عَنْ فَتْحِ‌بْنِ‌یَزِیدَ الْجُرْجَانِیِّ عَنْ أبِی‌الْحَسَنِ (علیه السلام) قَالَ: جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ غَیْرُ الْخَالِقِ الْجَلِیلِ خَالِقٌ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ فَتَبارَکَ اللهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ فَقَدْ أَخْبَرَ أَنَّ فِی عِبَادِهِ خَالِقِینَ وَ غَیْرَ خَالِقِینَ مِنْهُمْ عِیسَی (علیه السلام) خَلَقَ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَهًِْ الطَّیْرِ بِإِذْنِ اللَّهِ فَنَفَخَ فِیهِ فَصَارَ طَائِراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ السَّامِرِیُّ خَلَقَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَداً لَهُ خُوارٌ قُلْتُ إِنَّ عِیسَی (علیه السلام) خَلَقَ مِنَ الطِّینِ طَیْراً دَلِیلًا عَلَی نُبُوَّتِهِ وَ السَّامِرِیَّ خَلَقَ عِجْلًا جَسَداً لِنَقْضِ نُبُوَّهًِْ مُوسَی (علیه السلام) وَ شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَکُونَ ذَلِکَ کَذَلِکَ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْعَجَبُ فَقَالَ وَیْحَکَ یَا فَتْحُ إِنَّ لِلَّهِ إِرَادَتَیْنِ وَ مَشِیَّتَیْنِ إِرَادَهًَْ حَتْمٍ وَ إِرَادَهًَْ عَزْمٍ یَنْهَی وَ هُوَ یَشَاءُ وَ یَأْمُرُ وَ هُوَ لَا یَشَاءُ أَ وَ مَا رَأَیْتَ أَنَّهُ نَهَی آدَمَ وَ زَوْجَتَهُ عَنْ أَنْ یَأْکُلَا مِنَ الشَّجَرَهًِْ وَ هُوَ شَاءَ ذَلِکَ وَ لَوْ لَمْ یَشَأْ لَمْ یَأْکُلَا وَ لَوْ أَکَلَا لَغَلَبَتْ مَشِیَّتُهُمَا مَشِیَّهًَْ اللَّهِ وَ أَمَرَ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) بِذَبْحِ ابْنِهِ إِسْمَاعِیلَ (علیه السلام) وَ شَاءَ أَنْ لَا یَذْبَحَهُ وَ لَوْ لَمْ یَشَأْ أَنْ لَا یَذْبَحَهُ لَغَلَبَتْ مَشِیَّهًُْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) مَشِیَّهًَْ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ قُلْتُ فَرَّجْتَ عَنِّی فَرَّجَ اللَّهُ عَنْک.
امام رضا ( فتح‌بن‌یزید جرجانی گوید امام رضا (فرمود: «به‌درستی که خدای تبارک‌وتعالی می‌فرماید: پس بزرگ است خدایی که بهترین آفرینندگان است!. ( مومنون/۱۴ ) پس به حقیقت که خبر داده است که در میان بندگانش آفرینندگان و غیر آفرینندگانی هستند؛ از جمله‌ی ایشان عیسی (است که به فرمان خدا از گل چون هیئت پرنده را آفرید و در آن دمید و به فرمان خدا پرنده گردید که می‌پرید و سامری برای بنی‌اسرائیل گوساله‌ای را آفرید که مجسّمه‌ای بود که صدایی [همچون صدای گوساله] داشت». عرض کردم: «عیسی (از گل پرنده‌ای را آفرید که دلیل بر پیامبریش می‌باشد و سامری گوساله‌ای را آفرید که مجسّمه می‌باشد برای نقض پیامبری موسی (و خدا خواست که آن همچنین باشد؛ به‌درستی که این عجیب است و امری از این عجیب‌تر نمی‌باشد». حضرت فرمود: «وای بر تو ای فتح! به‌درستی که خدا دارای دو اراده و دو مشیّت است؛ یکی اراده‌ی حتمی که به معنی محتوم است یعنی محکم ساخته و واجب گردانیده و به آن حکم فرموده است. و دیگری اراده‌ی عزمی و مراد از آن این است که اراده نمود که شخص مکلّف، افعال خویش را به اختیار خودش به‌جا بیاورد نه به جبر و زور و گاهی به‌وسیله‌ی این اراده از چیزی نهی و منع می‌فرماید و حال آنکه می‌خواهد که انجام شود. و به چیزی امر می‌فرماید و نمی‌خواهد که انجام شود؛ آیا ندیدی و ندانستی که حق‌تعالی آدم (و زن او را نهی فرمود که از آن درخت معهود بخورند و خدا آن را خواسته بود و اگر نمی‌خواست نمی‌خوردند و اگر می‌خوردند مشیّت و خواست ایشان بر خواست خدای تعالی غالب شده بود؛ و ابراهیم را به سر بریدن فرزندش اسماعیل (امر فرمود و می‌خواست که او را سر نبرد و اگر نمی‌خواست که او را سر نبرد خواست ابراهیم (بر خواست خدای عزّوجلّ غالب گردیده بود؛ عرض کردم: «اندوه مرا بردی خدا اندوه تو را ببرد».
