْآنِ قَالَ أَمیِرُالمُؤمِنِینَ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ تَعَالَی اللَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها وَ قَوْلِهِ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ وَ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ وَ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی أَنْفُسِهِمْ فَهُوَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَجَلُّ وَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ یَتَوَلَّی ذَلِکَ بِنَفْسِهِ وَ فِعْلُ رُسُلِهِ (علیهم السلام) وَ مَلَائِکَتِهِ فِعْلُهُ لِأَنَّهُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ فَاصْطَفَی جَلَّ ذِکْرُهُ مِنَ الْمَلائِکَهًُْ رُسُلًا وَ سَفَرَهًًْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ خَلْقِهِ وَ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فِیهِمْ اللَّهُ یَصْطَفِی مِنَ الْمَلائِکَهًُْ رُسُلًا وَ مِنَ النَّاسِ فَمَنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ الطَّاعَهًِْ تَوَلَّتْ قَبْضَ رُوحِهِ مَلَائِکَهًُْ الرَّحْمَهًِْ وَ مَنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ الْمَعْصِیَهًِْ تَوَلَّی قَبْضَ رُوحِهِ مَلَائِکَهًُْ النَّقِمَهًِْ وَ لِمَلَکِ الْمَوْتِ أَعْوَانٌ مِنْ مَلَائِکَهًِْ الرَّحْمَهًِْ وَ النَّقِمَهًِْ یَصْدُرُونَ عَنْ أَمْرِهِ وَ فِعْلُهُمْ فِعْلُهُ وَ کُلُّ مَا یَأْتُونَهُ مَنْسُوبٌ إِلَیْهِ وَ إِذَا کَانَ فِعْلُهُمْ فِعْلَ مَلَکِ الْمَوْتِ وَ فِعْلُ مَلَکِ الْمَوْتِ فِعْلُ اللَّهِ لِأَنَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ عَلَی یَدِ مَنْ یَشَاءُ وَ یُعْطِی وَ یَمْنَعُ وَ یُثِیبُ وَ یُعَاقِبُ عَلَی یَدِ مَنْ یَشَاءُ وَ إِنَّ فِعْلَ أُمَنَائِهِ فِعْلُهُ کَمَا قَالَ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللهُ.

امام علی (علیه السلام)- امیرالمؤمنین (علیه السلام) در تفسیر آیه‌ی شریفه: خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض می‌کند. ( زمر/۴۲ ). و فرشته‌ی مرگ [روح] شما را می‌گیرد. ( سجده/۱۱ ). وَ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا و آیه: همان‌ها که فرشتگان [مرگ] روحشان را می‌گیرند درحالی‌که پاک و پاکیزه‌اند. ( نحل/۳۲ ). و همان‌ها که فرشتگان [مرگ] روحشان را می‌گیرند درحالی‌که به خود ظلم کرده بودند!. ( نحل/۲۸ ). فرمود: خداوند تبارک‌وتعالی اجلّ و اعظم از آن است خود متولّی این امور شود، و فعل رسولان و ملائکه‌ی او همان فعل خداوند است، زیرا این‌ها به امر او عمل می‌کنند، بنابراین خداوند جلیل گروهی از ملائکه را به‌عنوان رسول و سفیر میان خود و خلق برگزیده است، و ایشان همان کسانی هستند که می‌فرماید: خداوند از فرشتگان رسولانی برمی‌گزیند، و همچنین از مردم. ( حج/۷۵ ). بنابراین تولّی قبض روح اهل طاعت را ملائکه‌ی رحمت به عهده دارند، و قبض روح اهل معصیت را ملائکه‌ی عذاب انجام می‌دهند. و ملک‌الموت یارانی از فرشتگان رحمت و عذاب دارد، که تحت فرمان او بوده و فعل ایشان همان فعل اوست، و سراغ هرکه می‌روند کارشان منسوب به ملک‌الموت است، دراین‌صورت کار ملک‌الموت نیز همان فعل خداوند است، زیرا پروردگار، قبض روح را بر دست هرکه خواهد جاری می‌سازد، عطا می‌کند و منع می‌فرماید. پاداش و عقوبت را در دست هرکه خواهد روان می‌کند، چرا که فعل افراد امین او همان فعل خداوند است، و شما هیچ‌چیز را نمی‌خواهید مگر اینکه خدا بخواهد. ( انسان/۳۰ ).

Imam Ali (peace be upon him): Amir al-Mu'minin (peace be upon him), in the exegesis of the noble verse: "Allah takes the souls at the time of their death" (Zumar/42), and "The angel of death takes [the soul of] you" (Sajdah/11), وَ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا [Our messengers take him], and the verse: "Those whom the angels [of death] take while they are pure" (Nahl/32), and "Those whom the angels [of death] take while they had wronged themselves" (Nahl/28), said: Allah the Blessed and Exalted is more majestic and greater than to undertake these affairs Himself, and the act of His messengers and angels is His act, because they act by His command. Therefore Allah the Majestic has chosen a group of angels as messengers and envoys between Himself and creation, and they are the ones about whom He says: "Allah chooses messengers from the angels and from mankind" (Hajj/75). Therefore the taking of the souls of the people of obedience is undertaken by the angels of mercy, and the taking of the souls of the people of disobedience is carried out by the angels of punishment. And the angel of death has helpers from the angels of mercy and punishment, who are under his command, and their act is his act, and wherever they go their work is attributed to the angel of death. In that case, the act of the angel of death is likewise the act of Allah, because the Lord causes the taking of souls to be carried out by whomever He wills, He gives and He withholds. He causes reward and punishment to flow through whomever He wills, because the act of His trusted ones is the act of Allah, and "you do not will anything unless Allah wills" (Insan/30).