Imam Rida (peace be upon him): Fath ibn Yazid al-Jurjani said: Imam Rida (peace be upon him) said: "Indeed Allah, Blessed and Exalted, says: فَتَبارَکَ اللهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ [So blessed is Allah, the best of creators!] (Al-Muminun/14). So He has truly informed us that among His servants there are creators and non-creators. Among them is Isa (peace be upon him), who by Allah's permission created from clay something in the shape of a bird, and breathed into it, and by Allah's permission it became a bird that flew. And al-Samiri created for the Children of Israel a calf which was a body that had a sound [like the sound of a calf]." I said: "Isa (peace be upon him) created a bird from clay as a proof of his prophethood, and al-Samiri created a calf which was a body in order to invalidate the prophethood of Musa (peace be upon him), and Allah willed that it be so. Indeed this is astonishing, and no matter is more astonishing than this." He (peace be upon him) said: "Woe to you, O Fath! Indeed Allah has two wills and two intentions: one is the decisive will, which means the inevitable — that is, He has firmly established it, made it obligatory, and decreed it. The other is the resolute will, and what is meant by it is that He willed that the responsible person should perform his actions by his own choice, not by compulsion and force. Sometimes by this will He forbids and prohibits a thing while He wills that it be done; and He commands a thing while He does not will that it be done. Have you not seen and known that Allah the Exalted forbade Adam (peace be upon him) and his wife from eating from that specified tree, yet Allah had willed it, and had He not willed it they would not have eaten; and had they eaten [without His will], their will and desire would have overcome the will of Allah the Exalted. And He commanded Ibrahim (peace be upon him) to slaughter his son Ismail (peace be upon him), yet He willed that he should not slaughter him; and had He not willed that he should not slaughter him, the will of Ibrahim (peace be upon him) would have overcome the will of Allah the Mighty and Majestic." I said: "You have relieved my distress; may Allah relieve your distress."
ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ): ફત્હ બિન યઝીદ જુરજાનીએ કહ્યું કે ઇમામ રિઝા (અલયહિસ્સલામ)એ ફરમાવ્યું: "ખરેખર અલ્લાહ તબારક વ તઆલા ફરમાવે છે: فَتَبارَکَ اللهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ [તો બરકતવાળો છે તે અલ્લાહ જે શ્રેષ્ઠ સર્જનહાર છે!] (મુઅ્મિનૂન/14). તો ખરેખર તેમણે ખબર આપી છે કે તેમના બંદાઓમાં સર્જનહાર અને બિન-સર્જનહાર બંને છે; તેમાંથી એક ઈસા (અલયહિસ્સલામ) છે જેમણે અલ્લાહના હુકમથી માટીમાંથી પક્ષીની આકૃતિ બનાવી અને તેમાં ફૂંક મારી અને અલ્લાહના હુકમથી તે ઊડતું પક્ષી બની ગયું; અને સામિરીએ બની ઇસ્રાઈલ માટે એક વાછરડું બનાવ્યું જે એક પૂતળું હતું જેને [વાછરડાના અવાજ જેવો] અવાજ હતો." મેં અરજ કરી: "ઈસા (અલયહિસ્સલામ)એ માટીમાંથી પક્ષી બનાવ્યું જે તેમની નબુવ્વતની દલીલ છે, અને સામિરીએ મૂસા (અલયહિસ્સલામ)ની નબુવ્વતને રદ કરવા માટે વાછરડાનું પૂતળું બનાવ્યું, અને અલ્લાહે ઇચ્છ્યું કે તે એવું જ થાય; ખરેખર આ અજીબ છે અને આનાથી વધુ અજીબ કોઈ કામ નથી." હઝરતે ફરમાવ્યું: "ઓ ફત્હ! તારા પર અફસોસ! ખરેખર અલ્લાહની બે ઇરાદા અને બે મશીય્યત છે; એક હતમી (નિશ્ચિત) ઇરાદો છે જેનો અર્થ મહતૂમ (અફર) છે, એટલે કે તેને દ્રઢ કર્યું, વાજિબ ઠરાવ્યું અને તેનો હુકમ કર્યો. અને બીજી અઝ્મી ઇરાદો છે અને તેનો મુરાદ એ છે કે તેમણે ઇરાદો કર્યો કે મુકલ્લફ વ્યક્તિ પોતાના કાર્યો પોતાની ઇખ્તિયારીથી કરે, જબર અને ઝોરથી નહીં; અને ક્યારેક આ ઇરાદા દ્વારા કોઈ વસ્તુથી નહી અને મના ફરમાવે છે જ્યારે તેઓ ઇચ્છે છે કે તે થાય; અને કોઈ વસ્તુનો હુકમ આપે છે અને નથી ઇચ્છતા કે તે થાય. શું તેં જોયું અને જાણ્યું નહીં કે હક્ક તઆલાએ આદમ (અલયહિસ્સલામ) અને તેમની પત્નીને તે નક્કી કરેલા વૃક્ષથી ખાવાની મના ફરમાવી હતી અને અલ્લાહે તે ઇચ્છ્યું હતું, અને જો ન ઇચ્છત તો તેઓ ન ખાત, અને જો ખાત તો તેમની મશીય્યત અને ઇચ્છા અલ્લાહ તઆલાની ઇચ્છા પર ગાલિબ થઈ જાત; અને ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ)ને તેમના ફરઝંદ ઇસ્માઈલ (અલયહિસ્સલામ)ને ઝબ્હ કરવાનો હુકમ ફરમાવ્યો અને ઇચ્છતા હતા કે તેઓ તેમને ઝબ્હ ન કરે, અને જો ન ઇચ્છત કે તેઓ તેમને ઝબ્હ ન કરે તો ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ)ની ઇચ્છા અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લની ઇચ્છા પર ગાલિબ થઈ જાત." મેં અરજ કરી: "તમે મારો ગમ દૂર કર્યો, અલ્લાહ તમારો ગમ દૂર કરે."