ઇમામ અલી (અલયહિસ્સલામ): અમીરુલ મોઅમેનીન (અલયહિસ્સલામ)એ આ પવિત્ર આયતના તફસીરમાં: "અલ્લાહ મૃત્યુના સમયે આત્માઓને લઈ લે છે" (ઝુમર/૪૨). અને "મૃત્યુનો ફરિશ્તો [રૂહ] તમને લઈ લે છે" (સજદહ/૧૧). وَ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا [અમારા મોકલેલા તેને લઈ લે છે], અને આયત: "એ જ લોકો કે જેમના રૂહને ફરિશ્તાઓ [મૃત્યુના] લે છે જ્યારે તેઓ પાક અને પવિત્ર છે" (નહલ/૩૨). અને "એ જ લોકો કે જેમના રૂહને ફરિશ્તાઓ [મૃત્યુના] લે છે જ્યારે તેઓએ પોતાના ઉપર ઝુલ્મ કર્યો હતો" (નહલ/૨૮). ફરમાવ્યું: અલ્લાહ તબારક વ તઆલા આનાથી અજલ્લ અને અઅઝમ છે કે પોતે આ કાર્યોનો મુતવલ્લી બને, અને તેના રસૂલો અને ફરિશ્તાઓનું કાર્ય એ જ અલ્લાહનું કાર્ય છે, કારણ કે તેઓ તેના હુકમથી અમલ કરે છે. તેથી અલ્લાહ જલીલે ફરિશ્તાઓમાંથી એક જૂથને પોતાની અને મખલૂક વચ્ચે રસૂલ અને સફીર તરીકે પસંદ કર્યા છે, અને તેઓ એ જ છે જેમના વિશે તે ફરમાવે છે: "અલ્લાહ ફરિશ્તાઓમાંથી રસૂલો પસંદ કરે છે, અને એ જ રીતે લોકોમાંથી" (હજ/૭૫). તેથી ઇતાઅત કરનારાઓના કબ્ઝે રૂહની જવાબદારી રહમતના ફરિશ્તાઓ પર છે, અને માસિયત કરનારાઓના કબ્ઝે રૂહનું કાર્ય અઝાબના ફરિશ્તાઓ કરે છે. અને મલકુલમૌત પાસે રહમત અને અઝાબના ફરિશ્તાઓમાંથી મદદગારો છે, જે તેના હુકમ હેઠળ છે અને તેમનું કાર્ય એ જ તેનું કાર્ય છે, અને તેઓ જેની પાસે જાય તેમનું કાર્ય મલકુલમૌત તરફ મન્સૂબ છે. આ સંજોગોમાં મલકુલમૌતનું કાર્ય પણ એ જ અલ્લાહનું કાર્ય છે, કારણ કે પરવરદિગાર કબ્ઝે રૂહને જેના હાથે ચાહે જારી કરે છે, અતા કરે છે અને મના ફરમાવે છે. બદલો અને સજા જેના હાથે ચાહે તેમાં ચલાવે છે, કારણ કે તેના અમીન લોકોનું કાર્ય એ જ અલ્લાહનું કાર્ય છે, અને "તમે કંઈ પણ ચાહતા નથી સિવાય કે અલ્લાહ ચાહે" (ઇન્સાન/૩૦).

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him) અલી બિન ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહે અલયહે)

وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ یُرْسِلُ عَلَیْکُمْ حَفَظَةً یَعْنِی الْمَلَائِکَهًَْ الَّذِینَ یَحْفَظُونَکُمْ وَ یَحْفَظُونَ أَعْمَالَکُمْ حَتَّی إِذَا جَاءَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَ هُمُ الْمَلَائِکَهًُْ وَ هُمْ لَا یُفَرِّطُونَ أَیْ لَا یُقَصِّرُونَ.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ هُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَ یُرْسِلُ عَلَیْکُم حَفَظَةً منظور، فرشتگانی است که شما را حفظ می‌کنند و اعمالتان را ثبت می‌کنند. حَتَّیَ إِذَا جَاء أَحَدَکُمُ المَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا؛ و آنان همان فرشتگانند. وَ هُمْ لاَ یُفَرِّطُونَ؛ یعنی کوتاهی نمی‌کنند.

Ali ibn Ibrahim (may Allah have mercy on him): وَ هُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَ یُرْسِلُ عَلَیْکُم حَفَظَةً [And He is the Supreme, above His servants, and He sends keepers over you] — the meaning is the angels who protect you and record your deeds. حَتَّیَ إِذَا جَاء أَحَدَکُمُ المَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا [until when death comes to one of you, Our messengers cause him to die]; and they are the very same angels. وَ هُمْ لاَ یُفَرِّطُونَ [and they are not remiss]; meaning they do not fall short.

અલી ઇબ્ને ઇબ્રાહીમ (રહમતુલ્લાહિ અલયહિ): وَ هُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَ یُرْسِلُ عَلَیْکُم حَفَظَةً [અને તે પોતાના બંદાઓ પર સર્વોપરી છે, અને તે તમારા પર રક્ષકો મોકલે છે] — તેનો અર્થ એ ફરિશ્તાઓ છે જેઓ તમારી હિફાઝત કરે છે અને તમારા અમલોને નોંધે છે. حَتَّیَ إِذَا جَاء أَحَدَکُمُ المَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا [ત્યાં સુધી કે જ્યારે તમારામાંથી કોઈની પાસે મૃત્યુ આવે છે, ત્યારે અમારા મોકલેલા [ફરિશ્તાઓ] તેને મૃત્યુ આપે છે]; અને તેઓ એ જ ફરિશ્તાઓ છે. وَ هُمْ لاَ یُفَرِّطُونَ [અને તેઓ કસર નથી કરતા]; એટલે તેઓ કોતાહી નથી કરતા.